Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Zomerhuis van Vigdis Hjorth is een spannend gezinsepos

Cultuur

Sofie Messeman

© RV
Recensie

Vigdis Hjorth treedt in de voetsporen van Knausgård met omstreden roman.

Mag een schrijfster haar familiegeschiedenis tot in het kleinste, meest onaangename detail prijsgeven in een roman? Gooit ze daarmee haar familieleden niet op een stuitende manier te grabbel voor de hele wereld? Of is het net het recht van de auteur om alles 'tot literatuur te maken'? Vigdis Hjorth deed met haar roman 'Zomerhuis' de discussie in Noorwegen weer in alle hevigheid opflakkeren.

Lees verder na de advertentie

Het genre van de sterk autobiografische roman zorgde in Noorwegen al voor onbehagen toen Karl Ove Knausgård uitpakte met zijn 3000 bladzijden tellende romancyclus 'Mijn strijd', waarin hij onder meer het alcoholisme van zijn vader pijnlijk gedetailleerd in beeld bracht. Zijn familieleden voelden zich te kijk gezet. Maar tegelijk: wat vermag je tegen fictie?

Met de publicatie van 'Zomerhuis' van Vigdis Hjorth is het debat over de oorbaarheid van ontluisterende autobiografische fictie weer in alle hevigheid losgebarsten. In de roman beschuldigt de hoofdpersoon haar vader van incest, terwijl haar moeder wordt neergezet als iemand die haar kind niet heeft beschermd, en haar zussen als mensen die de waarheid niet onder ogen willen zien.

Omdat het allemaal herkenbaar is, maar toch vreemd blijft, wil de lezer absoluut weten hoe het verder gaat

Tekst loopt door onder afbeelding

© RV

Hek van de dam

Nadat via krantenartikelen was uitgelekt dat de weergave van de begrafenis van de vader 'echt was', en dat ook sommige private e-mails letterlijk in het boek zouden zijn afgedrukt, was het hek van de dam. Het werd nog heftiger toen Helga Hjorth, zus van de schrijfster, op haar beurt uitpakte met een roman over de eigen familie ('Vrije wil') en de twee zussen via interviews in kranten onderling strijd leverden. Allebei beweerden ze niets te herkennen in het familieverhaal van de ander.

Maar laat dat nu net de kern van 'Zomerhuis' zijn: het feit dat de gezinsleden heel andere versies hebben van de gebeurtenissen die in het gezin zijn voorgevallen.

'Zomerhuis' opent met een erfeniskwestie. De ouders van Bergljot, Bård, Astrid en Åsa hebben besloten hun twee zomerhuizen na te laten aan de jongste dochters Astrid en Åsa. Tegelijk herhalen ze telkens weer dat ze hun vier kinderen gelijk willen behandelen. En zoals dat wel vaker gaat met erfenissen, maakt de kwestie lang vergeten emoties los. Bård is de eerste die woedend wordt. Hij belt Bergljot, die - net als de schrijfster zelf - al dertig jaar geen contact meer heeft met de familie en poogt haar op zijn hand te krijgen. En hoewel ze aanvankelijk niets met de zaak te maken wil hebben, raakt Bergljot er steeds meer in verstrikt. Een en ander wordt nog urgenter wanneer de vader plots sterft.

Hjorth trekt de lezer langzaam in het verhaal, met telefoontjes over en weer, woedende mails en pogingen tot verzoening. Omdat het allemaal herkenbaar is, maar toch vreemd blijft, wil de lezer absoluut weten hoe het verder gaat. Blijkt dat Bergljot op prille leeftijd door haar vader is misbruikt, al komen we nooit te weten wat er 'echt' heeft plaatsgevonden. Wist de moeder het?

Oordeel: Spannend gezinsepos, met misbruik en herhaalde woede

Patstelling

Heeft ze dan gezwegen omdat ze besefte dat erkenning van het verhaal haar eigen leven zou verwoesten? De zussen op hun beurt negeren het verhaal en willen 'gewoon verder gaan'. Maar dat is onmogelijk voor Bergljot. En zo komt de hele familie telkens weer in een patstelling terecht. Moeder en de jongste zussen willen 'normaal doen', Bergljot wil dat niet: er is voor haar 'niets normaals' aan de familiegeschiedenis.

De afwezigheid van wederzijdse erkenning vormt de essentie van het verhaal. Daarnaast geeft de oudste dochter ook wel blijk van empathie, bijvoorbeeld als ze zich inbeeldt hoe moeilijk het leven voor haar moeder en - zelfs! - voor haar vader moet zijn geweest. Ze onderzoekt haar eigen beweegredenen, die niet altijd even fraai uitvallen. Al die nuances maken het boek zonder meer interessant. Dat de roman bovendien niet eindigt met een katharsis, klopt helemaal met de thematiek. Want de schrijfster toont in 'Zomerhuis' indringend hoezeer mensen uit een ontwricht gezin heen en weer worden geslingerd tussen loyaliteit en woede, zonder dat er ooit een definitieve verzoening of zelfs definitieve breuk kan komen.

Daar staat tegenover dat er onvermijdelijk veel herhalingen in het boek zitten: de uiting van woede in telkens andere, maar in wezen telkens dezelfde scènes. Misschien zijn die herhalingen wel de achilleshiel van autobiografisch proza: de gedetailleerde beschrijvingen van 'het eigen leven' dreigen oeverloos te worden.

Vigdis Hjorth
Zomerhuis
Vert. Neeltje Wiersma Ambo/Anthos; 316 blz. € 19,90

Recensenten van Trouw bespreken pas verschenen fictie, non-fictie, jeugdliteratuur en thrillers. Lees hier eerdere boekrecensies. 


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel

Omdat het allemaal herkenbaar is, maar toch vreemd blijft, wil de lezer absoluut weten hoe het verder gaat

Oordeel: Spannend gezinsepos, met misbruik en herhaalde woede