Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Wim Pijbes: 'Het Rijks is van ons  allemaal'

Cultuur

Henny de Lange

De Amerikaanse president Barack Obama in maart in het Rijksmuseum. De foto's gingen de hele wereld over. Pijbes: 'Dat scheelde ons 30.000 euro aan advertentiekosten.' © anp

'Met het nieuwe Rijksmuseum hebben we wereldwijd een trend gezet', zegt directeur Wim Pijbes in een terugblik op een jaar vol hoogtepunten.

Een paar maanden geleden kreeg Wim Pijbes een telefoontje van The National Gallery in Londen. Of hij geschikte kandidaten wist voor de opvolging van directeur Nicholas Penny. Dat dit vooraanstaande museum Pijbes om advies vroeg, zegt veel over de statuur die het Rijksmuseum en ook zijn directeur internationaal hebben verworven sinds de heropening in april 2013.

Sindsdien stromen niet alleen de bezoekers toe. Dit jaar waren dat er bijna 2,5 miljoen, een nieuw record. Het vernieuwde Rijksmuseum in Amsterdam heeft ook wereldwijd een trend gezet. 'A curatorial revolution', schreef de gezaghebbende historicus en publicist Simon Schama in The Financial Times.

Pijbes: "Het is verbazingwekkend wat het nieuwe Rijks teweeg heeft gebracht. Musea die willen verbouwen of vernieuwen, komen hier allemaal kijken. Elke week komt er wel een delegatie langs, uit Oslo, Singapore, Hongkong, Londen, Warschau, München. En ze komen niet alleen voor de architectuur. Ze willen ook alles weten over de ledverlichting in de zalen, de manier waarop we het publiek benaderen, hoe we onze al meermalen bekroonde website hebben opgezet, de verkoop van de tickets, en ga zo maar door."

Advertentie
En dan mocht Pijbes dit jaar ook nog president Obama rondleiden. De foto van de Amerikaanse president en Pijbes, staand voor de Nachtwacht, ging de hele wereld over. Pijbes: "We wilden dit beeld als advertentie plaatsen in The New York Times met daarbij een wervende tekst om Amerikanen te verleiden tot een bezoek aan het Rijks. Er was discussie over met het Witte Huis of dat wel mocht. Toen hebben we er maar van afgezien, omdat de foto toch al in 45 kranten had gestaan, van de Mumbai Post tot The New York Times. Spaarde ook nog eens 30.000 euro advertentiekosten uit."

Het komt misschien 'pocherig' over, die opsomming van hoogtepunten, maar zo is het niet bedoeld, benadrukt Pijbes. "Wat ik wil zeggen is dat we met z'n allen een topprestatie hebben geleverd. Daarbij mag de naam van mijn twee voorgangers niet onvermeld blijven. Nadat Henk van Os al de eerste gedachten voor een grootscheepse verbouwing had geformuleerd, was het aan Ronald de Leeuw om hieraan verder invulling te geven.

"Dat het nieuwe Rijks zo'n succes is geworden, komt ook doordat Ronald het briljante idee had om de Philipsvleugel tijdens de verbouwing open te laten. Niet alleen om onze topstukken te tonen, maar ook als proeftuin om te experimenteren met de nieuwe opstelling." Daarin worden kunst en geschiedenis niet meer zoals voorheen gescheiden van elkaar getoond. Naast het schilderij staan nu bijvoorbeeld een kanon en een scheepsmodel.

Lees verder na de advertentie
Het is ver­ba­zing­wek­kend wat het nieuwe Rijks teweeg heeft gebracht. Musea die willen verbouwen of vernieuwen, komen hier allemaal kijken

Ook met de veelbesproken fietstunnel die dwars door het museum loopt, kwam het uiteindelijk goed. De vrees dat bezoekers omver zouden worden gereden, is niet uitgekomen.

Al die stampij die u daarover hebt gemaakt, was dus niet nodig geweest?
"Ho ho, dat er helemaal geen ongelukken gebeuren, is niet waar. Een journalist van de Süddeutsche Zeitung is van de sokken gereden en heeft daar in geuren en kleuren over geschreven in zijn krant. Tot mijn opluchting heeft die tunnel toch goed uitgepakt. Dat komt ook doordat de stad heeft willen investeren in goede verlichting en klinkers, in plaats van asfalt wat men aanvankelijk wilde."

Het Rijks draait als een tierelier. U zit er alweer zeven jaar. Was die baan bij The National Gallery niet wat voor u geweest?
"Ik ben pas anderhalf jaar directeur van een open museum. Ik zie nog voldoende uitdaging."

Zoals?
"Consolideren. Dat is ook een uitdaging, hoor. Nummer 1 worden is al moeilijk genoeg. Dat ook blijven is veel lastiger. De dynamiek is nu heel anders dan tijdens de verbouwing, maar ik zit hier lekker in mijn groef. The National Gallery is een prachtig museum, maar onze collectie is diverser. Wij hebben Hollandse meesters, fotografie, Azië. En het Rijksmuseum heeft een tuin, die hebben ze daar niet. Die is nu bijna af. Het laatste deel gaat in maart open als sluitstuk van de verbouwing. De tuin was oorspronkelijk bedoeld als stiltezone tussen de stad en het museum. We hebben de tuin opengegooid om het museum uitnodigender te maken. Het museum is ruim honderd jaar geleden neergezet als een eerbiedwaardig en autoritair gebouw, een tribunaal van de goede smaak. Dat past niet meer in deze tijd. Het Rijksmuseum is niet meer van de elite, maar van ons allemaal, ook van jou. Daar past geen stiltezone meer tussen. Wij willen dat mensen in de tuin al het gevoel krijgen dat ze in het museum zijn. Het liefst zou ik daar ook gratis koffie schenken."

Over twee maanden opent de tentoonstelling van de late werken van Rembrandt, die nu te zien is in The National Gallery en daar drommen mensen op de been brengt. Heeft het Rijksmuseum elk jaar zo'n blockbuster nodig om de loop erin te houden?
"Nee, dat is onbetaalbaar."

Ik heb juist het idee dat de sponsors in de rij staan voor het nieuwe Rijks.
"Dat beeld klopt niet. We hadden gerekend op Shell als hoofdsponsor voor de Rembrandt-tentoonstelling. Maar zij gaven de voorkeur aan The National Gallery. Multinationals maken hun eigen afwegingen. Behalve musea zijn er ook nog voetbalclubs en een Concertgebouworkest. Gelukkig wilden KPN, ING en Philips de Rembrandt-expositie wel sponsoren.

Nummer 1 worden is al moeilijk genoeg. Dat ook blijven is veel lastiger

"Daarnaast zijn er ook steeds meer vermogende particulieren bereid steun te geven aan cultuur. We hebben nu 121 fondsen op naam, meer dan ooit tevoren. In Amerika is het mecenaat heel gewoon. Die trend verwacht ik hier ook, maar dat gaat niet vanzelf. Het is heel hard werken. Mijn collega van het Museum of Fine Arts in Boston heeft jaarlijks 180 diners met relaties om de geldstroom in stand te houden. Ik heb er zo'n vijftig, elke week één, maar dat zullen er meer worden. Je begunstigers willen namelijk de directeur zelf ontmoeten."

De hele collectie van het Rijksmuseum staat sinds de heropening op de site, vrij van copyright. Gaat dat geen bezoekers kosten?
"Mensen mogen alles van ons downloaden en gebruiken. Als ze een Rembrandt-pyjama willen maken, kan dat. We juichen het alleen maar toe dat het Melkmeisje van Vermeer op zuivelpakken staat. Ons principe is dat onze collectie van ons allemaal is. Het is everybody's private collection, zoals mijn Engelse collega Neil MacGregor van het British Museum het zegt. Hoe meer onze collectie zichtbaar is, hoe beter. Want vroeg of laat krijgen mensen dan toch de behoefte om ook het origineel te gaan bekijken. Ik geloof heilig in de kracht van het origineel."

Waarop is dat geloof gebaseerd?
"Je ziet nu al in de samenleving een grote behoefte aan kwaliteit en vooral ook authenticiteit. In de voedselindustrie is dat al goed zichtbaar. We zijn het zat om het hele jaar door aardbeien te eten. Streekproducten en groenten van het seizoen zijn in opmars. We willen echt en puur voedsel. Ik ben ervan overtuigd dat de hang naar echtheid zal doorzetten. Als je ziet hoe we worden overspoeld met nepperige rotzooi, met implantaten, opgespoten lippen, gelifte hoofden.

"Dat is ook de reden dat we in de museumzalen de objecten laten domineren. Sommigen vinden het ouderwets dat we geen computerschermen hebben waarop je informatie kunt opzoeken en spelletjes doen. Nee, dat doe je maar thuis. Bij ons kom je om te kijken. Een belevinarium zal het Rijks nooit worden."

Belevinarium?
"We willen geen museum worden waar van alles te beleven is, een mix van belevenis en dolfinarium. Dat is niet ouderwets. Wij zijn juist reuze hip in de consequente manier waarop we het Rijks de eenentwintigste eeuw in hebben geparachuteerd. Wat gaat er boven een goed schilderij waar je in alle rust naar kunt kijken? Ik weet het, via Google streetview kun je inzoomen tot op de kleinste details van een schilderij. Dat kan juist uitstekend thuis via internet. Een uur tot anderhalf uur alleen maar aandachtig kijken naar schilderijen, is al intensief genoeg."

Je ziet nu al in de samenleving een grote behoefte aan kwaliteit en vooral ook au­then­ti­ci­teit. In de voed­sel­in­du­strie is dat al goed zichtbaar

Deel dit artikel

Het is ver­ba­zing­wek­kend wat het nieuwe Rijks teweeg heeft gebracht. Musea die willen verbouwen of vernieuwen, komen hier allemaal kijken

Nummer 1 worden is al moeilijk genoeg. Dat ook blijven is veel lastiger

Je ziet nu al in de samenleving een grote behoefte aan kwaliteit en vooral ook au­then­ti­ci­teit. In de voed­sel­in­du­strie is dat al goed zichtbaar