Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Zomergast Eric Wiebes zorgt voor een intrigerende en licht ontregelende avond

Cultuur

Maaike Bos

© VPRO
Recensie

Het was een volle, ontwapenende ‘Zomergasten’-avond met minister Eric Wiebes van economische zaken en klimaat. De klik tussen Janine Abbring en hem maakte onverwacht meer openheid mogelijk.

De gesprekken gingen over Groningen en de Belastingdienst, over persoonlijke drijfveren, en over zijn publieke wens tot vooruitgang in samenleving, economie en klimaat. Hij klonk echt betrokken, en toch bleven sociale aspecten in verschillende discussies onderbelicht.

Lees verder na de advertentie

Aan het begin hield ik mijn hart vast voor de Groningers toen de minister het gaswinning- en aardbevingprobleem ‘een dossier als een kist’ noemde. “Als je stopt met duwen, valt het meteen stil.” Het klonk zo gevoelloos. De kleur blauw om hem heen ook: zakelijk, koel, VVD-achtig. Eenmaal aangekomen bij dat dossier, tegen het einde van de avond, was de kleur opgewarmd.


Abbring ging er goed fel in, als voormalig inwoonster van Groningen. Waarom worden die huizen niet meer versterkt? Waarom was dat besluit om de gaskraan dicht te draaien na maanden soebatten zo plotseling genomen? 

Vader dood met 32 jaar, opa net zo jong dood, dan ga je wel rennen in het leven

Hij legde uit dat ‘massale gaswinning en massale versterking’ geen geloofwaardige weg voor de toekomst is. Maar het werd niet duidelijk waarom de huizenversterking dan moet afvallen, als er gewerkt wordt aan alternatieve energiebronnen. Abbring gooide het over een andere boeg en vroeg garanties. Die gaf hij: “NAM en Shell zijn voor eeuwig verantwoordelijk. En als we het anders kiezen, wordt het het Rijk. Alle schade wordt vergoed. Punt.” 


Drie in een

Zijn gezicht kon niet overtuigender, maar ik zal onze kritische Trouw-redacteur Jan Kleinnijenhuis erover blijven volgen. “Het enige wat me te doen staat is: leveren”, zei Wiebes afsluitend. “Toch die leveringszekerheid hè”, grapte Abbring. En toen konden zij, en ik thuis, weer lachen.


Het gesprek was toen al breder en verrassender geweest dan verwacht. Het begon fascinerend met zijn verhaal over de zomervakantie, waarin hij ondanks overspanning ging raften en mountainbiken met zijn twee puberzoons, én met zijn vriendin het jaarlijkse deel van de Appalachian trail aflegde in oost-Amerika. Wiebes kickte op zijn tentje van 560 gram, zo bleek bij zijn fragment daarover, en drinkt dan water uit de rivier. Had ik toch niet achter deze nette man gedacht.

Hoe krijgt hij het voor elkaar drie levens in één te proppen, zonder tegenslag af te reageren op mensen om hem heen? (Hij wordt alleen boos op fenomenen en dingen). Dat lag besloten in zijn jeugd, weer een verrassend verhaal. Zijn vader, kernfysicus, kreeg kanker toen Eric vijf was, en overleed op zijn negende. Vader dood met 32 jaar, opa net zo jong dood, dan ga je wel rennen in het leven.

Pippi Langkous

Zijn moeder leefde van het nabestaandenpensioen en was huisvrouw. Werk, zegt Wiebes, was tot zijn 23ste een onbekend gegeven. Hoe bestaat het? 

Moeder was ook feminist, vóór gelijkheid, en maakte van Wiebes een man die van sterke, zelfstandige vrouwen houdt - hij was nota bene verliefd op Pippi Langkous. Maar niet werken en dan overleven op het weduwepensioen is een luxe die velen niet meer gegeven is. Het is een gemiste kans dat Abbring daar niet naar vroeg.

Economische groei bestempelen als onhoudbaar en passé, vindt Wiebes elitair


Werk dus, kreeg pas in zijn twintiger jaren voor hem de bredere betekenis van echt deelnemen aan de samenleving. Hij ziet het van dichtbij bij een naaste: “Als er werk is, is er meer zelfvertrouwen, meer lichtheid in zijn bestaan. Is er geen werk, dan wordt het langzaam donkerder en verliest het leven toch zijn glans.” Hij zette er zijn bril bij af, een mooi moment. Maar ik kon me niet aan de indruk onttrekken dat hij misschien nog zo weinig mensen in de sociale penarie heeft gezien, dat dat ene geval hem nog diep kan raken.

Hij ziet graag ‘dat iedereen kan meedoen’ - een echt VVD-verhaal, maar in zijn vergezichten en grote schetslijnen op weg naar vooruitgang, vergeet hij toch af en toe de mensen erbij te denken. Als iedereen dan vrij is en gelijke kansen krijgt, is het goed, denkt hij. Vooruitgang, dat was het toverwoord. “Of het nu om robotica, gentech of ICT gaat, of over maatschappelijke emancipatie door mensen die zich ontworstelen aan klemmende regimes, zeikerige elites of verkeerde regels.” 

De klassieke sociaal-economische vraag of iedereen met gelijke kansen ook in staat is om een gelijkwaardig eigen leven op te bouwen, kwam in het gesprek helaas niet aan bod.

Tegenslag is een fase

Toegegeven: wat kan die man aanstekelijk vertellen over vooruitgang, over ‘de plicht tot optimisme’ en over ‘het idee heilig verklaren’. Heerlijk, als dat ook nog gepaard gaat met praktische daadkracht en probleemoplossend vermogen. Zijn fragment uit het droomhuis-programma ‘Grand Designs’ liet zien hoe sommige mensen toch schijnbaar onmogelijke of fascinerende (woning-)projecten durven aangaan.

Ook zijn reportagefragment uit 1974 over de aanleg van de Amsterdamse Bijlmer was veelzeggend. Die wijk was goed bedoeld, met compact wonen, veel groen en de wegen over de begane grond heen. Alleen raakten de viaducten en parkeergarages bevolkt door straatschoffies en junks. Wiebes noemt dat dan niet mislukt; dat is een fase. “Dan moet je dus gaan vechten.”

© VPRO


Hij meent het echt, ik geloof hem. Ook het debacle van de vertrekregeling bij de Belastingdienst bekeek hij vanuit het perspectief van de grote lijn. Een ‘gigantisch bedrijfsongeval’, maar over tien jaar staat er een andere dienst. Zo optimistisch kun je het zien.
Tja, het heeft de samenleving dan wel heel veel geld gekost. Net als de afschaffing van de dividendbelasting, die ook aan bod kwam, zal doen. Wiebes legde nog eens uit dat we internationals moeten aantrekken, maar weer was het jammer dat Janine Abbring niet wees op meer sociale potjes zoals onderwijs en zorg waar die 2 miljard ook verrijking kan brengen.

Fijn gevoel voor humor

Nee, Wiebes staat pal voor vrijemarktwerking. Dat zette hij kracht bij met een fragment van Nobelprijswinnaar economie Milton Friedman. En economische groei bestempelen als onhoudbaar en passé, vindt hij elitair. Je kunt groei juist gebruiken voor waardevolle dingen. “Economie gaat helemaal niet over geld. Het gaat over nut”, zei de maatschappelijk betrokken Wiebes.

Al met al leverde hij een intrigerende 'Zomergasten'-avond, waarin hij wel een echte VVD’er bleek, maar vooral als mens een grote verrassing was; hij was bereid zichzelf te geven. Met zijn absurdistische keuzefilm ‘De Noorderlingen’ en droogkomische stukjes uit ‘Kreatief met Kurk’ en Pippi Langkous, bewees hij bovendien dat hij een fijn gevoel voor humor heeft. In weerwil van het bekende advies, blijkt het toch aardig om een zittend politicus te interviewen.  

Dit is de vijfde recensie van 'Zomergasten' van dit seizoen. Volgende week op 2 september is de laatste aflevering. Eerder verschenen:

Romana Vrede lijkt het omdenken uitgevonden te hebben

Ik zal jou hebben, leek Vrede te denken. Ze liet zich niet alleen maar uitlepelen door Abbring, maar eiste dat de interviewster ook haar gedachten en emoties zou laten zien.

Kruitvat Van Gaal zorgt voor suspense, maar niet voor explosiegevaar

De eerste drie kwartier was interviewster Janine Abbring timide. Om niet te zeggen nerveus. Zou ze bang zijn geweest per ongeluk een lontje aan te steken?

Weer geen sterke 'Zomergasten', en dat lag niet aan Marleen Stikker

‘Zomergasten’ met internetpionier Marleen Stikker (55) was als een plak roggebrood waar pas na de helft een klontje roomboter op kwam, en op de laatste hap pas een plakje (biologisch) spek.

Pieter Waterdrinker was een waterval; aan Abbring om hem in te dammen

Een rasverteller of een kletskous, schrijver Pieter Waterdrinker was beide in 'Zomergasten’ gisteravond. Presentator Janine Abbring moest werken om hem bij het onderwerp te houden, maar soms ging er een wereld open.

Deel dit artikel

Vader dood met 32 jaar, opa net zo jong dood, dan ga je wel rennen in het leven

Economische groei bestempelen als onhoudbaar en passé, vindt Wiebes elitair