Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'Democratie door loting' is zo gek nog niet

Democratie

Hans Marijnissen

'Lottocratie' wordt al op meerdere plekken toegepast en kan een serieus antwoord zijn op het wegblijven van kiezers. © thinkstock

Veel mensen doen lacherig over 'democratie door loting'. Maar deskundigen zijn enthousiast, gemeenten zijn al aan het experimenteren en de minister heeft er wel oren naar.

Bij burgemeester Bert Blase van Vlaardingen stond gisteren de telefoon roodgloeiend. Hij heeft geweten dat hij in Trouw een campagne met een alarmerende titel lanceerde. Met 'Code Oranje' wil Blase de Nederlandse democratie nieuw leven inblazen. Burgers moeten veel meer invloed krijgen, vindt hij, op lokaal niveau, maar ook landelijk. Een van de voorstellen: laat gemeenteraden door loting samenstellen, in plaats van door verkiezingen.

Veel mensen doen wat lacherig over experimenten met loten in plaats van kiezen, en noemen dit alternatief 'luchtfietserij'. Maar volgens Paul Lucardie, politicoloog van het Montesquieu Instituut voor parlementaire geschiedenis, is niets minder waar. De 'lottocratie' wordt al op meerdere plekken toegepast, in het buitenland maar ook in Nederland. En deze variant, vergelijkbaar met de burgerrechtbankjury in de VS, kan een serieus antwoord zijn op het wegblijven van kiezers in het huidige bestel.

Lees verder na de advertentie

Legitimiteit

"Verkiezingen zijn een goed middel om tot een democratische vertegenwoordiging te komen", zegt Lucardie. "Maar als de opkomst zakt tot onder de 50 procent beginnen de verkiezingen toch echt hun legitimiteit te verliezen." Tel daarbij op dat de vertegenwoordigers door de eigen partij op de kieslijst zijn gezet, terwijl niet meer dan 2 procent van de kiezers lid is van die partij. Dan is het niet vreemd dat de volksvertegenwoordigers nogal afwijken van doorsnee-Nederlanders: ze zijn hoogopgeleid, hebben een goed inkomen, zijn iets ouder, vaak man, en vooral wit.

"Een loting onder mensen afkomstig uit de basisadministratie levert een betere vertegenwoordiging op. Natuurlijk: niet iedereen wil, of is geschikt, dus je kunt ook loting combineren met selectie. Maar als je de ingelote mensen beloont, begeleidt en werkelijk beslissingsbevoegdheid geeft, is er echt animo voor."

De Vlaamse publicist David Van Reybrouck schreef in 2013 met het boek 'Tegen Verkiezingen' een hartstochtelijk pleidooi voor loting van burgers om het verval van de democratie tegen te gaan. Hij wees erop dat loting al in de stadstaat Athene met succes werd toegepast, in de vijfde eeuw voor Christus. Verkiezingen speelden daar een beperkte rol.

Stadstaat Athene

Nu is het huidige Nederland wel iets anders dan de stadstaat Athene, toch blijft de oude vorm in de nieuwe tijd actueel. Volgens Jornt van Zuylen die voor de Vereniging van Nederlandse Gemeenten projecten voor bestuurlijke vernieuwing stimuleert, werken op dit moment maar liefst twintig gemeenten aan experimenten met loting. Lucardie verbaast zich daar niet over. "Met loting ontstaat er een redelijke opbouw van de vertegenwoordiging, de leden zijn niet partijgebonden en hebben géén ideologie, waardoor ze opener en creatiever opereren en bereid zijn tot compromissen. Dat zijn allemaal eigenschappen die je in een gekozen vertegenwoordiging niet terugvindt."

Hij is zelf betrokken bij de vorming van wijkraden in Groningen, die straks voor de helft door loting worden samengesteld en zeggenschap krijgen over parkeerbeleid en groenvoorziening. Eerst krijgen 500 mensen geloot uit de basisadministratie een uitnodiging, vervolgens wordt er weer geloot onder de 'ja-zeggers', waarna er wellicht nog een selectie plaatsvindt. In Amersfoort vindt nu een soortgelijk proces plaats. GroenLinks wil daar een experiment waarin gelote burgers kiezen uit drie uitgewerkte scenario's voor de bestrijding van vuurwerkoverlast.

Maar loting werkt niet alleen op lokaal niveau. Politicoloog Lucardie wil de Tweede Kamer ongemoeid laten, want de opkomst voor de parlementsverkiezingen mag er nog steeds zijn. "Maar kijk eens naar de Eerste Kamer, waarin vooral oudere specialisten besluiten van het parlement toetsen. Waarom dragen we die technische taak niet over aan een nieuw Institutioneel Hof? Dan vullen we de Eerste Kamer met gelote burgers uit alle geledingen, die de besluiten toetsen op de maatscháppelijke wenselijkheid."

Deel dit artikel