Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Buma ontpopt zich als een Trump-light

Democratie

Hans Goslinga

Columnist Hans Goslinga. © Trouw
Column

Sybrand Buma kreeg de identiteitspolitiek al vroeg bijgebracht. Toen hij als jongetje, opgroeiend in een hervormd nest, eens tijdens de zondagse kerkgang aan zijn vader vroeg waarom zij nooit een rol pepermunt meenamen, antwoordde deze: 'Dat doen de gereformeerden, dus dat doen wij níet'.

In zijn H.J. Schoo-lezing deze week greep de volwassen Buma verder in de geschiedenis terug om in deze 'verwarde tijden' de noodzaak van een identiteitspolitiek te rechtvaardigen. Hijzelf is daarvan doordrongen, nu in de westerse samenlevingen vervaarlijke barsten en breuklijnen zichtbaar worden tussen hoger- en lageropgeleiden en tussen autochtonen en immigranten. 

Lees verder na de advertentie

Zijn antwoord: we moeten ons weer bewust worden van onze nationale identiteit, de tradities en waarden die Nederland hebben gemaakt tot een natie 'met nog altijd een christelijke grondslag'. Alleen op die manier kunnen we ons veilig en geborgen, ja, thuis voelen, en kunnen vrijheid en gelijkheid, de vruchten van de Franse Revolutie, tot gelding komen.

De liberalen wilden dat alle kinderen naar de openbare school gingen

In dat perspectief is het de vraag of zijn verwijzing naar de Schoolstrijd die zijn voorvaderen in de 19e eeuw voerden tegen de tirannie van de heersende (liberale) meerderheid, wel zo'n gelukkig voorbeeld was. In die strijd ging het om gelijkberechtiging van het christelijke aan het openbare onderwijs. Dat was het politieke strijdpunt. Ten diepste was het de opstandige protestanten te doen om een gelijkwaardige plaats onder de zon en de ruimte hun leven naar eigen inzicht en overtuiging vorm te geven. 

Andere kant van de streep

De liberalen, die in de beperkte democratie van die dagen de lakens uitdeelden, wilden dat alle kinderen naar de openbare school gingen om hen te verlossen van 'bekrompenheid en vooroordelen' en in te wijden in de zegeningen van de Verlichting. Ze noemden hun protestantse tegenstanders derhalve 'dompers', naar de kaarsendover. Bij de liberalen zat er de vrees achter dat verdeeldheid in het onderwijs tot een verdeelde natie zou leiden. 'Onverdeeld naar de openbare school' zou later een slagzin worden voor openbaar onderwijs.

Dringt zich al een vergelijking op met de beduchtheid van Buma voor het uiteenvallen van de samenleving? Nou en of, en daarbij valt op dat hij aan de andere kant van de streep uitkomt, dus bij degenen die de identiteit van een onverdeelde natie van bovenaf wilden vormgeven en in hun bemoeizuchtige weldenkendheid de ruimte van andersdenkende minderheid wegdrukten. 

Groen en Kuyper liggen knarsetandend in hun graf

De Schoolstrijd is, anders gezegd, het beste bewijs dat de overheid zich ver van identiteitspolitiek moet houden, omdat de 'tirannie van de meerderheid', waar Buma terecht zo bevreesd voor is, om de hoek ligt. Wat dat betreft zou hij zich moeten afvragen waar nu een partij als DENK vandaan komt.

Nadruk op eenheid

Het is niet zo vreemd dat de huidige CDA-fractieleider meer nadruk legt op de eenheid dan op de verscheidenheid. Hij onderschrijft wel het motto 'E pluribus unum', dat ten grondslag ligt aan de westerse democratieën, maar met zijn CHU-achtergrond legt hij het accent op de eenheid. 

Voor de CHU, een van de voorlopers van het CDA met overwegend hervormden in haar midden, ging het in haar politieke streven om 'heel het land, heel de kerk, heel het volk'. Ze stemden op hun toogdagen met oranje vlaggetjes. Er zit ook een parallel in zijn visie op Nederland als 'in zijn grondslag een christelijk land' en die van Thorbecke. In de Schoolstrijd beschreef de liberaal het christendom als 'een burgerlijke kracht, de ziel onzer beschaving', die daarom dus ook in het 'volksonderwijs' op de openbare school zou doorwerken.

Met die kijk vond hij 'belijdende protestanten', onder wie Groen van Prinsterer, op zijn weg, die de openbare school nog liever neutraal zagen dan als een plaats waar christelijke deugden werden onderwezen zonder koppeling aan de christelijke leer. Het gaat niet om het verschil tussen wel of geen pepermunt, maar om een wezenlijke scheiding der geesten die tot christelijke partijvorming heeft geleid en daarmee het eigenaardige driestromenland heeft gevormd. 

Buma kiest positie op de rechtervleugel als een Trump-light, die de 'boze Nederlander' tot normale Nederlander verklaart

Beleven we het begin van het einde daarvan? De christelijke stroom wordt kleiner en Buma trekt daaruit een verstrekkende conclusie: het CDA moet niet langer een partij zijn die in het midden de openheid en verscheidenheid belichaamt, maar een exclusief conservatieve club op basis van een cultuurchristendom en nationale sentimenten.

Buma kiest, zijn Schoo-lezing tussen de regels door lezend en lettend op de half verstolen bijzinnen, positie op de rechtervleugel als een Trump-light, die de 'boze Nederlander' tot normale Nederlander verklaart, de islam als onverlicht buiten de deur wil houden en met een sterk cultureel maakbaarheidsideaal de publieke ruimte betreedt. Ik vermoed dat Groen en Kuyper deze dagen knarsetandend in hun graf liggen.

Lees ook de column van Stijn Fens: Hoort een christelijk land een moeder zonder haar kinderen uit te zetten, meneer Buma?

En lees ook: Buma gaat steeds een stapje verder, binnen het CDA is er weinig ophef over.

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie
De liberalen wilden dat alle kinderen naar de openbare school gingen

Groen en Kuyper liggen knarsetandend in hun graf

Buma kiest positie op de rechtervleugel als een Trump-light, die de 'boze Nederlander' tot normale Nederlander verklaart