Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Wonderlijke match tussen Armando en Chinese schilderkunst

Cultuur

Henny de Lange

Wang Hui, Wolkenschildering van Fenqqui, hangrolschilderij, inkt op zijde, 219.5 × 64 cm. © x

Expositie
Made in China: Armando & meesterwerken uit de Qing-dynastie
★★★

Het duurde even voordat Armando de gelijkenis zag tussen zijn landschappen en die van zijn achttiende-eeuwse collega's uit China. Breng de kunstwerken bij elkaar en je hebt een bijzondere expositie.

Lees verder na de advertentie

Wat is de overeenkomst tussen de landschappen van de Nederlandse kunstenaar Armando (1929) en achttiende-eeuwse landschapsschilderijen uit China? Armando zelf vond het geen serieus te nemen combinatie, toen het Museum Oud Amelisweerd (het MOA, dat zijn oeuvre beheert) zo'n expositie voorstelde. Eén keer, in 1986, was hij in China, maar op die reis bezocht hij geen enkel museum. Wel had hij naar het landschap 'geloerd, want dat was niet mis', schreef hij er destijds over (in NRC Handelsblad).

Armando (1929) denkt er nu anders over. Toen hij in het MOA zijn 'Landschaften' naast de landschappen zag van Xie Lansheng, Li Jian, Wang Hui en andere Chinese schilders, vond hij de overeenkomsten 'opmerkelijk'. De meest opvallende is het verticale formaat, terwijl landschappen meestal horizontaal worden afgebeeld. Op Chinese schilderijen is een smalle horizon gebruikelijk. Dat heeft te maken met de manier waarop ze worden bekeken. Ze hangen niet vast aan de muur maar worden opgerold bewaard op een stok, waaraan ze af en toe worden opgehangen. Armando kiest ook vaak voor een verticaal formaat, omdat het landschap daar volgens hem zelf om vraagt.

Tekst loopt verder onder foto

Armando, Landschaft 23-7-08. © armando

De schilderijen hebben verder gemeen dat de kijker erin gezogen wordt. Op Chinese schilderijen duiken onderaan vaak nietige figuurtjes op die een kronkelend (levens)pad nemen naar een onbekende bestemming in de bergen. Bij Armando is het landschap leeg, geen mensen en geen wegen, maar lijkt er ook een reisdoel te zijn, onzichtbaar achter de horizon.

Harmonie

En zo zijn er meer combinaties te zien op de expositie 'Made in China' in het MOA, die op wonderbaarlijke manier met elkaar harmoniëren. In totaal toont het museum vijftien achttiende-eeuwse hangrolschilderijen uit de Qing-dynastie, die nooit eerder in Europa waren te zien. Ze komen uit de collectie van het Guangdong Museum in Guangzhou. Bijzonder is dat het MOA de gedichten die op de schilderijen staan, heeft laten vertalen. In poëtische en bloemrijke bewoordingen 'spreken' de kunstenaars ons na bijna 250 jaar toe.

Er zitten ook minder geslaagde matches bij, zoals een schilderij van een bamboeplant en een boom van Armando. Tegen deze aanpak valt natuurlijk ook wel iets in te brengen. Als je goed gaat zoeken zijn er immers altijd wel schilderijen te vinden die qua kleuren, sfeer, formaat of thema bij elkaar passen, ook al zitten er eeuwen tussen. Maar het zegt iets dat een kritische mopperpot als Armando zo verrast werd door het resultaat, dat hij op 88-jarige leeftijd nog aan het experimenteren is geslagen met Chinees rijstpapier en oostindische inkt.

Het MOA, gevestigd in een achttiende-eeuws landhuis, heeft nog meer verrassende combi's in petto op deze expositie. Geïnspireerd door het originele Chinese behang dat nog op een aantal muren zit, heeft het in het Guangdong Museum gezocht naar andere voorwerpen van kunstnijverheid uit dezelfde periode, zoals keramiek, haardschermen, textiel en waaiers. Schepen van de VOC namen destijds deze 'exportkunst' mee, die in opdracht werd gemaakt voor de westerse elite. Met als resultaat soms een euraziatisch mengelmoesje van stijlen, zoals serviesgoed en vazen met een klassiek-Europese vormgeving, maar beschilderd met Chinese taferelen; waaiers gedecoreerd met Chinese motieven en een Nederlands landschap; of een schilderij van de haven van Guangzhou met Chinese schepen onder een oer-Hollandse wolkenlucht.

Tekst loopt verder onder foto

Theekopje, rouwporselein Willem van Haren, 1770. © fries museum

Theekopje

Ook de misstanden die er waren in de VOC-tijd worden belicht, aan de hand van een theekopje dat verwijst naar de Bataafse furie. Daarmee wordt de slachting bedoeld onder Chinese migranten die rond Batavia op suikerplantages werkten. Na het instorten van de suikerhandel vervielen de Chinese arbeiders in armoede. In 1740 kwamen ze in opstand en vielen Batavia aan. De aanval werd afgeslagen, maar burgers en soldaten onder aanvoering van de gouverneur-generaal van de VOC slachtten ongeveer duizend Chinezen af. Willem van Haren (1710-1768), lid van de Staten-Generaal en een Friese gezagsdrager, die bekendstaat als een van de eerste Nederlandse criticasters van het kolonialisme, schreef een boetezang over deze slachtpartij. Na zijn dood liet de familie ter nagedachtenis een theeservies voor hem maken in Kanton, met zijn afbeelding en naam erop. Er sloop wel een spelfout in: de Chinezen maakten er Willen van Haren van.

Armando, achttiende-eeuwse landschapsschilderkunst uit China, Chinese exportkunst en de misstanden uit de VOC-tijd: bij elkaar is het een wonderlijk mengelmoesje. Toch boeit de expositie van begin tot eind door de scherpe keuzes die zijn gemaakt.

Armando & meesterwerken uit de Qing-dynastie is t/m 18 maart te zien in Museum Oud Amelisweerd.



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie