Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'Alleen door democratisering komt Marokko écht vooruit'

Democratie

Alex Tieleman

De Marokkaanse koning Mohammed VI tijdens zijn troonrede op 29 juli, geflankeerd door zijn zoon Hassan III (links) en zijn broer prins Moulay Rachid. © AFP
Interview

Onder koning Mohammed VI is in Marokko vooruitgang geboekt, zegt de Spaanse historica en Marokko-kenner María Rosa de Madariaga, maar nog lang niet genoeg. 'Er moet een werkelijke scheiding der machten komen.'

Aan de ene kant is er de harde aanpak van de politie van de aanhoudende protesten in het noordelijke Rifgebied. Te hard, volgens Human Rights Watch, die koning Mohammed VI vorige week opriep grondig onderzoek te laten doen naar mensenrechtenschendingen bij het neerslaan van de protesten, in plaats van de ordetroepen te prijzen. Volgens de mensenrechtenorganisatie zijn er 216 demonstranten in Al Hoceima en Casablanca achter de tralies verdwenen en is er sprake van afgedwongen bekentenissen en beschuldigingen van marteling. Vandaag staan enkelen van de demonstranten voor de rechter. Op 20 september gaat het proces tegen protestleider Nasser Zefzafi van start.

Lees verder na de advertentie

Aan de andere kant worden toezeggingen gedaan om aan de eisen van de demonstranten tegemoet te komen. De koning, staatshoofd sinds 1999, moet proberen zijn belofte om het Rifgebied te ontwikkelen na te komen, maar tegelijkertijd ook de stabiliteit in het land bewaren. Dat vergt behendig manoeuvreren te midden van grote sociale onlusten in Marokko, dat eerder tijdens de zogenoemde Arabische Lente ook werd geraakt, zij het beperkt, door de regionale protestgolf.

De Spaanse historica en Marokko-kenner María Rosa de Madariaga is ervan overtuigd dat alleen een grote democratiseringsslag het land vooruit zal helpen en opstanden zoals die in de Rif kan geleiden.

Zitten de Marokkaanse machthebbers erg in hun maag met de Rifprotesten?

"Dit wordt als een groot probleem gezien. Als het enkel sociale onlusten waren, was het nog tot daaraantoe. Maar dit is ook een roep om erkenning van de eigen identiteit. De koning heeft jaren terug een goede stap gezet door te laten onderzoeken of macht overgedragen kon worden aan gebieden met een specifieke identiteit. Helaas is dit niet doorgezet."

Hoe duidt u de Rifprotesten?

"De eisen van de demonstranten zijn legitiem en fundamenteel sociaal. Zij horen niet in de cel. De koning heeft wel meer aandacht voor het Rifgebied dan zijn vader Hassan II. Hij komt er zelf regelmatig. Maar symboliek is niet genoeg. Behalve in het gebied rond Tanger en Nador is afgelopen jaren te weinig gebeurd. Vooral in het binnenland, daar zijn weinig andere inkomsten dan wat familieleden uit Europa overmaken, drugshandel of andere contraband."

Wellicht is verdere ontwikkeling in het Rifgebied een kwestie van tijd?

"Misschien, maar er is ook een ander probleem: door het neoliberale economische beleid van Marokko neemt de ongelijkheid toe. De middenklasse groeit niet hard genoeg en salarissen en koopkracht blijven laag. Bovendien is er geen balans in de regionale ontwikkeling: het binnenland blijft achter bij de kustgebieden. De Rif is ook zeker niet de enige onderontwikkelde regio. Maar vanwege de historische marginalisering, onderdrukking en de geschiedenis van opstanden is men in de Rif sneller geneigd voor de eigen rechten op te komen."

Hoe vond u dat de koning zich in zijn jaarlijkse troonrede op 29 juli uitliet over de staat van het land?

"Hij zei weinig nieuws en gebruikte min of meer dezelfde taal als zijn vader: de politieke partijen en functionaris-sen krijgen overal de schuld van. Ter-wijl hij zich aan de kant van het volk schaart."

Toch wordt Mohammed VI gezien als een modernere vorst dan zijn vader.

"Hij is van een andere generatie en staat meer open voor de dialoog. Maar hij is zich tegelijkertijd bewust van de gevaren als hij het koord laat vieren. Daartussen zit een constante spanning. Hij wil de macht niet verliezen en moet rekening houden met zijn machtige adviseurs, met wie hij deels is opgegroeid en die veel invloed op hem hebben."

Wat is de de functie van de monarch in Marokko tegenwoordig?

"In Marokko zijn politici, er is een parlement en er zijn verkiezingen. Maar in werkelijkheid weet iedereen dat niet de leider van de grootste partij regeert, maar een schaduwregering van de koning en zijn adviseurs. Marokko moest in de loop van de tijd wel meedoen aan het democratisch spel om aan het buitenland te laten zijn dat het een modern land is."

Maar als de koning de werkelijke macht heeft, zoals u beweert, is het dan niet tegenstrijdig dat hij de 'schijnmacht' zo hevig bekritiseert?

"De koning kan zich niet vergissen. Het zijn altijd partijbelangen en eigenbelang van zijn functionarissen die het volk verraden, zo stelt hij. Dit is natuurlijk een diskwalificatie van de Marokkaanse politiek en laat zien dat er 'iets' niet goed gaat, wat hij blijkbaar laat gebeuren. Daar zit inderdaad een contradictie in."

Hoe kijken Marokkanen naar dit narratief van een goede koning aan de ene kant en slechte politici aan de andere kant?

"Het volk ziet de koning als iemand die boven iedereen verheven is. Vooral op het platteland is er veel affectie voor hem. Ook omdat hij een religieuze rol heeft als aanvoerder van de gelovigen. In de steden is men kritischer, maar dat blijft vaak verborgen omdat slecht spreken over de koning straf- baar is. Politici worden juist hevig bekritiseerd en als corrupt gezien. Bij de verkiezingen is de opkomst dan ook laag."

Wat ziet u als de belangrijkste hervormingen van Mohammed VI?

"Ontegenzeggelijk is er veel vooruitgang geboekt. Critici verdwijnen niet meer zomaar, zoals onder Hassan II. Er zijn meer juridische garanties, ondanks veel onregelmatigheden. Ook is de publieke opinie vrijer geworden. Vrouwen hebben dankzij nieuwe wetgeving een betere positie in de maatschappij. Onder Mohammed VI heeft waarschijnlijk de grootste democratisering plaatsgevonden die Marokko heeft gekend. Al moet democratisering hier tussen haakjes worden geplaatst."

Waarom?

"De koning presenteert zich voor de publieke opinie graag als een moderne monarch, die het parlementaire democratische spel meespeelt. Maar de praktijk is anders: op het moment van de waarheid blijkt dat hij in staat is despotische en tirannieke methodes toe te passen. Ja, de persvrijheid is toegenomen onder Mohammed VI, maar onder hem zijn ook journalisten de cel ingegaan die de onkosten van het paleis aan de kaak stelden."

Wat is de weg voorwaarts voor Marokko?

"Er moet meer bewustzijn komen van de noodzaak tot democratisering. Ik zie bij de huidige generatie beter geschoolde jongeren potentie om die democratisering van de instituties te eisen. Democratisering is nodig: de leider van de partij met de meeste stemmen moet de baas zijn, de oppositie moet functioneren en de rechterlijk macht moet onafhankelijk zijn. Kortom, een werkelijke scheiding der machten."

Zal daarmee de rol van de koning veranderen?

"Ja, in Frankrijk was daar destijds een bloedige revolutie voor nodig. Ik zou er voor zijn dat het Marokkaanse volk via een vreedzame weg om meer democratisering vraagt. De druk van buitenlandse bedrijven die in Marokko investeren kan daarbij helpen. Je wilt natuurlijk niet, zoals in Irak geprobeerd is, dat democratie wordt opgelegd."

Is de autoritaire houding van Marokko ook geen noodzakelijk kwaad om bijvoorbeeld de invloed van islamisten tegen te gaan?

"Het is waar dat islamisten in Marokko munt proberen te slaan uit de misère en de macht vervangen waar die afwezig is: als er geen leraren zijn, komen zij lesgeven. Als er geen artsen zijn, sturen zij artsen. De keuze zou alleen niet moeten zijn die van een islamitische staat óf een autoritaire staat. Een derde weg van meer democratisering is nodig. Dat werkt ook als tegengif voor islamisme."

Hoe ziet dit er in de praktijk uit?

"Ik geloof dat er efficiënte wetten moeten komen die toegepast worden en minder repressie. De staat moet natuurlijk optreden tegen regelrechte rebellie, maar met respect voor mensenrechten. Vreedzaam protest zoals nu in de Rif mag hier niet onder lijden."

Sommige Marokkanen wijzen de Rifprotesten af en zeggen dat het land zich stap voor stap zal ontwikkelen.

"Als ik het bekende verhaal hoor dat Marokko 'er nog niet klaar voor is' om werkelijk een modern land te worden omdat de cultuur zo anders is, ben ik niet overtuigd. Dan hoor je natuurlijk al snel dat je een eurocentrist bent. Maar waarom is het zo ondenkbaar dat Marokko democratischer zou kunnen zijn? Natuurlijk is het moeilijk, maar ik geloof dat je altijd het beste voor je land moet nastreven."

Lees ook: De Marokkaanse koning breekt met traditie om protest te smoren

MarÍa Rosa de Madariaga

De Spaanse historica en eminent Marokko-kenner María Rosa de Madariaga is verbonden aan de Sorbonne-universiteit in Parijs. Zij publiceerde uitgebreid over de machtsverhoudingen in Marokko, het Rifgebied en de rol van voormalige kolonisator Spanje in het Noord- Afrikaanse land. Begin dit jaar verscheen van haar hand het boek 'Geschiedenis van Marokko', in het Spaans.

Rifprotesten

Sinds eind oktober woeden protesten in het Rifgebied, vooral rond kuststad Al Hoceima. Nadat visverkoper Mohsin Fikri de dood vond achterin een vuilniswagen die in werking werd gezet toen hij een partij geconfisqueerde vis probeerde terug te halen, sloeg de vlam in de pan.

Fikri's dood werd een symbool voor de grieven van de Riffijnen die zich achtergesteld voelen. Zij gingen de straat op tegen de wijdverbreide corruptie en militarisering van de Rif en pleiten voor betere zorg, onderwijs en banen.

De demonstraties werden geleid door Nasser Zafzafi, die met andere leiders en demonstranten vastzit. De protesten richten zich nu op vrijlating van gevangenen.

Nawal Ben Aissa demonstreert in Al Hoceima tegen de gevangenneming van Nasser Zefzafi, die zij als protestleider is opgevolgd. © AFP

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie