Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Aan alle kanten loert het gevaar voor May en haar zachte brexit

Democratie

Ghassan Dahhan

Theresa May en Angela Merkel ontmoetten elkaar gisteren tijdens een conferentie in Londen. © REUTERS

Zware tegenwind heeft de Britse premier May niet omvergeblazen. Haar onderhandelingsplan voor een zachte brexit ligt nog op tafel. Maar haar plan en zij zijn niet veilig. Drie scenario's hoe het alsnog mis kan gaan.

De Britse premier Theresa May ligt in haar eigen partij onder vuur vanwege haar opstelling in de brexitonderhandelingen, maar bij de Duitse bondskanselier Angela Merkel is ze geliefd. De Duitse leider roemde de Britse premier om haar brexitvoorstel en zei dat haar regering de brexit 'een hele stap dichterbij' heeft gebracht. "We zullen Europeanen blijven, zelfs als we niet in dezelfde Europese Unie zitten", aldus Merkel, tijdens een conferentie in Londen.

Lees verder na de advertentie

May ontkent dat zij is gezwicht voor de druk uit Brussel en zei dat dat het Britse voorstel 'recht doet aan de stem van het Britse volk'. Merkel liet weten dat er spoedig een gezamenlijke EU-verklaring komt over het Britse voorstel, dat nog niet in detail naar Brussel is gestuurd. Ze zei blij te zijn dat er in elk geval een voorstel komt om te bekijken.

Ondertussen stapten gisteren twee vicevoorzitters van May's Conservatieve Partij op: Maria Caulfield en Ben Bradley. Zij verzetten zich tegen de brexitplannen van May. Bradley zegt in zijn ontslagbrief dat hij de koers van May niet kan verdedigen tegenover de mensen in zijn kiesdistrict, waar 71 procent van de kiezers voor een Brits vertrek uit de EU stemde. Caulfield zegt sinds afgelopen vrijdag gebeld te zijn door veel kiezers die de koers van de premier niet steunen. Dit zijn de drie grote gevaren voor May: 

1 Brussel werkt niet mee

Brexit-chaos in Londen? Nee hoor, de Britse onderhandelingstactiek is juist goed doordacht, vinden sommige aanhangers van de harde brexit-lijn. Want de 27 EU-landen doen nu wel heel stoer met hun eenheid en vastberadenheid, maar als puntje bij paaltje komt, zal Brussel door de knieën gaan. Dat is de hoop.

Als die nachtmerrie dichterbij komt, maakt het onbuigzame Brussel de knieval waarop Londen al die tijd hoopt, zo is de gedachte

Tot nu toe slaat Brussel de Britse taferelen met zowel verbazing als berusting gade. Ze laten het niet merken, maar onderhuids is de EU-27 doodsbenauwd voor het ergste scenario. Dat is het mislukken van de onderhandelingen, leidend tot een chaotisch vertrek van de Britten uit de EU per 30 maart volgend jaar, zonder afspraken.

Als die nachtmerrie dichterbij komt, zal het onbuigzame Brussel de knieval maken waarop Londen al die tijd hoopt, zo is de gedachte. Die verklaart wellicht ook de strubbelingen deze week, toen de brexiteers (aangevoerd door de vertrokken ministers Davis en Johnson) premier May afvielen om haar voorstel over de toekomstige handelsrelaties. Daarmee zou May te veel tegemoet komen aan de Europese eisen. De brexiteers willen zo veel mogelijk banden met de EU doorsnijden.

Weliswaar zal bij een 'no deal'-scenario de meeste ellende op korte termijn op het bordje van de Britten zelf terechtkomen, de 27 EU-landen staat in dat geval ook veel economische rampspoed te wachten. Bij het naderen van die afgrond zullen zij hun hakken heus wel uit het zand halen, zo verwachten de brexiteers. En dan slikken ze op het laatste moment - tijdens een lange Brusselse nacht, dit najaar - hun harde brexit-voorwaarden in.

Het is gevaarlijk spel, waarbij veel hoop is gericht op Duitsland. Veel hangt de komende maanden af van een goede relatie tussen Merkel en May - als die twee al die tijd mogen blijven zitten van de gedogers in eigen land.

2 Mays eigen partij gaat dwarsliggen

De Daily Telegraph, de huiskrant van conservatief en brexitgezind Groot-Brittannië, wijdde zijn hele brievenpagina gisteren aan de politieke chaos. "Ik dacht dat ik met May een nieuwe Thatcher zou krijgen. Helaas blijkt dat we zijn opgezadeld met een tweede Edward Heath", schrijft David Booth uit Latheron, verwijzend naar één van de minst succesvolle Conservatieve premiers uit de vorige eeuw. "Ik voel me verraden door Theresa May. Als ze niet snel opstapt, verliest de Conservatieve partij de volgende verkiezingen", schrijft Terry Smith uit Londen.

Oud-Ukip-lei­der Nigel Farage zou zo maar een hoop teleurgestelde Conservatieve kiezers aan zich kunnen binden

Het zijn deze boze Conservatieve kiezers waar de harde brexitvleugel zijn hoop op heeft gevestigd. Hoewel de Conservatieve parlementsleden bij het brexitreferendum in kleine meerderheid tegen vertrek uit de EU stemde - 186 stemden remain, 141 stemden voor brexit - was dat bij het Conservatieve electoraat omgedraaid. 61 procent van de Britten die vorig jaar op de Conservatieven stemden, zijn voor de brexit. 

En de meesten willen een harde brexit. Verlost van de EU-bemoeizucht over wetten en regels. Verlost van de interne markt en van het vrij verkeer van personen.

In die wetenschap zullen de hardliners in Theresa May's partij druk op haar blijven uitoefenen om haar koers te wijzigen. Zij zullen van binnenuit proberen om het zachte brexitcompromis dat May op vrijdag met haar regering sloot van tafel te krijgen. Want doet ze dat niet, dan verraadt ze een groot deel van haar eigen kiezers. En Nigel Farage, de voormalig Ukip-leider, liet eergisteren weten zich alweer warm te lopen om die partij te leiden als May niet verder komt dan een zachte brexit. Hij zou zo maar een hoop teleurgestelde Conservatieve kiezers aan zich kunnen binden.

Het belangrijkste machtsmiddel dat de harde brexiteers in handen hebben is het uitschrijven van een leiderschapsverkiezing. Daar zijn 48 handtekeningen - 15 procent van de fractie - voor nodig. Die hebben ze zo bij elkaar, alleen lijkt erop dit moment geen meerderheid in de fractie bereid om May weg te stemmen als leider. Daarom houden ze die troefkaart nog even tegen de borst, loerend op een nieuw regeringsdebacle.

3 Het parlement weigert de zachte brexit

Het brexitspel kan ook in de eindfase volledig ontsporen. Stel dat de deal die May na veel zwoegen en zweten eind dit jaar mee naar huis neemt in de ogen van de harde brexiteers ver ondermaats is - en die kans is levensgroot - dan kunnen zij tegen het akkoord stemmen in het parlement. 

Labour heeft hetzelfde probleem als de Con­ser­va­tie­ven: een verdeelde achterban

Als dat gebeurt, zal premier May moeten bedelen om steun bij de oppositie om haar brexitdeal alsnog door het Lagerhuis te krijgen, iets dat noodzakelijk is. Kijkend naar Labour is moeilijk in te schatten hoe die daarop zal reageren. Ook de grootste oppositiepartij is hopeloos verdeeld over hoe brexit eruit moet zien. Labour heeft hetzelfde probleem als de Conservatieven: een verdeelde achterban. Tweederde van de Labour-kiezers stemde weliswaar tegen brexit, maar in meer dan honderd kiesdistricten die in handen zijn van Labour, was de meerderheid voor een vertrek uit de EU. Daardoor kan Labour zich niet keihard verzetten tegen brexit en is het al twee jaar op zoek naar een compromis.

Het voordeel voor Labour-leider Jeremy Corbyn is dat hij geen regeringsverantwoordelijkheid draagt, waardoor deze verdeeldheid niet tot op het bot wordt uitgevochten. 

Kan May zomaar op de oppositie vertrouwen? Ook Corbyn zal zich realiseren dat wanneer May de brexitdeal niet door het parlement krijgt, het met haar gedaan is. Dat opent de weg naar een Labour-regering. Maar tegelijk opent dat ook de weg naar enorme politieke chaos en de kans op een brexit zonder akkoord. Een no-deal-brexit, waarbij de Britten zonder afspraken keihard uit de EU crashen. En dat hebben de harde brexiteers veel liever dan een zachte brexit, waarbij de Brusselse tentakels nog altijd grip op Londen houden.

Lees ook

De brexit is een puinhoop, maar May staat nog

Een week is een lange tijd in de politiek, is een beroemd gezegde in Westminster. Premier May heeft aan den lijve mogen ondervinden dat zelfs een weekend genoeg om de sfeer helemaal te doen omslaan.

Tusk: 'Jammer dat de brexit niet vertrekt, samen met Davis en Johnson'

Brussel reageert terughoudend op de politieke brexit-crisis in Londen. Dat past bij de houding die de Europese Commissie van meet af aan: het maakt Brussel niet uit wie er aan de andere kant van de tafel zit, als die maar oplossingen bedenkt voor de grootste brexit-problemen. 

Deel dit artikel

Als die nachtmerrie dichterbij komt, maakt het onbuigzame Brussel de knieval waarop Londen al die tijd hoopt, zo is de gedachte

Oud-Ukip-lei­der Nigel Farage zou zo maar een hoop teleurgestelde Conservatieve kiezers aan zich kunnen binden

Labour heeft hetzelfde probleem als de Con­ser­va­tie­ven: een verdeelde achterban