Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'U bent afgevallen', zei Brezjnev. 'U zo te zien ook', probeerde Ford

Democratie

Paul van der Steen

Gerald Ford (links) en Leonid Brezjnev. © -
DÉJÀ VU

Hoe starten wereldleiders een topontmoeting? Meteen ter zake komen leidt tot weinig. Informeel beginnen is verstandig. 

Toen de Amerikaanse president Gerald Ford (61) en Leonid Brezjnev (68), secretaris-generaal van de communistische partij van de Sovjet-Unie eind juli en begin augustus 1975 bij vier verschillende gelegenheden met elkaar praatten, startten ze ook met een persoonlijk praatje.

Lees verder na de advertentie

"U bent afgevallen", zei Brezjnev. "U zo te zien ook", probeerde Ford. Brezjnev antwoordde dat zijn gewicht stabiel was. Ford ging nog even door met paaien: "U ziet er uitstekend uit". Brezjnev legde uit wat hij onder stabiel verstond: steeds iets tussen de 78 en de 80 kilo, nu al een half jaar lang. "Ik ben stabiel binnen een bandbreedte van tien kilo", zei Ford. Het hele gezelschap lachte, de wereldleiders en hun begeleidende teams.

De ontmoetingen vonden plaats in Helsinki, dezelfde stad waar Donald Trump en Vladimir Poetin elkaar maandag zullen spreken

De ontmoetingen vonden plaats in Helsinki, dezelfde stad waar Donald Trump en Vladimir Poetin elkaar maandag zullen spreken. Finland had toen en heeft vandaag nog altijd de status van neutrale mogendheid.

Helsinki-akkoorden

De gesprekken tussen Ford en Brezjnev in 1975 vonden plaats tijdens een veel grotere top. De VS, de Sovjet-Unie en alle Europese landen met uitzondering van Albanië waren namelijk bijeengekomen voor de ondertekening van de Helsinki-akkoorden. Het Oostblok wilde legitimatie van de naoorlogse grenzen en invloedssferen en de economische voordelen van meer handel met de vijand. Het Westen zag het belang van meer communicatie en ontspanning. Bovendien ontstond iets blijvends, de latere Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE), en zetten alle aanwezige landen hun handtekening onder een uitgebreide mensenrechtenparagraaf. Niets was echt bindend en de Oostbloklanden beschouwden het vooral als een gang voor de vorm. Maar ze zouden in de volgende jaren door non-gouvernementele organisatie en dissidenten nog vaak worden aangesproken op hun gedane beloften.

Brezjnevs gezondheid - hij was kettingroker, alcoholist en verslaafd aan slaappillen - begon achteruit te gaan, maar het was hem nog niet aan te zien

Ford was in Helsinki nog net geen jaar president. Hij was in de zomer van 1974 Richard Nixon opgevolgd, toen die aftrad vanwege het Watergate-schandaal. Ford moest het geknakte vertrouwen in de politiek zien te herstellen. In het voorjaar van 1975 was hij ook degene die definitief een einde maakte aan de Amerikaanse betrokkenheid in het Vietnamconflict en de troepen terugtrok uit Zuidoost-Azië. De meeste mensen waren blij dat de nachtmerrie voorbij was. Waarom blijven investeren met miljarden en mensenlevens in een oorlog die niet te winnen is? Tegelijkertijd was het prestige van de supermacht aangetast. Een deel van de Amerikanen vreesde zelfs dat hun land de Koude Oorlog aan het verliezen was. Om in alle rust als VS de wonden te kunnen likken, was het verstandig om de door Nixon ingezette koers van detente (ontspanning) voort te zetten.

Gloriejaren

Brezjnev beleefde ondertussen zijn gloriejaren. De economie van de Sovjet-Unie groeide snel, in sommige jaren zelfs sneller dan die van Amerika. Dat land had bovendien internationaal schrammen opgelopen. In de landen in Oost-Europa was het relatief rustig. In een deel ervan had een nieuwe generatie, minder fundamentalistische communistische leiders het roer overgenomen. De welvaart steeg er ook. Brezjnevs gezondheid - hij was kettingroker, alcoholist en verslaafd aan slaappillen - begon net achteruit te gaan, maar het was hem in dit stadium nog niet aan te zien.

De gesprekken tussen de twee wereldleiders verliepen allervriendelijkst. Pikant in het licht van alle rumoer rond mogelijk Russische steun voor Trump was de belofte die Brezjnev toen aan zijn gesprekspartner Ford deed om 'al het mogelijke te doen' om zijn kandidatuur voor de Amerikaanse presidentsverkiezingen van 1976 te ondersteunen. Ford toonde zich daar dankbaar voor en noemde het in het belang van een verdere ontspanning. Geholpen heeft het niet. Ford verloor de verkiezingen van zijn Democratische tegenstrever Jimmy Carter.

Paul van der Steen bekijkt in de rubriek Déjà Vu wekelijks het nieuws door een historische bril. Zijn bijdragen zijn verzameld in dit dossier.

Deel dit artikel

De ontmoetingen vonden plaats in Helsinki, dezelfde stad waar Donald Trump en Vladimir Poetin elkaar maandag zullen spreken

Brezjnevs gezondheid - hij was kettingroker, alcoholist en verslaafd aan slaappillen - begon achteruit te gaan, maar het was hem nog niet aan te zien