Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

We zijn allemaal hippies geworden

Home

Hans Kennepohl

© Koen Verheijden

Op het oog is er weinig meer over van de hippiecultuur. Communes waar we vrije seks bedrijven zijn dun gezaaid. Maar schijn bedriegt. We zijn allemaal hippies geworden. Burgerlijke hippies.

Op de heilige grond van Woodstock organiseerde vorig jaar Nederlands grootste housemuziekpromoter ID&T het Mysteryland festival. Daar waar ooit Janis Joplin, The Who en Joe Cocker geschiedenis schreven, schalde nu Electronic Dance Music over het terrein. Deze bombastische Amerikaanse housemuziek lijkt mijlenver af te staan van de eigenzinnige versie van Star Spangled Banner waarmee Jimi Hendrix zich zo’n vijftig jaar eerder het Amerikaanse volkslied toeëigende.

Lees verder na de advertentie

In de ‘Summer of Love’ van 1967 had het festival van Monterey al een stevige impuls gegeven aan de hippiecultuur, maar een mondiale doorbraak brachten de honderdduizenden jongeren in Woodstock die de ‘drie dagen van vrede en muziek’ bijwoonden. Miljoenen over de hele wereld bekeken de documentaire van het festival en zagen hoe mensen experimenteerden met drugs en seks, de wereldvrede predikten en zich bezighielden met oosterse religies.

Het festival werd toepasselijk geopend door de Indiase goeroe Swami Satchidananda, die een van de drijfveren van de hippiecultuur uitsprak: “Ik ben verheugd de Amerikaanse jeugd hier verzameld te zien onder de vlag van de edele kunstvorm van de muziek. Want met muziek zijn we in staat wonderen te verrichten. Muziek is een hemels geluid dat het universum beheerst, niet atoomtrillingen. Geluid is energie, een kracht veel groter dan elke andere. Want dit wil ik graag onderstrepen: met muziek kunnen we de wereld maken of breken. Op het slagveld klinkt de oorlogsmuziek, zonder deze zouden soldaten niet veranderen in beesten die hun medemensen afslachten. We kunnen dus vernietigen met geluid, maar we kunnen ook de wereld beter maken.”

Ambitieuze idealen

Deze overspannen beschouwing past naadloos in een rijtje van andere ambitieuze idealen. De hippies predikten de vrije liefde, en wilden korte metten maken met het huwelijk, een dwingend verbond dat mensen in een verstikkende houdgreep hield. Het huwelijk was vooral gebaseerd op de economische eisen van de maatschappij en een instituut dat de emancipatie tegenhield. Veel hippies leefden in communes waar seks een gezamenlijke viering moest zijn van vrijheid, waar de bezitterige claim op de ander had plaatsgemaakt voor een vrijelijk delen en genieten van de liefde.

In die hippiecultuur vonden de romantische idealen voor het eerst ingang bij een breed publiek

De kerk als instituut had eveneens afgedaan. Zij bekrachtigde niet alleen het zo vervloekte huwelijk, maar hield volgens de hippies de mensen ook nog eens dom en volgzaam. Met haar nadruk op zonde en de vaak strenge leefregels verhinderde de kerk mensen te genieten van het leven. Voor spirituele verdieping richtten de hippies daarom hun blik naar het oosten, waar Indiase goeroes zoals Swami Satchidananda de spirituele kern van de mens benadrukten, een religie predikten die vredelievender was, gebaseerd op onthechting van materiële zaken en niet op de afhankelijkheid van een hoger wezen, een in de ogen van de hippies bestraffende en beperkende God.

Daarnaast leefde het idee dat drugs positief konden bijdragen aan de maatschappij. Blowen maakte mensen rustig, en niet agressief zoals alcohol dat wel deed. Drugs konden ook diepere invloed hebben: via lsd of dmt viel een geestverruiming te bereiken met religieuze dimensies. De boeken van Carlos Castaneda, die experimenteerde met hallucinogene cactussen om een ‘andere werkelijkheid’ te bereiken, waren wereldwijde bestsellers. Drugsgoeroe (en oud-Harvardprofessor) Timothy Leary wilde psychedelische drugs inzetten om mensen te helpen los te komen van de maatschappij.

Overblijfselen

Ook in ons land sloeg het hippiedom aan. Met het Holland Pop Festival in Kralingen (Rotterdam) kende Nederland zijn eigen ‘Woodstock’. De politie zag dat mensen niet agressief werden van blowen, wat de basis legde voor het gedoogbeleid. In Amsterdam werden de Dam en het Vondelpark bevolkt met mensen die in de open lucht sliepen, een symbool van vrijheid en een niet-materialistische levenshouding. In heel Nederland ontstonden communes waar hippie-idealen in de praktijk werden gebracht. Muzikanten als Boudewijn de Groot en Armand zongen over maatschappelijke misstanden en een leven op gevoel, zich afzettend tegen de hypocriete burgerlijke maatschappij.

De echte nalatenschap zit in het ideaal van authenticiteit

Wat zijn vijftig jaar later de overblijfselen van deze roerige periode? Wat is de erfenis van de hippies? Op het eerste gezicht misschien weinig. Het huwelijk is nog altijd populair, communes waarin de vrije seks beoefend wordt zijn vrijwel allemaal verdwenen. De harde keerzijde van de extreme nadruk op vrijheid en anti-burgerlijkheid werd ook duidelijk: kinderen die aan hun lot werden overgelaten en volwassenen die soms ongehinderd seks hadden met kinderen. Maar toch: de loskoppeling van seks en huwelijk is voor een belangrijk deel op het conto van de hippies te schrijven.

Sinds de hippietijd heeft de secularisering sterk toegeslagen. De interesse in oosterse spirituele stromingen steeg navenant. In zijn pure vorm was die geen groot succes: weinig mensen noemen zich tegenwoordig boeddhist of hindoeïst. Ook ooit zeer succesvolle sektes als die van Bhagwan zijn verdwenen. Maar op een wat bescheidener niveau zijn er opvallende ontwikkelingen. Het blad Happinez is een van de succesvolste glossy’s van Nederland. Op het luxe-papier staan niet alleen spirituele artikelen afgedrukt, maar ook verhalen over mode en eten. Happinez noemt zichzelf een ‘mindstyle’ magazine met een knipoog naar ‘lifestyle’ magazines. Het blad heeft de door de hippies gepionierde oosterse spiritualiteit breed acceptabel gemaakt. Als mensen tegenwoordig yoga, meditatie of mindfulness praktiseren, is dat veel meer geaccepteerd dan ooit daarvoor.

Woodstock 1969 (linksboven en linksonder), Down The Rabbithole 2016 (rechtsboven) en Best Kept Secret 2017 (rechtsonder). © Getty en Koen Verheijden

Authenticiteit

De grootste erfenis van de hippies ligt niet in de ontwikkeling van de seksuele moraal, noch in het gebruik van drugs of in de opkomst van de oosterse spiritualiteit. De echte nalatenschap zit in het ideaal van authenticiteit. Die is zo ongeveer een alternatieve religie geworden. Zo is het voor politici belangrijk om authentiek over te komen, intrinsiek gemotiveerd te zijn. Zij moeten niet in de politiek zitten voor een carrière of macht. Ook ons eten wordt steeds authentieker. Grootmoeders taart smaakt lekkerder omdat deze met liefde gemaakt is: het organische, eeuwenoude vakmanschap is superieur aan fabrieksgemaakt standaardvoedsel. Niet alleen de bereidingswijze maar ook het voedsel zelf is authentiek: leve het oude graanras spelt, en biologisch voedsel dat niet verpest is door bestrijdingsmiddelen.

De belangrijkste vorm van authenticiteit is de persoonlijke variant. Boven alles willen we ‘onszelf’ zijn, wat precies het hoogste ideaal van de hippies was. Destijds werd dit adequaat verwoord door Timothy Leary met zijn slogan turn on, tune in, drop out. Hij riep iedereen op gevoelig te worden voor verschillende niveaus van spiritueel bewustzijn (turn on), om daarna in harmonie met de omgeving tot ontwikkeling te komen (tune in). Tot slot moest iedereen zich bewust worden van de eigen uniciteit om zo een volledige autonomie en een permanente staat van vrijheid van maatschappelijke conventies te bereiken (drop out).

Een recente definitie van persoonlijke authenticiteit luidt: “Het is de ‘jij’ die je binnenste kern vormt. Het is het gedeelte van jezelf dat niet wordt bepaald door je baan, relaties of bezigheden. Het is de unieke combinatie van al jouw talenten, vaardigheden, mogelijkheden, interesses en wijsheden en al jouw kwaliteiten en waarden die alleen van jou zijn en uitgedrukt moeten worden. Het staat in tegenstelling tot wat je verteld is, wat je door anderen geacht wordt te doen of te zijn. Het is de ‘jij’ die opbloeide in de periodes in je leven toen je het gelukkigst was en je jezelf het meest vervuld voelde.” Deze definitie van de bekende tv-psycholoog Dr. Phil laat zien hoe sterk dit ideaal is doorgedrongen in onze maatschappij.

De filosoof Isaiah Berlin noemde de Romantiek de grootste omwenteling in het westerse bewustzijn ooit

De Romantiek

Het beeld vaneen individuele, vrije, zichzelf ontwikkelende mens is niet door de hippies bedacht maar tweehonderd jaar daarvoor, door romantische filosofen en schrijvers. Zo stelde de vroeg-romantische dichter Friedrich Schiller: “Ieder individueel mens, zo kan men zeggen, draagt in beginsel een zuiver ideaal mens in zich. De grote opdracht van het menselijk bestaan is om in al zijn verscheidenheid overeen te stemmen met zijn onveranderlijkheid.” Een mens verandert voortdurend door het leven met al zijn verlokkingen en teleurstellingen, maar toch voelt hij een unieke kern, een ‘beste versie’ van zichzelf waaraan hij trouw moet blijven. Schiller verwoordde al vroeg het ideaal van de authenticiteit. Romantici zochten hun zingeving veelal niet in religie, maar in het individu zelf, in zijn authenticiteit. In feite zochten zij daarmee naar een alternatieve religie.

De filosoof Isaiah Berlin noemde de Romantiek de ‘grootste omwenteling in het westerse bewustzijn ooit’. Waar het christendom de nadruk legde op de slechte eigenschappen van de mens (de zeven hoofdzonden), daar hadden de romantici een in beginsel positief beeld van de menselijke natuur. De grondlegger van de Romantiek, Rousseau, vond in het midden van de achttiende eeuw dat de mens van nature goed was. In zijn invloedrijke geschrift over de opvoeding, ‘Emile’, stelde hij: “Er is in het menselijke hart geen spoor van een oorspronkelijke ontaarding; men vindt er geen ondeugd waarvan niet valt te verklaren hoe en waardoor die er is ontkiemd. De mens is goed en de maatschappij is slecht. Dit is een fundamentele omkering van het mensbeeld uit het christendom met verstrekkende gevolgen.”

Zo moet de ‘goede’ mens voor zijn ethiek, zijn richting in het leven, niet afgaan op bijbelse voorschriften of andere culturele overleveringen, maar op zijn gevoel. Alleen het gevoel is scheidsrechter in kwesties van goed en kwaad. Het gevoel geeft daarnaast kleur en zin aan het leven. Rousseau stelt: “Leven, dat is doen in plaats van ademen, dat is gebruikmaken van onze organen, zintuigen, vermogens, van alles wat we in ons hebben en wat ons doet voelen dat we bestaan. Niet hij die de meeste jaren telt heeft het meest geleefd, maar hij die het leven het meest heeft geproefd.”

We zijn burgerlijke hippies geworden

Invloed

Lange tijd bleven de idealen van de romantiek beperkt tot een elite van kunstenaars en intellectuelen. Maar na de Tweede Wereldoorlog ontstond voor het eerst een generatie jongeren met tijd en geld om een eigen jeugdcultuur te ontwikkelen. In de hippiecultuur vonden de romantische idealen voor het eerst ingang bij een breed publiek, werden de gedachten van de romantici mainstream.

De hippiecultuur mag dan zelf verdwenen zijn, zij heeft een ongekende invloed gehad op onze hedendaagse cultuur. De jongeren die op het Mysteryland festival in Woodstock uit hun dak gaan, zijn kinderen van de hippies en kleinkinderen van de romantici. Ze zijn niet de totaal vrije, autonome mensen geworden die de hippies voor ogen hadden. Ze proberen zich juist te ontwikkelen binnen de bestaande maatschappelijke structuren en gaan op maandag veelal gewoon weer aan het werk of de studie in normale kleren en zonder joint. Zij - en wij - zijn burgerlijke hippies geworden. 

Meer zomers

De legendarische ‘Summer of Love’ duurde langer dan die ene zomer in 1967, en het rumoer van de jaren zestig begon natuurlijk ook al eerder. In deze tijdlijn noemen we de belangrijkste ‘hippie happenings’ in Amerika en Nederland: van de oprichting van ‘voorloper’ Provopartij in 1965, tot aan het schoonvegen van de Dam in 1970.

Mei 1965: Oprichting Provopartij Amsterdam (voorbode Summer of Love)

14 januari 1967: Gathering of the Tribes, Golden Gate Park San Francisco. OPtreden Alles Ginsberg, The Grateful Dead en Jefferson Airplane.

15 april 1967: Vietnam-demonstratie in New York, 400.000 demonstranten

Mei 1967: Release single 'San Francisco' (Be sure to wear flowers in you hair), Scott McKenzie

1 juni 1967: Release 'Sgt Pepper's Lonely Hearts Club Band' van The Beatles

14 juni 1967: Monterey Pop, het eerste popfestival

Januari 1968: Verschijning 'The politics of Ecstasy', drugsbijbel van Timothy Leary

22 Januari 1968: Release 'Picknick' van Boudewijn de Groot, zijn hippie-album; het is psychedlische rock en hij bespeelt de sitar

25 t/m 31 maart 1969: Bed-In John Lennon & Yoko Ono, Hilton Amsterdam

23 juni 1969: Première 'Easy Rider' met Peter Fonda en Dennis Hopper

8 en 9 augustus 1969: Moord op Sharon Tate en echtpaar La Bianca door sekte van Charles Manson

15 t/m 18 augustus 1969: Woodstock Popfestival in Woodstock

26 juni t/m 28 juni 1970: Kralingen Popfestival met optreden Pink Floyd, Santana en Jefferson Airplane

Zomer 1970: Saskia Holleman poseert naakt voor fotograaf Hendrik Jan Koldeweij, met koe en in de wei. Foto belandt later op de verkiezingsposter PSP (partij gaat van 4 naar 2 zetels)

25 augustus 1970: Na een zomer vol Damslapers laat burgemeester Samkalden de Dam schoonvegen

Hans Kennepohl (1967) is filosoof en programmeur voor debatcentrum Arminius in Rotterdam. Hij schreef ‘We zijn nog nooit zo romantisch geweest, over de invloed van de romantici op ons dagelijks leven’.

Lees ook: 50 jaar Monterey:  houtje-touwtje en uiterst sympathiek



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie
In die hippiecultuur vonden de romantische idealen voor het eerst ingang bij een breed publiek

De echte nalatenschap zit in het ideaal van authenticiteit

De filosoof Isaiah Berlin noemde de Romantiek de grootste omwenteling in het westerse bewustzijn ooit

We zijn burgerlijke hippies geworden