Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Bas Eickhout: Straks kan niemand nog om de Europese Groenen heen

Democratie

Christoph Schmidt

Bas Eickhout: ‘De energieportefeuille zou ik wel willen, ja. En het voorzitterschap hè.’ © Kjell Postema
Interview

De Europese Groenen, nu nog een vrij kleine fractie in het Europees Parlement, hopen bij de verkiezingen van volgend jaar een grote sprong te maken. Bas Eickhout (GroenLinks) wil hun spitskandidaat worden. ‘We zijn trots op wat de EU heeft bereikt, maar willen nu wel een ander Europa.’

Groene partijen die hoog staan in peilingen: dat fenomeen kennen we, in Europa. Niet altijd zijn de grote verwachtingen in het verleden electoraal waargemaakt, laat staan dat ze zich vertaalden in bestuurlijke verantwoordelijkheid.

Lees verder na de advertentie

Maar de laatste maanden boeken Groenen klinkklare resultaten in verkiezingen, landelijk, regionaal en lokaal. Van België tot Beieren en van Luxemburg tot Groningen, overal kleurt het groen. Die reeks bewijst: dit is geen toeval meer. De verwachtingen voor de Europese verkiezingen van mei volgend jaar zijn hooggespannen.

Dit weekeinde congresseren de Europese Groenen in Berlijn, in een stemming die vermoedelijk het midden houdt tussen onbezorgd optimisme en nerveuze kriebels in de buik. Gaan we dit keer echt die grote klapper maken, zal menig deelnemer zich afvragen, tegen de achtergrond van een groeiend bewustzijn bij het Europese electoraat over klimaatverandering.

Het systeem met de spits­kan­di­da­ten krijgt een Nederlands tintje. Eickhout zal op podia komen te staan met Frans Timmermans, spitskandidaat namens de so­ci­aal-de­mo­cra­ten.

Net als de christen-democraten dat ruim twee weken geleden deden in Helsinki, zullen ook de Groenen vandaag hun spitskandidaat kiezen: de man/vrouw die kandidaat is voor de opvolging van Jean-Claude Juncker als voorzitter van de Europese Commissie.

De groene partijregels vereisen dat dit een duo wordt, met minimaal één vrouw. Er zijn drie kandidaten: Ska Keller uit Duitsland (zij was al spitskandidaat bij de vorige Europese verkiezingen), Petra De Sutter uit België en Bas Eickhout, voormalig klimaatwetenschapper, Europarlementariër namens GroenLinks en in 2014 nummer 1 in Trouws Duurzame 100. De verwachting is dat Keller en Eickhout het groene spitsenduo zullen vormen.

Daarmee krijgt het systeem met de spitskandidaten een stevig Nederlands tintje. Eickhout zal immers op debatpodia komen te staan met onder anderen Frans Timmermans, eerste vicevoorzitter van de Europese Commissie en spitskandidaat namens de sociaal-democraten. Keller zal, als zij aan de beurt is (het spitsenduo wil deelname aan de debatten afwisselen), eveneens een landgenoot tegenover zich vinden: de christen-democraat Manfred Weber.

Waarom heeft u zich opgeworpen als kandidaat?

Eickhout: “Ik heb dat gedaan in de volle overtuiging dat het groene geluid echt nodig is. Waar ik bang voor ben, is dat de campagne een eendimensionale strijd wordt tussen vóór Europa of ertegen. De Franse president Macron zegt: het is ík of Salvini (de populistische vicepremier van Italië, red.). Timmermans doet iets soortgelijks. Daarmee versterk je juist de populisten. Kiezers die niet tevreden zijn over de EU krijgen het gevoel aangepraat dat ze maar één keuze hebben, namelijk de populisten.

“We hebben dat eerder gehad, dat het debat wordt platgeslagen tussen voor of tegen de EU. In Nederland zie je dat partijen intussen iets meer pro-Europees zijn geworden, zelfs de VVD. Dus kunnen we nu een stapje verder zetten en ons afvragen wat voor Europa we willen. Je hebt dan de keuze tussen de populisten, de status-quo-partijen of degenen die zeggen: we zijn trots op wat de EU heeft bereikt, maar willen nu wel een ander Europa. Dat is wat wij zeggen.

Er is in de wereld maar één technologie die duurder wordt naarmate je die vaker toepast, en dat is kernenergie.

“Verder neem ik mijn klimaatachtergrond mee. Ook hier heb je de populisten die zeggen: klimaatverandering bestaat niet, en de gevestigde partijen die zeggen: het is heel erg. Maar die doen niet zo veel. Ook daarvoor heb je de Groenen nodig.

“Alle klimaatrapporten zijn duidelijk: we moeten naar nul CO2-uitstoot. Dan kun je discussiëren of dat in 2040 of 2050 moet, maar het doel is duidelijk. Daar zijn we nog totaal niet op voorbereid. In de energiesector, waar de urgentie het hoogst is, zijn we een beetje aan het rommelen met de verschuiving naar duurzame energie. Dat moet veel sneller.”

Wat vindt u van die nieuwe pleidooien in Nederland voor kernenergie?

“Ten eerste duurt het bouwen van die centrales veel te lang. En er is tot nu toe in de wereld maar één technologie die duurder wordt naarmate je die vaker toepast, en dat is kernenergie. Alle andere technologieën worden goedkoper. Het is ook een verkeerde voorstelling van zaken, alsof Europa moet kiezen tussen kolencentrales of kerncentrales. De echte vraag bij de vervanging van die kolencentrales is: wil je kernenergie of duurzame energie?

“De grote uitdaging voor duurzaam is de infrastructuur. Het grote knelpunt is de verbinding en de opslag van al die zon-, wind- en waterkracht die we hebben in Europa. Hoe krijg je de Spaanse zonne-energie de Pyreneeën over, naar de rest van Europa? Daarin zullen we moeten investeren. Dat zou het debat moeten zijn, zonder ons te laten afleiden door een technologie die al decennialang duurder wordt en elke keer weer moeilijk ligt.”

Als die ‘groene golf’ bij de Europese verkiezingen doorzet, krijgen we dan ook een groene Eurocommissaris?

“Dat zou zomaar kunnen.”

Dan moet er wel ergens een regering zijn die een groene kandidaat naar voren schuift.

“In Zweden (waar de Groene Partij sinds 2014 deel uitmaakte van een minderheidsregering, red.) zijn partijen nog aan het onderhandelen, misschien keren de groenen terug in de regering. Na de verkiezingen in Luxemburg lijkt het er ook op dat ze weer in de regering komen. Dus zou het zomaar kunnen dat er een Luxemburgse groene Eurocommissaris komt. Kandidaat daarvoor zou Claude Turmes kunnen zijn, nu staatssecretaris voor duurzame ontwikkeling.”

Zou u het zelf willen?

“Dat ligt aan de positie. De energieportefeuille zou ik wel willen, ja. En het voorzitterschap hè, want daar ga ik voor als mogelijke spitskandidaat.

Rutte hoeft alleen maar zijn hand niét op te steken. Dan is er geen unanimiteit en daalt het aantal com­mis­sa­ris­sen.

“We moeten het ook wel even hebben over dat krankzinnige systeem dat elk land een Eurocommissaris krijgt. Volgens het verdrag van Lissabon moeten we naar minder commissarissen. Dat zegt de VVD ook elke vijf jaar, maar vervolgens stemt premier Rutte in Brussel voor verlenging van het huidige systeem. Rutte hoeft alleen maar zijn hand niet op te steken. Dan is er geen unanimiteit en daalt het aantal commissarissen.”

Vijf jaar geleden ging Keller fris en fruitig de debatten in, ze had niets te verliezen. Nu wordt het toch wel wat serieuzer voor jullie.

“Dat is zo. Ook voor haar persoonlijk, want ze is nu lijsttrekker in Duitsland, wat ze vorige keer niet was. Daar komen de Groenen in de laatste peilingen zelfs in de buurt van het CDU als grootste partij. Onder vrouwelijke kiezers zijn we als Groenen zelfs al de grootste. Dat geeft zeker meer verantwoordelijkheid dan vijf jaar geleden.”

Straks staat u te debatteren met Timmermans en Weber. Ook dat wordt serieus.

“Ik heb er zin in. Ons verhaal zal zijn: jongens, jullie hebben decennialang Europa bestuurd, en elke vijf jaar zegt iedereen: wij willen een ander Europa. Zelfs Weber zegt: het is tijd voor een nieuw hoofdstuk. Maar elke vijf jaar zie je weer hetzelfde mechanisme, met een grote coalitie van christen-democraten en sociaal-democraten.

“Dat wordt trouwens interessant: waarschijnlijk haalt die grote coalitie voor het eerst in de geschiedenis geen meerderheid. Dan kun je die coalitie aanvullen met de liberalen óf je kiest voor een echt nieuwe koers. Dan komen wij in beeld.”

Uw andere speerpunt is economie en alles wat met de eurozone te maken heeft. Over de hervorming daarvan wordt al heel lang gepraat. Hoe moet die eruit zien?

“Ten eerste moeten we constateren dat we nog geen duurzame oplossingen in de eurozone hebben. Alles is nog steeds houtje-touwtje uit de crisistijd, met een noodfonds dat geen EU-fonds is, zonder democratische controle. Het is nog steeds kwetsbaar. We weten dat sommige banken niet zijn opgeschoond en dat we bij een volgende crisis in de problemen komen.

Mijn grootste frustratie is de houding in Brussel, zo’n Europese Commissie die zegt dat de crisis is opgelost. Dat is zo misplaatst.

“Mijn grootste frustratie is de houding in Brussel, zo’n Europese Commissie die zegt dat de crisis is opgelost. Dat is zo misplaatst. Oké, we staan er economisch beter voor dan vijf jaar geleden, maar de houtje-touwtjeconstructies zijn er nog steeds. Bovendien zijn we een weg ingeslagen van bezuinigen die de crisis veel dieper heeft gemaakt dan had gehoeven.

