Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

‘Alsof ik in het rijtje van Hitler, Mussolini en Franco thuishoor’

Democratie

Alex Tieleman

Oktober 2017: de twee Jordi’s – Cuixart (midden) en Sànchez (tweede van rechts) – zwaaien naar aanhangers van de onafhankelijkheidsbeweging in de nadagen van het referendum. © AP
Interview

Bijna 1,5 jaar na de eenzijdige afscheiding van Spanje begint dinsdag in Madrid de zaak tegen de Catalaanse separatisten. Jordi Cuixart van burgerorganisatie Òmnium Cultural is een van hen. Trouw sprak hem in de gevangenis.

Niet lang voor de behandeling van de strafzaak kan hij nog steeds niet helemaal bevatten dat hij achter tralies zit, zegt Jordi Cuixart (43) achter een ruit in de bezoekersruimte van de Lledoners-gevangenis in het Catalaanse binnenland. “Als ik spijt betuig, zou dat betekenen dat ik iets verkeerds heb gedaan en mijn ideeën opgeef”, zegt de in een net overhemd gestoken bebaarde sepa­ratist. “Het is daarom voor mij geen doel op zich om hieruit te komen.”

Lees verder na de advertentie

Al bijna zestien maanden voor­arrest heeft Cuixart erop zitten. Hem hangt zeventien jaar cel boven het hoofd, omdat hij wordt gezien als een van de hoofdrolspelers van het Catalaanse afscheidingsproces in het najaar van 2017. De voorzitter van het hooggerechtshof, Carlos Lesmes, spreekt van de belangrijkste rechtszaak in Spanje sinds het land een democratie werd.

Voor de inhoudelijke behandeling van de monsterzaak moeten maar liefst vijfhonderd getuigen komen opdraven, onder wie voormalig premier Mariano Rajoy. Catalaanse separatisten spreken echter van een politiek proces. Amnesty International uitte kritiek, omdat behalve Catalaanse politici ook Jordi Cuixart en Jordi Sànchez, leiders van burgerbewegingen, terechtstaan. Beiden zitten al sinds oktober 2017 vast. 

Zwakke staat

De twee Jordi’s waren in het onrustige najaar van 2017 dé gezichten van de massale straatprotesten voor afscheiding van Catalonië. Beelden van Sànchez en Cuixart met een megafoon bovenop een vernielde auto van de guardia civil gingen de hele wereld over. Terugdenkend aan die demonstratie in Barcelona schudt Cuixart zijn hoofd. “Ik zit hier vanwege de symboliek die uit dat beeld sprak. Als dat in de 21ste eeuw al wordt gezien als rebellie en opruiing, dan is Spanje wel een erg zwakke staat”, zegt hij. Cuixart stelt dat hij destijds juist een oproep deed om de demonstratie te beëindigen: “Franco, Mussolini en Hitler, die pleegden staatsgrepen; alsof wij in dat rijtje zouden thuishoren”.

Vertrouwen in een eerlijk proces heeft Cuixart niet. “Veel Spaanse rechters en aanklagers doen dagelijks goed werk. Maar de raad die ­deze rechters benoemt, is politiek. Dus ik geloof niet in hun objectiviteit”. Hij staat daar niet alleen in. Geregeld gaan in Catalonië demonstranten de straat op uit protest tegen het vasthouden van de Catalaanse leiders. 

Cuixart vindt dat hij veel te danken heeft aan de Catalanen. Als zoon van een Catalaanse automonteur en een Murciaanse slager groeide hij op tussen loodsen van de industrie onder de rook van Barcelona. Hij zette een stap op de sociaal-economische ladder door een verpakkings­bedrijf op te richten, dat nu zeventig man personeel telt. “Dat is de Catalaanse droom, te vergelijken met de Amerikaanse”, zegt Cuixart. “Dat had in Spanje nooit gekund.”

Gele rouwlinten

Buiten voor de ingang van de nieuw ogende penitentiaire inrichting zijn asfalt en verkeersborden bedolven onder gele rouwlinten en separatistische leuzen. Geregeld houden activisten er een wake en steken zij hun gevangen leiders een hart onder de riem met een picknick of een provisorisch concert.

Binnen brengt Cuixart zeventien uur per dag door in een cel van zeven vierkante meter. Hij mediteert, sport een beetje of neemt deel aan cursussen keramiek en fotografie, die voor de gevangenen worden georganiseerd. De burgerorganisatie Òmnium Cultural, die hij nog steeds aanvoert, bestuurt hij nu vanachter de tralies per brief. Aan de telefoon met zijn nog geen twee jaar oude zoon zingt hij liedjes. “Ik vertel hem dat ik voor democratie vecht”, zegt Cuixart. “Het is wel vreemd dat ik in dit digitale tijdperk nog geen enkele foto met hem heb.”

Een met de verslaggever meegekomen Òmnium-medewerker mag van de cipier het boek ‘After Dark’ van Haruki Murakami door een gleuf in de wand naar Cuixart toe schuiven. Hij is tijdens zijn detentie verzot geraakt op de Japanse schrijver. Het boek past maar net door de dunne spleet, die ironisch genoeg wordt afgesloten met een hangslot waarop groot ‘Made in Spain’ staat.

Proces tegen twaalf kopstukken

Tijdens het megaproces staan in Madrid negen leden van de voormalige Catalaanse regioregering, twee leiders van burgerbewegingen en de voorzitster van het regioparlement terecht. De twaalf kopstukken moeten zich de komende drie maanden verdedigen tegen aanklachten van rebellie, opruiing en misbruik van publiek geld, waarop celstraffen tot 25 jaar staan. Op zijn vroegst doen de rechters in de zomer uitspraak. De toenmalige regiopresident Carles Puigdemont en andere ­prominente separatisten wisten rechtsvervolging te voorkomen door uit te wijken naar het buitenland.

Aan de onafhankelijkheidsverklaring ging een ongrondwettelijk onafhankelijkheidsreferendum vooraf in de welvarende noordoostelijke Spaanse regio. De stembusgang op 1 oktober 2017 was tegen de zin van de landsregering, die probeerde het referendum te verhinderen met politie-inzet. Toch brachten twee miljoen van de ruim vijf miljoen stemgerechtigde Catalanen hun stem uit. Van hen koos 92 procent voor afscheiding van Spanje.

De regioregering zag dit als een onafhankelijkheidsmandaat en daar stemde het Catalaanse parlement mee in. Madrid schortte vervolgens het zelfbestuur van Catalonië op en schreef nieuwe regioverkiezingen uit, die weer gewonnen werden door de separatisten. Zij maken er nu nog de dienst uit.

Lees ook: 

Ex-president Puigdemont: De Catalaanse crisis is een Europese crisis

De ex-president van Catalonië, Carles Puigdemont, was in Amsterdam om de Nederlandse vertaling van zijn boek ‘De Catalaanse crisis’ te promoten. Bang dat het momentum voor onafhankelijkheid voorbij is, is hij niet. ‘Het begint pas.’

Deel dit artikel