Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Achter de schermen van een historische top: de bemiddelaar en de souffleur

Democratie

Leen Vervaeke

De Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un bezoekt het Marina Bay Sands hotel in Singapore aan de vooravond van zijn ontmoeting met de Amerikaanse president Donald Trump. © REUTERS

Op de historische topontmoeting in Singapore zijn alle ogen gericht op Kim Jong-un en Donald Trump. Maar achter de schermen spelen nog twee leiders een grote rol: de Zuid-Koreaanse president Moon als slimme bemiddelaar en de Chinese leider Xi als onvermijdelijke souffleur.

Hij houdt zich bescheiden op de achtergrond, en legt de verdiensten voor de historische top in Singapore volledig bij president Trump en Kim Jong-un. Maar zonder de Zuid-Koreaanse president Moon Jae-in was er van een top geen sprake geweest. Hij speelde een cruciale rol als verzoener, als gangmaker van olympische diplomatie en uiteindelijk als bemiddelaar tussen de twee grote ego's.

Lees verder na de advertentie

Dat Moon erin slaagde Trump en Kim bijeen te krijgen, wordt aan zijn persoonlijkheid en tactisch vernuft geweten, en ook wel aan het nodige geluk. Om met het eerste te beginnen: als kind van vluchtelingen uit Noord-Korea is Moon een overtuigde voorstander van vredesgesprekken met het noorden. Zijn grootste wens is dat zijn 90-jarige moeder ooit nog haar geboortedorp kan zien.

De meeste Zuid-Koreanen zijn enthousiast over Moon en velen vinden dat hij ook naar Singapore zou moeten

Zijn hele carrière streefde de 65-jarige Moon hoge idealen na. Eerst als mensenrechtenadvocaat, daarna als stafchef van zijn persoonlijke vriend, president Roh Moo-hyun (2003-2008). Hij werkte mee aan de 'sunshine'-politiek van toenadering tot het noorden en was aanwezig op de inter-Koreaanse top in 2007 tussen Roh en Kim Jong-il.

Toen Moon in mei vorig jaar tot president werd verkozen, na de afzetting van zijn corrupte voorganger, maakte hij van verzoening met Pyongyang zijn topprioriteit. Maar in tegenstelling tot Roh bleef hij hartelijk tegenover de Verenigde Staten. Zelfs toen Trump oorlogstaal richting Noord-Korea uitte, viel Moon hem niet helemaal af. Volgens veel analisten een slimme strategie.

Tegelijk bleef Moon zijn eigen verzoeningskoers varen, met eindeloze uitnodigingen richting Noord-Korea voor de Olympische Winterspelen begin dit jaar. Die olympische diplomatie zou uiteindelijk de voedingsbodem scheppen voor de top in Singapore, al kwam daar ook geluk bij kijken: niemand had kunnen voorspellen dat Trump een uitnodiging van Kim daadwerkelijk zou aanvaarden.

Lees verder na onderstaande afbeelding.

De Zuid-Koreaanse president Moon Jae-in. © Getty Images

Moons verdienste is dat hij de omstandigheden optimaal heeft uitgebuit en behendig tussen de twee aartsvijanden heeft bemiddeld. Hij ontving Kim met alle egards in Panmunjom en streelde Trumps ego met suggesties over een Nobelprijs voor de vrede. Hij lijkt met beide mannen overweg te kunnen, en toen de top even dreigde te kapseizen, herstelde hij het vertrouwen.

Hier en daar klinkt de kritiek dat Moon te gretig is. Hij zou te weinig eisen aan Noord-Korea stellen en zo Kims regime versterken zonder enige garantie op ontmanteling van het kernwapenprogramma. "Maar dat risico is er altijd", zegt Park Won Gon, hoogleraar internationale studies aan de Handong Global University. "Dat neemt de noodzaak van een top niet weg. Vorig jaar zaten we nog in een mogelijk oorlogsscenario."

De meeste Zuid-Koreanen zijn razend enthousiast over Moon en velen vinden dat hij eigenlijk ook naar Singapore zou moeten, om ongelukken tussen Trump en Kim te voorkomen. "Hij is de perfecte puinruimer", zegt Lee Seong-hyon, onderzoeker herenigingsstrategieën van het Sejong Instituut. "Hij kan natuurlijk niet officieel mee rond de tafel zitten, maar het zou goed zijn om hem daar in de buurt te hebben."

Chinese redenen

Doet de Zuid-Koreaanse president Moon er alles aan om de top mogelijk te maken, dan lijkt zijn Chinese collega Xi Jinping minder constructief. Sinds Xi van Trumps onverwachte toezegging op de uitnodiging van Kim Jong-un hoorde, heeft hij vooral zijn eigen belangen nagestreefd. En die leken niet altijd in lijn te liggen met het houden van een succesvolle top.

Noord-Korea ligt van oudsher in de Chinese invloedssfeer en Xi zou niet willen dat daar iets aan verandert

Dat bleek vooral na de tweede ontmoeting tussen Xi en Kim Jong-un, op 7 en 8 mei in de Chinese havenstad Dalian. In de dagen daarna stelde Kim zich een stuk minder inschikkelijk op. Volgens Trump zat Xi daar mogelijk tussen. "Het zou heel goed kunnen dat de Chinese president invloed uitoefent op Kim", aldus Trump, die kort daarop de top annuleerde, om het kort daarna toch weer te laten doorgaan.

Xi heeft inderdaad redenen om Kim te willen beïnvloeden. Noord-Korea ligt van oudsher in de Chinese invloedssfeer en Xi zou niet willen dat de top daar iets aan verandert. Als Trump en Kim tot een akkoord komen en hun relaties zouden verbeteren, zouden de Amerikanen mogelijk doordringen tot bij de Chinese achterdeur. Dat wil Xi koste wat het kost vermijden.

Dus haastte de Chinese president zich, na de aankondiging van de top, om de banden met Kim aan te halen. Die waren notoir slecht: Kim leek zijn rakettesten zelfs vaak in te plannen op voor China zo ongunstig mogelijke momenten. Maar met zo'n cruciale top in het vooruitzicht was dat snel vergeten en vergeven: na zeven jaar negeren, ontmoetten Xi en Kim elkaar twee keer in anderhalve maand.

Lees verder na onderstaande afbeelding.

De Chinese presiedent Xi Jinping. © AP

Maar om Xi nu 'de scenarioschrijver van de top' of 'de maestro achter de schermen' te noemen, zoals sommige media deden, is wel erg verregaand. De waarheid is dat Xi's precieze strategie en invloed in nevelen is gehuld. "China is opener dan Noord-Korea", zegt onderzoeker herenigingsstrategieën Lee Seong-hyon. "Maar als het over gevoelige onderwerpen gaat, zijn ze even gesloten. Dan weten we bijna niets."

Verschillende deskundigen schatten de rol van Xi verschillend in. Lee denkt dat de Chinese president op zijn minst wel een poging doet de top naar zijn hand te zetten. "China is flexibel: als de top in zijn voordeel lijkt uit te draaien, zal het proberen te helpen. Als het de indruk krijgt dat de VS te machtig worden, zal het proberen te vertragen."

Maar Zhao Tong, nucleair expert aan het Carnegie-Tsinghua Center for Global Policy in Peking, is van mening dat Xi veel gelegen is aan een top met een positieve uitkomst. "Hij wil dat Noord-Korea een normaal en open land wordt en dat de economie zich ontwikkelt. Dat is de beste remedie tegen de Noord-Koreaanse paranoia."

Mogelijk heeft Xi tijdens de tweede ontmoeting met Kim over de Amerikaanse invloed gesproken, zegt Zhao. Maar het lijkt hem onwaarschijnlijk dat Xi de bedoeling had om de top te saboteren. Zo groot is de invloed van Xi op Kim ook helemaal niet, legt hij uit. "Xi had onmogelijk de annulering van Trump kunnen voorzien. Dat hij het zo gepland zou hebben, is een samenzweringstheorie."

Lees ook: Verder van huis was Kim Jong-un nog nooit

De Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un en de Amerikaanse president Donald Trump zijn zondag in Singapore geland. Dinsdag hebben de twee er hun veelbesproken topontmoeting. Kim is als leider van zijn land nog niet eerder zo ver van huis geweest.

Lees ook: Hoe zou de deal tussen Noord-Korea en de VS eruit kunnen zien?

Kim Jong-un en Donald Trump arriveerden vandaag in Singapore. Dinsdag zitten ze tegenover elkaar. Kunnen ze een deal sluiten en hoe zou die eruit zien? Een schets van de visie van de pessimisten, de optimisten en tot slot de valkuilen.

Lees ook: Strafkamp Noord-Korea trekt weinig aandacht

Over drie dagen ontmoeten Donald Trump en Kim Jong-un elkaar, maar over de erbarmelijke mensenrechtensituatie in Noord-Korea zal waarschijnlijk niet worden gesproken.


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

Door een profiel aan te maken ga je akkoord met de gebruiksvoorwaarden en geef je aan het privacy statement en het cookiebeleid te hebben gelezen.

Deel dit artikel

De meeste Zuid-Koreanen zijn enthousiast over Moon en velen vinden dat hij ook naar Singapore zou moeten

Noord-Korea ligt van oudsher in de Chinese invloedssfeer en Xi zou niet willen dat daar iets aan verandert