“Een andere grote frustratie is dat begrotingsconflict met Italië. Wij zeggen dat we serieuze oplossingen nodig hebben voor de euro. Maar wat de Italianen doen, is alleen maar ‘fuck you Brussel’ roepen. Italië verpest het serieuze debat voor een leuke binnenlandse boodschap. Salvini heeft zich gespecialiseerd in de middelvinger naar Brussel, met als gevolg dat de gevestigde partijen in Brussel weer samenklitten tegen die boze buitenkrachten en de luiken dichtgaan.

“Salvini voedt het anti-Europese sentiment in zijn land en Brussel werkt daaraan mee. Dat drijft de twee Italiaanse coalitiepartijen in elkaars armen. De Europese Commissie kan die coalitie uit elkaar spelen als ze het slim aanpakt, maar van landen als Nederland en Duitsland krijgt ze die ruimte niet.”

Tot slot nog even een oude koe uit de sloot… GroenLinks deed vorig jaar mee aan de Nederlandse kabinetsformatie maar haakte af, waarna de ChristenUnie de plaats innam. U stond destijds in nauw contact met fractieleider Jesse Klaver. Hebben jullie achteraf spijt?

“Nee, daar hebben we geen spijt van. Het ging op alle onderwerpen ongelooflijk stroef.”

Het liep stuk op toekomstige migratieafspraken van de EU met Afrikaanse landen, terwijl die er waarschijnlijk heel anders uitzien dan vorig jaar kon worden bevroed, áls ze er al komen. Was dat geen rare reden om uit die formatie te stappen?

“Dat onderwerp moest vrij snel worden afgerond. Achteraf gezien was het politiek-strategisch misschien niet het beste onderwerp om het op te laten stuklopen, maar de kernvraag was of dit een kabinet was waarin GroenLinks een serieuze plek zou krijgen. Dat gevoel hadden we nooit. Dit werd gewoon een continuering van Rutte I en II. Zeker toen die krankzinnige ideeën over de dividendbelasting naar buiten kwamen. Politiek-strategisch gezien was het misschien beter geweest om op zo’n thema te botsen, maar politiek is geen wetenschap.”

Is de afschaffing van die dividendbelasting al ter sprake gekomen met Klaver er nog bij?

“Jesse zegt van niet. Dat is pas aan het eind van die formatie uit de hoge hoed gekomen. Hoe dan ook, wij waren gewoon te klein om de formatie te beïnvloeden, wij waren de kleinste van de vier aan tafel. Daarom zegt Jesse dat we groter moeten worden. De volgende keer kunnen ze niet om ons heen.”

Is het idee.

“Is het idee. Maar het lijkt echt te gaan gebeuren. Bij de gemeenteraadsverkiezingen hebben we toch best een goede prestatie neergezet, deze week ook in Groningen. We hopen dat te herhalen bij de Provinciale Statenverkiezingen en de Europese verkiezingen.”

Bas Eickhout

• Geboren 8 oktober 1976 in Groesbeek

• Studeerde scheikunde en milieuwetenschappen aan de Radboud Universiteit Nijmegen

• Van 2000 tot 2009 werkzaam als beleidsonderzoeker duurzame ontwikkeling bij het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (tegenwoordig Planbureau voor de Leefomgeving)

• Co-auteur van rapport over klimaatverandering van het VN-bureau IPCC, dat in 2007 de Nobelprijs voor de Vrede kreeg

• In 2004 zesde op de GroenLinks-lijst voor de Europese verkiezingen, niet verkozen

• 2007-2008: Lid van de commissie-Van Ojik die een nieuw beginselprogramma voor GroenLinks opstelde

• Schreef mee aan de GL-verkiezingsprogramma’s in 2004, 2009 en 2014 (Europees) en die van 2010 en 2012 (Tweede Kamer)

• 2009-heden: Europarlementariër, sinds 2013 delegatieleider GroenLinks alsmede vicevoorzitter en penningmeester van de Europese Groenen

• In 2014 nummer 1 in de Duurzame 100 van Trouw

• In 2016 verschijnt zijn boek ‘Klimaatmores’ over alle VN-klimaattoppen die hij heeft bijgewoond. 

Lees ook:

De Europese verkiezingen zullen deze keer echt anders zijn

Met het begin van een nieuw politiek seizoen komt ook de campagne voor de Europese verkiezingen van volgend jaar mei op stoom. Het ‘partijkartel’ kan de borst natmaken. Een wirwar van nieuwe bewegingen en coalities daagt de gevestigde orde uit.

Deel dit artikel

Het systeem met de spits­kan­di­da­ten krijgt een Nederlands tintje. Eickhout zal op podia komen te staan met Frans Timmermans, spitskandidaat namens de so­ci­aal-de­mo­cra­ten.

Er is in de wereld maar één technologie die duurder wordt naarmate je die vaker toepast, en dat is kernenergie.

Rutte hoeft alleen maar zijn hand niét op te steken. Dan is er geen unanimiteit en daalt het aantal com­mis­sa­ris­sen.

Mijn grootste frustratie is de houding in Brussel, zo’n Europese Commissie die zegt dat de crisis is opgelost. Dat is zo misplaatst.