Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Zijn stem, die had ze kunnen horen!

cultuur

BERT KEIZER

Review

Er zijn veel manieren waarop een mens ongelukkig kan worden en succes is niet altijd gegarandeerd. Maar een van de betere methodes is om iemand die onbereikbaar is maar die per ongeluk wel de sleutel tot jouw geluk in zijn binnenzak heeft, je leven lang te achtervolgen.

Als het om een levend mens gaat kan dit nog goed aflopen op het moment dat die ander zich omkeert, zijn binnenzak leegt en zegt: 'Rot op!'. Maar wie met deze gevoelens een dode achtervolgt, kon wel eens een leven lang bezig blijven.

In een poging zich los te rukken uit een dergelijke zinloze fixatie heeft Dun ya Breur haar in de oorlog vermoorde vader uit het graf gehaald en in een droom voor zich neergezet om hem eindelijk alles te vragen en alles te vertellen. De beschrijving van dit gesprek is even onvergetelijk als beklemmend.

Krijn Breur werd geboren in 1917. Hij was een toegewijde AJC'er (lid van de sociaal-democratische jeugdvereniging AJC), later een communist. In 1936 -hij was toen negentien jaar oud- ging hij naar Spanje om te strijden aan de kant van de Republiek, tegen de opstand van militairen en fascisten die uiteindelijk het pleit zouden winnen. In 1939 keerde hij terug.

Krijn Breur studeerde gedurende een jaar filosofie aan de Vrije Universiteit. In 1940 raakte zijn vriendin Aat Hibma, tekenlerares, zwanger van hem en in december dat jaar werd hun zoon Wim geboren. Breur had een scherp politiek bewustzijn en zat bij wijze van spreken al vanaf 1936 in het verzet. Toen de Duitsers werkelijk ons land binnenvielen kan er in zijn hart bijna geen ruimte geweest zijn voor de gedachte 'Wat nu?'.

In 1942 werd zijn dochter Dunya geboren. In de herfst werd hij gearresteerd door de bezetter. Zijn vrouw Aat en haar twee kinderen werden eveneens gevangen genomen. Na zijn doodvonnis drong er iets door tot Breur van de catastrofe die zijn gezin misschien zou gaan treffen, getuige zijn hartverscheurende brieven uit de gevangenis. Op 5 februari 1943 werd hij met negentien anderen doodgeschoten door de bezetter. Zijn vrouw Aat werd, zonder haar kinderen, naar Ravensbruck afgevoerd. Wim werd door de ouders van Krijn opgehaald uit de gevangenis. Dun ya werd door de ouders van Aat opgevangen.

Na de oorlog is er even contact met hun moeder als ze terugkeert uit Ravensbrück, maar zij moet haar kinderen weer alleen laten wegens tuberculose en gaat in het buitenland kuren. Na vele pleeggezinnen, komen de kinderen pas als ze naar de lagere school gaan onder de hoede van hun moeder.

Moeder, grootouders, ooms en tantes hebben er, bewust of niet, alles aan gedaan om Dunya gek te maken van verlangen en nieuwsgierigheid naar haar vader, rond wiens leven en sterven om ondoorgrondelijke redenen een vreselijke stilte hing. Was het uit onderdrukte woede? Want hij had Aats leven voorgoed vergald, zou je kunnen zeggen: het gedwongen huwelijk, het verlies van haar baan, de communistische idealen slechts half de hare, en als definitieve klap in het gezicht, zijn dood, gevolgd door Ravensbrück, tuberculose en vervreemding van haar kinderen. Als je het zo opsomt: wat was er eigenlijk niet doodgeschoten op die vijfde februari?

In het gedroomde gesprek laat Dunya haar vader meekijken naar het leven zoals het na zijn dood, en vooral ook, door zijn dood, geworden is. Het ongelofelijke is dat je als lezer bijna huiverig wordt bij alle dingen die ze haar vader wil vertellen. Wereldnieuws: Israël, de twee Duitslanden, de atoombom, het IJzeren Gordijn, de taaie Franco, maar veel aangrijpender natuurlijk haar eigen verdriet en onmacht gedurende al die jaren, aangewakkerd door dat onvergefelijke zwijgen thuis over Krijn. Alles wat ze over hem te weten heeft kunnen komen, heeft ze heimelijk op zondagachtermiddagen uit vergeten hoeken van hun huis bijeen moeten sprokkelen. Zo vond ze een keer zijn Laatste Brief, geschreven de avond voor zijn dood, maar om niet te volgen redenen nooit aan haar getoond.

Allerschrijnendst wordt in dit verband de ontdekking dat Krijns ouders in mei 1940 een paar dagen na de Duitse inval in de achtertuin alles hadden verbrand wat ze van hem hadden: brieven, boeken en een grammofoonplaat door hem ingesproken in Spanje. Zijn stem, die had ze kunnen horen!

Soms hou je onwillekeurig je hart vast, niet voor Dunya, maar voor Krijn, als hij bijvoorbeeld te horen krijgt dat hij vlak voor zijn dood misschien op slechts twintig meter bij Aat en de kinderen vandaan zat, die in dezelfde gevangenis vastzaten. Of als je leest hoe Aat hem in juni 1943 nog schrijft vanuit Ravensbrück waar zij niet eens wist dat hij allang was vermoord.

De naïeve onverschrokkenheid waarmee Dunya nauwkeurig wil nagaan wat er precies gebeurde in zijn laatste minuten daar op de hei toen ze werden doodgeschoten, wordt door Krijn afgeweerd. Je voelt in zo'n passage hoe diep de schrijfster zich deze nachtmerrie in zou willen wagen.

Het tragische van dit alles is dat de moeder met wie ze het leven had kunnen delen veel minder betekent voor haar dan de vader die ze nooit gekend heeft.

Aan het einde van het gesprek vermaant Krijn zijn dochter om zich los te maken uit de vruchteloze poging hem alsnog voor het vuurpeloton weg te slepen. Ze laat zelf in het midden of dat gaat lukken.

Als kroniek van wat een verzetsheld zoal kan aanrichten is het een onthutsend boek, dat daarnaast een treffende persoonlijke noot bevat in de ontroerende beschrijving van de hopeloze liefde voor haar dode vader.

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie