Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Yan Ting Yuen: Ik wilde de perfecte dochter en echtgenote zijn

Cultuur

Noor Hellmann

Yan Ting Yuen, regisseur. © Merlijn Doomernik
Levenslessen

In veel van de films van Yan Ting Yuen (50) zijn haar Chinese achtergrond en ‘verwesterde ik’ terug te zien. Nu in de bioscoop: haar documentaire ‘De achtste dag’ over de kredietcrisis. Waarvan ze hoopt dat die tot een gesprek leidt met bankiers en politici.

1: Saai is ook wel lekker

Lees verder na de advertentie

“Nederland is een heel stil land. Zeker toen de winkels op zondag nog dicht waren, was het stil. Verschrikkelijk vonden wij. Chinezen hebben geroezemoes nodig. In China is altijd bedrijvigheid op straat, bij aankomst op het vliegveld merk je meteen dat je in een 24-uurs- economie bent, er hangt een enorme buzz in de lucht. Als je twee maanden niet in Hongkong bent geweest, staat er weer een nieuwe torenflat, er zijn nieuwe metrolijnen aangelegd, alles verandert zo snel, dat geeft veel energie.

Terug in Nederland denk je: wat is het hier saai! Maar het leven in Europa gaat toch in je zitten - die rust en stabiliteit hier zijn ook lekker, het is prettig om even achterover te kunnen zitten en niets te doen. Ik ben de stilte gaan waarderen.

Ik ga vaak naar China, maar voorgoed terug wil ik niet meer. Toen ik jonger was heb ik dat wel overwogen, je kunt dan nog verschillende levens gaan leiden, maar ik heb nu een gezin en dan raak je geworteld op een plek. Mijn dochter is dertien, ik plant haar niet meer zo snel ergens anders zoals mijn ouders dat destijds met mij wel hebben gedaan.”

2: Wie opgroeit in de horeca kan niet helemaal kind zijn

“Ik was zes toen we emigreerden van Hongkong naar Nederland. In Maastricht, waar mijn vader een Chinees-Indisch restaurant kon overnemen, werd ik geparachuteerd op een buurtschooltje. Ik was daar het enige Chinese kind. Maastricht was toen nog een ingedut provincieplaatsje, andere culturen zag je er niet. Volgens mijn moeder kwam ik de eerste tijd huilend uit school, maar dat het zo naar was, herinner ik me niet. Ik heb me snel aangepast en binnen afzienbare tijd sprak ik gewoon Nederlands. Als tolk van mijn ouders hielp ik met inkopen en het contact met de leveranciers. Dat is heel normaal voor migrantenkinderen in een horecamilieu: je kunt niet honderd procent kind zijn omdat je al gauw wordt opgenomen in de zaak.

Na school zat ik in ons restaurant altijd achter de bar mijn huiswerk te maken

Yan Ting Yuen

Mijn ouders hadden het heel druk, tijd om mij ’s avonds naar bed te brengen was er meestal niet. Na school zat ik achter de bar huiswerk te maken. Mijn leven was anders dan dat van mijn schoolgenoten en ik voelde me daardoor soms eenzaam. Tegelijkertijd was die onconventionele jeugd in het restaurant ook leuk: ik mocht weleens mee met de kippenboer of de champignonleverancier, en met de koks hadden we een soort grote familie. Als er kermis was, trakteerden ze mij en kon ik eindeloos rondjes rijden in de botsautootjes. Mijn vriendinnen, die thuis geen geld kregen voor de kermis, mochten met me mee.”

3: Het gras is elders vaak niet groener

“Mijn moeder voelde zich hier ontheemd. Vaak zat ze huilend boven de foto’s die ze bij ons vertrek uit de albums had gescheurd en meegenomen. Het was mijn vaders idee om te emigreren. Na veertig jaar keerden ze terug naar Hongkong, mijn vader was ziek en wilde daar sterven. Ik heb toen de documentaire ‘De keuze van mijn vader’ gemaakt en geprobeerd te achterhalen waarom hij destijds weg wilde.

Ik denk dat het vooral te maken had met zijn broer: ze waren op jonge leeftijd wees geworden en hadden daardoor een sterke band. Zijn broer was al eerder naar Nederland gegaan en haalde hem over ook te komen. Het was in de tijd van de Culturele Revolutie in China. Hongkong kampte met een economische crisis en kelderende vastgoedprijzen. In Europa blonken toen de gouden bergen. Hoewel het met het eenmanstaxibedrijfje van mijn vader in Hongkong niet slecht ging, zal hij gedacht hebben dat we het hier beter zouden krijgen. In die zin was hij een typische emigrant die denkt dat het gras groener is aan de andere kant. Het werd een koude douche.

Hij verwachtte dat hij in Maastricht een goedlopende zaak had gekocht, maar het bleek een kat in de zak: er kwamen weinig klanten omdat het niet in een looproute lag en je er niet kon parkeren. Ook verder was hij onvoorbereid: hij had geen horeca-ervaring, koken kon hij niet en de cultuur en de taal van het land kende hij niet. Je kunt zeggen: zijn stap was totaal onverantwoord, aan de andere kant was het ook dapper en avontuurlijk. Gelukkig ging het op den duur beter met het restaurant.

Spijt van zijn besluit heeft hij nooit gehad, hij heeft zich ook nooit afgevraagd hoe zijn leven anders was gelopen als we in China waren gebleven. Mijn film gaat over keuzes: mijn vader noemde emigreren zijn eigen keuze, maar was dat ook zo? Hier in het Westen zeggen we graag dat we veel keuzes hebben, het leidt zelfs tot keuzestress, maar in hoeverre is iets echt je eigen keuze als ook andere factoren een rol spelen? Zo bezien hoef je niet ongelukkig te zijn als dingen niet lukken.

Dat geldt ook in mijn vak. Het is lastig voor veel filmmakers om genoeg te verdienen. Ook voor mij, ja. Tot mijn verrassing werd deze documentaire genomineerd voor een Gouden Kalf. Dat was voor mij een aanmoediging om door te gaan.”

4: Durf anders te zijn

“In het milieu waarin ik opgroeide werd je ondernemer, of je koos voor een beroep met aanzien, zoals dokter, rechter, advocaat. Ik zocht andere rolmodellen, maar die waren er niet. Het restaurantleven ambieerde ik niet. Ik schiep afstand door in Amsterdam te gaan studeren. Om aan de verwachtingen van mijn ouders tegemoet te komen, zei ik dat ik manager zou worden, maar eenmaal afgestudeerd besloot ik: dat zeker niet.

Lees verder onder de afbeelding

Yan Ting Yuen © Merlijn Doomernik

Het liefst wilde ik iets met film doen, maar ik kende niemand in dat circuit en wist niet hoe ik er binnen moest komen. Dat lukte me wel bij het televisiebedrijf IDTV waar ik stage kon lopen bij het programma ‘Lingo’. Later heb ik research gedaan voor verschillende tv-programma’s. Dankzij de ervaring die ik daar opdeed en een scenarioworkshop die ik heb gevolgd, kon ik tenslotte toch als filmmaker beginnen.

Als je iets wilt bereiken moet je durven. Jezelf verkopen. Ik heb geleerd dat ik meer moet durven. Dat druist in tegen onze cultuur en opvoeding: je hoort beleefd te zijn en niet op te vallen. Het individu doet er niet zoveel toe, je richt je op het welzijn van de familie en de gemeenschap. Aziaten zijn over het algemeen stilletjes, westerlingen schreeuwen veel harder. Misschien zouden mensen hier eens wat meer moeten luisteren. In het begin had ik moeite met die assertiviteit, nu doe ik er mijn voordeel mee, al zal ik in een vergadering nog steeds niet als eerste het woord nemen.”

5: Speel geen rol, blijf dicht bij jezelf

“Ik vind het leuk dat ik inmiddels zelf een rolmodel ben. Ik heb veel ontroerende reacties gekregen van Chinezen van mijn generatie en met dezelfde achtergrond als ik, die na het zien van ‘De keuze van mijn vader’ zeiden: eigenlijk heb je mijn leven verfilmd. Ik ben ook blij dat ik kan tonen dat je in dit beroep iets kunt bereiken. Jonge Aziaten die zijn opgegroeid in een horecamilieu kiezen nog steeds niet gauw voor een vak in de kunsten, merkte ik. Ze zijn er niet mee vertrouwd en zo’n beroep heeft geen gunstig imago: als je ervoor kiest, moet je heel succesvol zijn, anders ben je een dubbele loser.

Als je als Aziaat voor de kunsten kiest, moet je heel succesvol zijn, anders ben je een dubbele loser

In de ogen van mijn ouders heeft mijn werk nooit veel opgeleverd: ik verdien heel wat minder dan mijn neef in China die fabriekseigenaar is en mijn nicht die daar meerdere appartementen bezit. Ik heb in het begin van mijn leven te veel geprobeerd de perfecte dochter en vrouw te zijn die het gewenste beroep kiest. Dat lukte niet goed, ik realiseerde me dat ik geen rol wil spelen. Het is een cliché, maar je moet dicht bij jezelf blijven en je niet gaan richten naar wat anderen van je verwachten.

Ik werd geen manager en ik trouwde met een Nederlander. Later ben ik gescheiden en kreeg ik nieuwe relaties. Nu woon ik samen met mijn man, die beeldresearcher is voor tv en film, en mijn dochter van dertien. Mijn ouders hadden het liever anders gezien, toch hebben ze geaccepteerd dat ik mijn eigen weg ben gegaan. Ze zagen dat dit werk me gelukkig maakt en dat ik iets anders nalaat dan geld en huizen. Je geluk najagen is hier overigens makkelijker dan in China. Dit is een stabiele maatschappij, je komt hier niet om van de honger. Er is altijd een vangnet.”

6: Luister eerst voordat je met tomaten gooit

“Ik merk dat mensen soms moeite hebben mij te plaatsen omdat mijn films door mijn onderwerpkeuze, stijl en aanpak niet in een hokje zijn te duwen. Zo hadden weinigen verwacht dat ik nu een film zou maken over de impact van de financiële crisis van 2008. Ik broedde echter al langer op dat plan. Eerder maakte ik met mijn stichting Docmakers een documentaire over Occupy in Amsterdam waar alle idealen, zoals terugdringen van de almaar groeiende ongelijkheid en doorzichtig bankenbeleid, een langzame dood vonden op een treurig Beursplein.

Met mijn nieuwste film ‘De achtste dag’ probeer ik, naast het laten zien wat er zich heeft afgespeeld in die achterkamers van de macht, ook een vergezicht te tonen. Ik hoop dat de film een aanzet kan zijn tot het hoogst-noodzakelijke gesprek dat tot nog toe is uitgebleven, namelijk een gesprek met de politici, met de bankiers, maar ook met ons, de gewone mensen, over hoe we onze economie, onze maatschappij willen vormgeven. En dan zonder tomaten te gooien naar elkaar. Laten we heel simpel eens beginnen met luisteren in plaats van meteen onze mening klaar te hebben.”

Yan Ting Yuen

Filmmaakster Yan Ting Yuen (Hongkong, 1967) begon aan een studie economie en stapte daarna over op communicatiewetenschap. Na haar afstuderen deed ze aanvankelijk televisiewerk. In 2001 maakte ze haar regiedebuut met ‘Chin. Ind. Een leven achter het doorgeefluikje’, de film kreeg een Gouden Kalf-nominatie voor beste korte documentaire.

Andere documentaires van haar hand zijn onder meer ‘Het geheim van de Hema’ (2012), over de internationale ambities van het Nederlandse warenhuis en ‘Don’t shoot the messenger’ (2013), een film over Occupy in Amsterdam die ze maakte met het mede door haar opgerichte collectief Docmakers. In 2017 volgde ‘De keuze van mijn vader’.

‘De achtste dag’, een documentaire-thriller over de wereldwijde kredietcrisis die ze samen met Robert Kosters maakte, is nu te zien in de bioscoop.

Trouw vraagt wekelijks een bekende of minder bekende Nederlander: welke levenslessen heeft u geleerd? Lees hier meer levenslessen.

Lees ook: Hij runde veertig jaar een Chinees restaurant, maar wil sterven op zijn geboortegrond

De vader van Yan Ting Yuen runde veertig jaar een Chinees restaurant in Maastricht, maar wil sterven op zijn geboortegrond.De filmmaakster volgt haar ouders naar Hongkong.


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel

Na school zat ik in ons restaurant altijd achter de bar mijn huiswerk te maken

Yan Ting Yuen

Als je als Aziaat voor de kunsten kiest, moet je heel succesvol zijn, anders ben je een dubbele loser