Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Whoaam trrrttttt!: Reinbert de Leeuw wordt tachtig jaar

Cultuur

Frederike Berntsen

Reinbert de Leeuw wordt tachtig. Componisten roemen zijn enorme begrip voor en van de noten. © Werry Crone

Reinbert de Leeuw viert zaterdag zijn tachtigste verjaardag. Als gepassioneerd musicus en voorvechter van hedendaagse muziek, als dirigent en als inspirator van het Asko|Schönberg heeft hij een onuitwisbaar stempel gedrukt op het Nederlandse muzieklandschap. Drie kenners over Reinbert de Leeuw.

Onwrikbaar geloof

Lees verder na de advertentie

Thea Derks is muziekpublicist en schreef de biografie ‘Reinbert de Leeuw, mens of melodie’ (2014).

“Reinbert de Leeuw heeft de moderne muziek op de kaart gezet, fanatiek en bevlogen. Nieuwe muziek wordt nogal eens als moeilijk ervaren, maar hij kan haar zo brengen dat de luisteraar denkt: dit is geweldig. Hij overtuigt mensen door zijn eigen geloof in het materiaal.

“Reinbert komt uit een familie van dominees en heeft zelf ook een ­zendingsdrang: hij wil dat mensen mooi vinden wat hij mooi vindt. Als je niet van, ik noem maar iemand, György ­Ligeti kan genieten, heb je volgens hem een armzalig leven. Hem is dan ook ­verweten dat hij elitair is. Er is maar één weg bij hem, die van de overtuiging hoe goed de muziek is. Door die monomanie kan hij de hedendaagse componisten ook zo sterk verdedigen.

“Hij was in de jaren tachtig, ­negentig een kunstpaus – als je iets voor ­elkaar wilde krijgen in de hedendaagse muziekscene kon je eigenlijk niet om Reinbert heen. De ensemblecultuur in ons land kon mede door zijn inzet tot grote bloei komen. Hij had een belangrijke stem, kreeg overal ­potjes met geld los.

Hij is een soort monnik, alles staat in dienst van de muziek

Thea Derks

“Als kind maakte hij lijstjes. Wie won de Tour de France, wat waren de beste films? De nummers een, twee en drie op een rij. Niet omdat hij iets met wielrennen had, maar het ging om de prestatie: wie was de beste?

“Ik denk dat hij zelf ook de beste wil zijn, dat streberige zit er duidelijk in. Iemand die daaraan niet tegemoetkomt, kan hij flink de mantel uitvegen. Hij wil per se dat er klinkt wat er in zijn hoofd zit. En lukt je dat niet als ­musicus, dan kun je het zwaar hebben met hem. Maar uiteindelijk kan hij ­musici boven zichzelf laten uitstijgen, dat maakt zijn concerten zo meeslepend.

“Nu, op zijn tachtigste, gaat hij door. Hij blijft nieuwsgierig, gaat nieuwe ­projecten aan, duikt in Bachs ‘Matthäus-Passion’, in diens ‘Johannes’. ­Reinberts drive is enorm. Ik heb onnoemelijk veel uitvoeringen van hedendaagse muziek gehoord, bij Reinbert krijgen die altijd een ziel. In wezen is hij een romanticus.

“Reinbert is een soort monnik, alles staat in dienst van de muziek. Over ­liefdesrelaties wordt gespeculeerd, niets is bekend. Hoe vaak ik ook bij hem thuis ben geweest voor gesprekken, het werd nooit persoonlijk.

“Terwijl hij die vaak lastig te bevatten klanken van moderne muziek juist een sterk emotionele ­lading geeft. Niet voor niets is de ondertitel van mijn biografie ‘mens of melodie’.”

Vakantie van levensbelang

Louis Andriessen is componist en sinds hun studententijd bevriend met Reinbert de Leeuw.

“Sinds we elkaar als conservatorium­student hebben ontmoet, eind jaren vijftig, hebben we elkaar niet meer uit het oog verloren. We wilden allebei vechten voor de nieuwste muziek, die moest gehoord worden – zoiets smeedt een hechte band, je bent strijdmakkers. Met Reinbert kon ik het permanent over nieuwe muziek hebben, en over jazz, hoewel ik van dat laatste meer fan ben dan hij. Reinbert hield van onbekend terrein, en hij sleepte me daar volledig in mee.

“Hij is op zijn best achter de piano of als hij dirigeert, dan kan hij opgaan in zijn passie. Ik heb hem lang alleen als pianist gekend, met dirigeren is hij veel later begonnen. We hebben heel veel samengespeeld, quatre-mains de symfonieën van Brahms en Tsjaikovski, dat ging heel goed. Het plezier in het musiceren is van de eerste dag tot op heden gebleven.

“Hij zei een keer: ‘Ik ben niet een echte componist geworden zoals jij, omdat ik te veel muziek mooi vindt. En jij zegt nee tegen heel veel muziek.’ Hij heeft zich toegelegd op dirigeren en uitvoeren, dat laatste zit diep in hem en dat begon met het pianospelen. De stukken die hij heeft geschreven, bewonder ik. Een blaffende hond in zijn werk ‘Der nächtliche Wanderer’, ge­niaal – zoiets heb ik nooit gedurfd.

Reinbert is een bezeten mens. Daar moet je mee oppassen, anders val je neer

Louis Andriessen

“Reinbert heeft bijna al mijn grote stukken tot nu toe in première ­gebracht. Hij haalt ook fouten uit de partituur die ik nog niet gezien had. ‘Moet dat niet een bes zijn?’ En hij heeft bijna altijd gelijk. Hij kent mijn muziek door en door, de verbindingen, de harmonische systemen. Door dat enorme begrip voor en van de noten werken componisten graag met hem samen. Typisch voor Reinbert: wat je doet, moet je goed doen, en dus moet je kritisch zijn en blijven.

“Zijn gedrevenheid komt in hem als privépersoon even sterk naar voren als bij de musicus. Al die spelletjes die we gespeeld hebben, hij is een briljant bridger! Er is een lange periode geweest dat we hebben gegokt. Bij gokken zit een factor die je niet kunt beheersen, daarvoor is het gokken. Vervelend voor hem, want hij kan absoluut niet tegen verliezen. Spelletjes met toeval erin, daar houdt hij niet van.

“Reinbert is een bezeten mens. Daar moet je mee oppassen, anders val je neer, daarvoor zijn de inspanningen die bij een dergelijke gedrevenheid horen te groot. In Reinberts geval is op vakantie zijn, met ruimte om zich heen en vrienden bij de hand, van levensbelang.”

Zijn typische klanken

Joseph Puglia is een Amerikaanse violist. Hij speelt sinds 2008 in het Asko|Schönberg.

“Reinbert heeft precies in zijn hoofd hoe iets zou moeten klinken, en dan zingt hij dat voor in voor hem typische klanken: ‘Pah! Baf, tjap, whoah!’ Hij vertaalt de muziek, of beter: hij schreeuwt, totaal begeestert door het materiaal. Hij geeft alles en is bij ieder stuk op zoek naar de kern, naar wat het te zeggen heeft.

“De repetities zijn flexibel, en voelen informeel. We hebben de mogelijkheden om onze eigen muzikale ideeën te opperen. Ik voel me vrij als ik onder hem speel – voor een musicus heel ­belangrijk.

“In 2017 is het György Kurtág-project van het Asko|Schönberg uitgekomen op cd: de componist kon zelf niet bij de opnames zijn. Iedere avond hebben Reinbert en hij gebeld en werd ­iedere noot die wij hadden gespeeld voorgezongen, alle accenten, ritmes, ­álles namen ze door. Dit is voor mij een prachtig voorbeeld van hoe Reinbert volledig in dienst staat van de muziek.

Ook als ik Beethoven of Brahms speel, hoor ik zijn stem in mijn hoofd

Joseph Puglia

“‘Whoaam trrrttttt!’: dit soort klanken, en de stem die erbij hoort, breng ik over op andere muziek die ik uitvoer. Als ik Beethoven of Brahms speel, hoor ik Reinberts stem in mijn hoofd wanneer een accent op een bepaalde ­manier moet klinken. Ik heb nooit Beethoven met hem gedaan, maar het gaat om het muzikale idee dat ik overneem.

“Ik speelde af en toe hedendaagse muziek voordat ik in het Asko|Schönberg kwam, maar de leerschool van Reinbert is buitengewoon. Hij kent de componisten van nu, staat bij uitvoeringen in direct contact met hen. Voor mij als musicus is dat van onschatbare waarde. Het uitvoeren van nieuwe ­muziek vraagt vaak om andere vaardigheden dan die van oudere muziek. Mijn klankkleurpalet heb ik met zijn aanwijzingen enorm kunnen verbreden.

“Zijn tomeloze energie inspireert me, zijn energie als mens, maar ook de drive die in de stukken terechtkomt: wild in snelle delen, of zangerig-expressief in langzame. Het gaat bij hem altijd om de emotionele inhoud, en niet ­alleen over: hoe krijgen we dit netjes, zuiver en in de maat? Ook dit breng ik iedere dag in praktijk, bij nieuwe en ­oudere muziek: hoe breng je de emotionele, muzikale boodschap over op het publiek?

“Reinbert is wie hij is door zijn eeuwigdurende zoektocht naar het karakter van de muziek en de passie waarmee hij zijn bevindingen deelt. Hij is obsessioneel in zijn studie, in zijn werk. Alles wil hij doen om de muziek optimaal over het voetlicht te brengen.”

Verjaardagsprogramma

• ‘Panorama De Leeuw’ door Thea Derks: vanavond om 17.00 uur, Concertzender.

• Reinbert 80: zaterdag 8 september vanaf 20.15 uur in het Muziekgebouw aan ’t IJ in Amsterdam, met o.a. Barbara Hannigan en het Asko|Schönberg Ensemble. 

De voorstelling wordt rechtstreeks uitgezonden door de NTR op NPO Radio 4.

Lees ook:

Componist György Ligeti kende het woord 'minder' niet, alles moest over de top

Het Muziekgebouw aan 't IJ eert de Hongaarse componist György Ligeti (1923-2006) met een Ligeti Festival. Trouw vroeg twee musici die nauw met hem samenwerkten, dirigent Reinbert de Leeuw en pianist Pierre-Laurent Aimard, naar wat Ligeti zo goed maakt. 'Een dogma, een systeem, een regel? Niet voor Ligeti.'

Deel dit artikel

Hij is een soort monnik, alles staat in dienst van de muziek

Thea Derks

Reinbert is een bezeten mens. Daar moet je mee oppassen, anders val je neer

Louis Andriessen

Ook als ik Beethoven of Brahms speel, hoor ik zijn stem in mijn hoofd

Joseph Puglia