Profiel Film

Ze is niet het cliché van een rondborstige, heupwiegende beauty. Maar wat is steractrice Isabelle Huppert wel?

Isabelle Huppert tijdens een haute-couture-show in Parijs Beeld AFP

Deze zomer zijn in Nederland dertig films te zien van de Franse, nu 66-jarige steractrice. Ze wist vanaf het begin wat haar te doen stond.

Aan Isabelle Huppert (66) werd eens gevraagd of ze het niet vervelend vindt om ook op onbewaakte momenten gefotografeerd te worden. Gewoon, als ze aan de wandel is in haar woonplaats Parijs. “Nee hoor”, luidde haar antwoord, “ik ben van alle kanten fotogeniek.”

Heerlijk, bij Huppert hoef je geen gelamenteer over roem te verwachten. Ze bekijkt de dingen nuchter, met humor en liefst een flinke vleug ironie. Dat laatste sprak haar ook zo aan in Paul Verhoeven, met wie ze enkele jaren terug de verkrachtingsthriller ‘Elle’ maakte. Ze kreeg er op haar 63ste een Golden Globe voor, haar eerste grote Amerikaanse filmprijs.

Turks fruit

Huppert had Verhoeven al langer op het oog, eigenlijk al sinds ‘Turks Fruit’, een van haar lievelingsfilms. Bij het lezen van Philippe Djians roman ‘Oh...’, over een vrouw die achter haar verkrachter aan gaat, dacht ze meteen aan een samenwerking. Het was niet de Nederlandse regisseur en ook niet de Franse producent die het zaadje plantte voor ‘Elle’, maar Huppert zelf.

Het zegt veel over haar status als een van de grootste Franse actrices. Ze bepaalt zelf met wie ze werkt. En dat zijn lang niet altijd veteranen maar ook debutanten. Als ze iets ziet in een script, en talent vermoedt, gaat ze ervoor. Als ze met Michael Haneke het zware en spraakmakende ‘La Pianiste’ heeft gemaakt, over een pianolerares die aan genitale zelfmutilatie doet en een sadomasochistisch spel speelt met een van haar studenten, dan kiest ze het jaar erop voor deelname aan François Ozons ‘8 Femmes’, een luchtige musical waarin ze – o, ironie – ook achter de piano zit.

Als pianolerares excelleert ze in kilte

Je hebt werkelijk geen flauw idee wat er omgaat in het hoofd van de pianolerares. Als er iemand een ongenaakbaar personage kan spelen, dan is het Isabelle Huppert. ‘Liever een noot verkeerd spelen dan een slechte interpretatie van Beethoven’, bijt ze een muziekleerling toe in ‘La Pianiste’ (2001), de even ijzingwekkende als intrigerende film van de Oostenrijkse Michael Haneke. Hij bewerkte het onthutsende boek van zijn landgenote Elfriede Jelinek uit 1983, waarin een pianolerares, gevangen in een verstikkende relatie met haar teleurgestelde moeder, zich consequent verre houdt van welke emotie dan ook. 

Of ze nu sidderende studenten doceert of in een sekstent naar porno kijkt, met haar rossige haar strak in de klem en haar kleding hoog gesloten, baant Huppert zich als Erika Kohut een gedisciplineerde weg door een plezierloos bestaan in Wenen.

Zelfmutilatie, masochisme, sadisme: allerlei uithoeken van de menselijke psyche komen langs in een film waarin de actrice, zelf een verdienstelijk pianiste, regelmatig plaatsneemt achter de toetsen, en waarin bijna voortdurend klassieke muziek klinkt. Ook op fascinerend ongemakkelijke momenten, zoals wanneer Erika en een jonge conservatoriumstudent (Benoît Magimel) elkaar tussen de toilethokjes verleiden. Of ja, verleiden... dat klinkt veel te conventioneel en warmbloedig voor een film die excelleert in kilte, koelte en emotionele onkunde. Met haar omvangrijke oeuvre is de onbevreesde Huppert misschien wel op haar best wanneer ze radicale vrouwen speelt die niet de minste behoefte hebben om te behagen. Haar rol in La Pianiste is adembenemend.

Remke de Lange

De Amerikaanse schrijfster Susan Sontag deed ooit een aardige poging om Hupperts kracht als actrice te duiden. Ze noemde vijf bepalende factoren: schoonheid, intelligentie, integriteit, talent en durf. Leuk om over na te denken.

Huppert voldoet in ieder geval niet aan het cliché van de rondborstige, heupwiegende beauty. Ze betovert niet als BB of MM, maar als kleine, frêle, roodharige sproetenkop die onbevreesd en met een enorme kracht de camera in kijkt. Dat haar tegenwoordig een gelijkenis met Greta Garbo wordt toegeschreven, de Hollywooddiva van weleer, daar kan kan ze wel inkomen. Voor een kunstproject ging ze met liefde in een Garbo-pose op de foto. De gelijkenis was onthutsend. Dezelfde hoge wenkbrauwen en welvende mond.

Isabelle Huppert Beeld Peter Lindbergh

Ook zie je hoe ze vanaf haar doorbraak met ‘La Dentellière’ op 24-jarige leeftijd welbewust keuzes maakte voor films waarin vrouwenlevens centraal staan. Voor Huppert geen gebakkelei over feminisme, ze wist vanaf het begin wat haar te doen stond. 

Grote groene kijkers in La Dentellière

Het is een kleine sensatie om Isabelle Huppert in haar eerste grote filmrol te zien als de 18-jarige kappersleerling Pomme. We zien een beeldschone jonge vrouw met rossig haar en sproeten, maar wat vooral opvalt is haar heldere, open blik. Daardoor heb je het gevoel Pomme te kennen, maar – en dit is typisch voor Huppert – achter die grote groene kijkers gaat meer om dan je denkt.

