Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Woede maakt plaats voor verstilling in nieuwe voorstelling van Daria Bukvić

Cultuur

Alexander Hiskemuller

Scène uit ‘Onze Straat', met rechtsonder verteller Romana Vrede. © Sanne Peper
RECENSIE TONEEL

De tijd vervliegt, wees daarom nú goed voor elkaar. Dat wil regisseur Daria Bukvić zeggen met ‘Onze Straat’, haar laatste voorstelling voor ze dertig wordt.

Het avondeten van de cast en medewerkers van ‘Onze Straat’ bij Het Nationale Theater, vlak voor de generale repetitie, verloopt in serene rust. Is het de Indiase catering – een geurige groentecurry met een stuk knapperige papadum – waarvan iedereen stilletjes zit te genieten? Nee, het komt door het stuk, zegt regisseur Daria Bukvić. “Ik heb nog nooit eerder in zo’n gemoedelijke en liefdevolle sfeer gewerkt. De toneeltekst van Nathan Vecht dwingt kalmte af, misschien zelfs wel iets van verstilling.”

Lees verder na de advertentie

De Nederlandse toneelauteur Vecht liep al een tijd met de tekst van ‘Onze Straat’ onder zijn arm, maar geen theatergezelschap wilde het hebben. Te grote cast, te intieme setting van toneel-op-toneel waarbij het publiek aan vier kanten rond het speelvlak zit en daardoor te duur om te produceren.

Maar Eric de Vroedt, artistiek leider van Het Nationale Theater, wist meteen: dit is hét stuk voor Daria Bukvić, een van Nederlands jongste en getalenteerdste regietalenten.

Bukvić: “En ik was meteen verkocht. Het gaat over thema’s die mij na aan het hart liggen: het leven in de grote stad, waarin verschillende culturele en maatschappelijke groepen met elkaar samenleven. Aan de hand van tien doodnormale personages achter één gezamenlijke voordeur zie je het leven aan je voorbij trekken en zich verhouden tot de grootste en de meest verwoestende natuurkracht waarmee we te maken hebben: de tijd. Uiteindelijk gaan we allemaal dood, alle schoonheid, pijn en verdriet gaan voorbij. De onontkoombaarheid daarvan wordt in ‘Onze Straat’ verschrikkelijk mooi beschreven.”

‘Uiteindelijk gaan we dood, alle schoonheid, pijn en verdriet gaan voorbij’

Daria Bukvić

Dwarsdoorsnede

Vecht baseerde zijn tekst op de Broadway-klassieker ‘Our Town’ van Thornton Wilder uit 1938. In drie aktes die dertien jaar omspannen, zoomt Wilder in op een aantal bewoners van een Amerikaanse plattelandsdorp aan het begin van de twintigste eeuw. Vecht verplaatst de handeling naar een willekeurige grote Europese stad aan het begin van deze eeuw. Alleen de eerste en de laatste zin en de structuur in drie delen uit Thorntons origineel zijn gehandhaafd.

We volgen vier huishoudens. Een wit Kellogg’s-cornflakes-tweeverdienersgezin. Een alleenstaande moeder die twee banen heeft om haar dochter te laten studeren. Een eenzame jongen die na zijn studie geen aansluiting vindt met de wereld om zich heen. En een oudere weduwe die wordt verwaarloosd door haar familie.

Alwetende verteller

Bukvić: “Een dwarsdoorsnede van de hedendaagse stedelijke samenleving: jong, oud, wit, gekleurd, met genoeg geld of niet. Een alwetende verteller, in zowel Thorntons als Vechts tekst aangeduid als ‘toneelmeester’, neemt ons bij de hand en zegt: hallo lui, nu even géén #MeToo-discussie of klimaatcrisis. Mag ik even inzoomen op hoe gewone mensen leven, in deze stad, in deze straat, aan het begin van een nieuw millennium?”

Als ik thuiskwam uit school en met mijn moeder voor de tv ging zitten, was daar Oprah die als een moderne godheid via het medium televisie tot je sprak

Daria Bukvić

© Sanne Peper

Bukvić ziet in deze verteller, bij Thornton een klassieke wittemannenrol, een soort God die de context schept van waarnaar wij gaan kijken. “Zij is een almachtig wezen dat zegt: nu kijken we naar die of dat, of ze grijpt in: stop, nu even níét.”

God, een ‘zij’? Ja, want als Bukvić aan God denkt, ziet ze een zwarte vrouw. “Naast mijn moeder heeft Oprah Winfrey mijn beeld van de wereld gevormd. Als ik in de jaren negentig thuiskwam uit school en om vier uur met mijn moeder voor de tv ging zitten, was daar Oprah die als een moderne godheid via het medium televisie tot je sprak en vertelde over de wereld en hoe mensen zich tot elkaar verhouden. Ik las het stuk en ik wist meteen dat Romana Vrede de toneelmeester moest spelen.”

Tijdens de generale repetitie is God haar tekst kwijt. Vrede, die als eerste zwarte actrice de belangrijke theaterprijs Theo d’Or won, worstelt even met de volgorde van de woorden. “… ze zullen het druk krijgen, de historici van de toekomst…”. Vrede stopt en kijkt naar de souffleur op rij twee. Die leest zachtjes hardop voor uit het script op haar knieën: “Wij laten meer nieuwsberichten achter dan…”. “O ja,” zegt Vrede, “dan al onze voorouders bij elkaar.”

Onbevangenheid

‘Onze Straat’ beslaat 2001-2013, een periode waarin veel is veranderd, constateert Bukvić. “Het eerste deel speelt op de dag vóór 11 september 2001, je ziet nog onbevangenheid in de personages. Het tweede deel speelt drie jaar later en de verhouding tussen mensen is op scherp gezet. Ineens maakt het een verschil of je eruitziet als Ismaël van de avondwinkel in hoe er met je wordt omgegaan.”

Ook opmerkelijk: de opkomst van nieuwsmedia, die als rode draad door het stuk loopt en de nadruk die daarin wordt gelegd op wat ons van elkaar doet verschillen. “In die periode zijn de zaadjes geplant voor hoe wij ons nu verhouden tot de wereld. Het algemene gevoel is dat mensen steeds meer tegenover elkaar zijn komen te staan. Die politieke strekking is evident in het stuk, maar het mooie is dat dat ondergeschikt is gemaakt aan het menselijke verhaal. Deze mensen wonen in een straat die is vernoemd naar Galilei, de uitvinder van de slinger waarmee je de tijd kunt meten. De échte boodschap is: vergeet niet dat je níét eindeloos de tijd hebt. Wees daarom nu, op dit moment, goed voor elkaar. In een hippe marketingterm zou je dit mindfulness kunnen noemen. Dat is het ook wel echt.”

Boze periode

Het regisseren van ‘Onze Straat’ was ook mindful voor haarzelf, geeft Bukvić toe: “Ik heb mijn twintigersleven besteed aan het maken van voorstellingen waarin ik mijn woede over de wereld met een knal probeerde te kanaliseren. ‘Onze Straat’ is mijn laatste voorstelling voor ik dertig word. Alle thema’s van voorgaande producties zitten erin, maar ook de boodschap die ik zelf ter harte neem: je tijd is beperkt, wees je daarvan bewust. In ‘Onze Straat’ wordt dat genadeloos zichtbaar gemaakt, maar het stuk toont dat ook vol mededogen. Ik vind het fijn dat ik deze ‘boze’ periode afsluit met een voorstelling waarin ik het publiek omhels in plaats van dat ik klappen uitdeel.”

Stefan de Walle in ‘Onze Straat'. © Sanne Peper

Niets gebeurt zomaar, en in toeval gelooft ze niet. ‘Onze Straat’ heeft verstilling in haar leven gebracht. Na de ene na de andere succesvolle voorstelling te hebben afgeleverd, stopt ze er anderhalf jaar mee. Ze wil een boek schrijven, gebaseerd op wat haar familie heeft meegemaakt tijdens en na de Balkanoorlog. De roman moet een ode worden aan de Joegoslavische diaspora in Nederland. “Ik heb de behoefte om iets achter te laten wat niet verdwijnt, in tegenstelling tot het vluchtige theater. Het klinkt ijdel, maar zo bedoel ik het niet. Misschien is het wel mijn angst voor de tijd, waarvan ik het gevoel heb dat die steeds meer door mijn vingers glipt.”

Als God Romana Vrede na de laatste scène met haar vingers knipt, knalt het licht aan en komt er een bar opgereden. Komen we allemaal de vloer op, om te toosten op het leven?

‘Onze Straat’ van Het Nationale Theater, regie Daria Bukvić. Première 16/3, Theater aan het Spui, Den Haag daarna tournee t/m 14/5. Zie ook: www.hnt.nl

Lees ook:

Theatermaker Daria Bukvic: de combinatie van vrouwelijke seksualiteit en intellect verwart mensen

In ‘Tien Geboden’ spreekt Daria Bukvic (Tuzla, 18 juli 1989) over haar werk en haar leven. “Eerst was ik bezig om de apenrots te beklimmen, maar toen ik begreep dat ze niet zomaar een plaatsje voor me wilden inruimen, ben ik zelf maar zo’n rots gaan bouwen.”

In deze tijd hoort een zwarte acteur Othello te spelen

In een stuk over racisme, ook al is het van Shakespeare en al vier eeuwen oud, luistert de kleur van de hoofdpersoon nauw. Daarom is het hoog tijd voor een zwarte acteur in de rol van Othello, vindt regisseur Daria Bukvić.

Deel dit artikel

‘Uiteindelijk gaan we dood, alle schoonheid, pijn en verdriet gaan voorbij’

Daria Bukvić

Als ik thuiskwam uit school en met mijn moeder voor de tv ging zitten, was daar Oprah die als een moderne godheid via het medium televisie tot je sprak

Daria Bukvić