Pomme is een stil en verlegen meisje dat vanuit Parijs een tripje maakt naar de Normandische kust. Ze ziet voor het eerst de zee en wordt voor het eerst verliefd. Maar als ze terug in Parijs intrekt bij François, een letterkundestudent uit de betere kringen, begint de idylle snel af te brokkelen. Hij begrijpt niet waarom zij tevreden is met haar baantje in de kapsalon, en niet meer ambitie heeft. Pomme krijgt de bons en vertrekt even stilletjes als ze gekomen is, om vervolgens in een diepe depressie te raken en opgenomen te worden in een psychiatrische kliniek.

Hartverscheurend is het hoe Pomme haar lot ondergaat, in alle stilte, en hoe subtiel Huppert haar innerlijke woelingen vertolkt. Het gaat om een intieme karakterstudie van een jonge, gevoelige vrouw die de wereld niet met woorden, maar met tedere gebaren tegemoet treedt. Pomme dringt zich niet op de voorgrond. Je zou haar zomaar voorbij lopen. Maar de Zwitserse regisseur Claude Goretta zet haar in het volle licht, precies zoals Vermeer ruim drie eeuwen geleden ‘De Kantwerkster’ schilderde, het portret van een vrouw die aandachtig haar werk doet, en waarmee de film zijn titel deelt.

Belinda van de Graaf

Prachtig zijn de zeven films die ze met Claude Chabrol maakte, de Franse Hitchcock. Denk aan ‘Madame Bovary’, met Huppert als de doktersvrouw die zucht naar een avontuurlijker leven, stiekem uit vrijen gaat en uiteindelijk de hand aan zichzelf slaat.

Vrouwen met een geheim, met een innerlijke onrust en onthechting werden Hupperts handelsmerk. Een van de mooiste filmromances ooit is Maurice Pialats ‘Loulou’, met Huppert als een jonge vrouw uit de gegoede burgerij die zich kapotverveelt in haar mooie, Parijse appartement en aan de zwier gaat met een charmante klaploper, vol woeste, seksuele aantrekkingskracht gespeeld door Gérard Depardieu.

Altijd meester over haar wereld

Isabelle Huppert kent geen angst bij de keuze van rollen. In de eerste van zeven films die ze samen met Claude Chabrol zou maken, een van de oprichters van de filmvernieuwers van de Nouvelle Vague, speelt ze een jonge Parisienne in de jaren dertig met een dubbelleven als prostituee, die wel of niet haar vader heeft vermoord. Had hij haar misbruikt of is ze door en door verrot? Die rol in ‘Violette Nozière’ (1978) leverde haar meteen een Oscarnominatie op.

In ‘La Cérémonie’ (1995) – de titel verwijst naar de procedure die voorafgaat aan een executie met de guillotine – wordt opnieuw iemand vermoord. Huppert zwaait hier als Jeanne de scepter over de postbezorging in een Frans dorpje. Wanneer de ietwat naïeve Sophie als dienstmeid aan de slag gaat in de lokale villa, begint Jeanne haar te manipuleren. Samen bedenken ze een wreed plan. De reden blijft onduidelijk. Er klinken echo’s van de Amerikaanse misdaadklassieker ‘The Postman Always Rings Twice’, maar Chabrol pakt het radicaler aan. Het motief voor de moord is hier niet liefde, maar iets wat het midden houdt tussen anarchistische vrijheidsdrang en waanzin.

Een grote kracht van deze actrice is dat ze je altijd laat raden naar haar motieven. In bijna al haar rollen laveert ze tussen ondeugend en kwaadaardig. Heel soms, zoals in het prachtige ‘L’Avenir’ uit 2016, toont ze zich kwetsbaar. Maar ook dan voel je haar kracht. Ze blijft meester over de situatie.

Ronald Rovers

Een ander meer recent hoogtepunt in haar oeuvre is ‘L’Avenir’ van de jonge Franse regisseuse Mia Hansen-Løve, over een Parijse filosofielerares die er alleen voor komt te staan, maar zich weigert te hullen in zelfbeklag. Ademloos zie je Huppert begaan, hoe ze haar rug recht, en subtiel schakelt tussen tragedie en komedie.

Wat Huppert als actrice definieert, is misschien wel begrip kweken voor mensen als complexe wezens, met al hun verlangens en obsessies, tegenstellingen en gektes. Als Huppert niet filmt, staat ze op het toneel. In september is ze te zien in Amsterdam in ‘Mary Said What She Said’. Daarin speelt ze de Schotse koningin Maria Stuart aan de vooravond van haar executie.

Le Monde d’Isabelle Huppert

Het grote zomerretrospectief van Eye Filmmuseum in Amsterdam is gewijd aan de Franse steractrice Isabelle Huppert. Er is een selectie gemaakt van dertig films uit haar omvangrijke oeuvre. Die zijn te zien van 10 juli t/m 28 augustus.

De besproken filmklassiekers ‘La Dentellière’ (1977), ‘La Cérémonie’ (1995) en ‘La Pianiste’ (2001) zijn digitaal gerestaureerd. Behalve in Eye zijn ze te zien in 21 filmtheaters in het land, van Groningen tot Maastricht, van Den Haag tot Enschede.

Lees ook:

Isabelle Huppert is huiveringwekkend als stalkende weduwe in ‘Greta’

Je ziet niet vaak een thriller of horror met enkel vrouwen in de hoofdrol. En meestal zijn het mannen die in films de bad guys zijn. De Franse steractrice Isabelle Huppert moet zich door het feministische karakter van ‘Greta’ aangetrokken hebben gevoeld. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden