Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Wat waren de beste boeken van 2015?

Cultuur

Redactie literatuur

© Pieter Geenen

Trouw vroeg dit jaar aan schrijvers, uitgevers, recensenten en boekhandelaars wat hun favoriete boeken waren; deskundige veellezers die u graag hun tips geven.

Blozend zat Joris Luyendijk in november aan de tafel van 'De Wereld Draait Door' om een Gouden Boek in ontvangst te nemen voor 'Het kan niet waar zijn', zijn boek over bankiers en de mores in de City, waar hij zelf rijk van werd. Oplage: 250.000. De schrijver zelf had het succes niet zien aankomen. En wie wel?

'Het kan niet waar zijn' is naast 'Gouden Jaren' van Annegreet van Bergen dat in 2014 al aan een zegetocht begon, een van de best verkopende boeken van 2015. Alleen 'Grey' van E.L. James en 'Wat ons niet zal doden' van David Lagercrantz scoorden ook hoog, terend op eerdere successen: respectievelijk de trilogieën 'Fifty Shades of Grey' en Stieg Larssons 'Millennium'.

Sociale verhoudingen
Wie de Nederlandse bestsellers bestudeert, bestudeert de tijdgeest, schrijft Erica van Boven in haar vorige week verschenen studie naar bestsellers in Nederland tussen 1900 en 2015. De tijd- en marktgebonden bestseller biedt zicht op 'sociale verhoudingen, gedragspatronen, denkpatronen' in een bepaalde periode.

Dat is nu zo, maar dat was ook honderd jaar geleden al zo, bijvoorbeeld toen rond de eerste feministische golf de emancipatieroman 'Hilda van Suylenburg' triomfen vierde met acht drukken in een paar jaar tijd, of vijftig jaar geleden toen 'Ik Jan Cremer' (16 drukken en 149.247 exemplaren in één jaar tijd) de seksuele revolutie aankondigde.

Lees verder na de advertentie
Joris Luyendijk bij 'De Wereld Draait Door'. © anp

Van Boven schrijft dat veel van de huidige zorgen om de verschraling van de boekenmarkt door 'bestselleritis' ver terug gaan, zoals ook het aanschuiven bij DWDD al ver teruggaat. In 1918 zag Felix Timmermans al het succes van zijn 'Pallieter' enorm toenemen dankzij een lezingentournee door het land. In 1934 werd als Boekenweekgeschenk een mapje auteursfoto's verspreid, al sprak men daar toen wel schande van.

Na het Polare-crisisjaar
Relatief nieuw is wel dat de grote bestsellers geen romans meer zijn, maar non-fictieboeken. Dat de boekenmarkt zich afgelopen jaar licht herstelde na het Polare-crisisjaar 2014 is voor een groot deel aan het 'anti-bankenboek' te danken. Neemt niet weg dat als je kijkt naar de verdeling literaire fictie en non-fictie, de fictie nog steeds meer verkoopt.

Groot verkoopsucces was er ook voor Griet Op de Beeck: 'Kom hier dat ik u kus', net als bij het boek van Annegreet van Bergen een succes dat vooral door mondreclame werd gehaald. Literair succes was er voor Adriaan van Dis ('Ik kom terug'), winnaar van de Libris Literatuurprijs, voor Jeroen Brouwers ('Het hout'), winnaar van de ECI-prijs, en voor Connie Palmen die verraste met haar roman over het dichterspaar Plath & Hughes. Verrassende nieuwkomers waren er ook. Onder de vele debuterende BN'ers viel Kim van Kooten op met haar gemengd ontvangen seksueelmisbruikroman 'Lieveling', en dichteres Hagar Peeters met het alom geprezen 'Malva', over de door haar vader verwaarloosde dochter van Pablo Neruda.

De romans van Palmen en Peeters vinden we ook terug op 'de lijstjes' van 2015. Voor deze keer hebben we een bredere groep veellezers gevraagd hun tips met u te delen: schrijvers, uitgevers, recensenten en boekhandelaars. Daarbij mochten de uitgevers (net zomin als de schrijvers trouwens) geen eigen boeken kiezen. Bij een van hen konden we het noemen van één eigen uitgave echter moeilijk verbieden. Heb je de winnares van de Nobelprijs in huis, dan valt dat feit lastig te negeren.

Relatief nieuw is dat de grote bestsellers geen romans meer zijn, maar non-fic­tie­boe­ken

© Pieter Geenen

Maartje Wortel

Schrijfster en columniste. Onlangs verscheen haar verhalenbundel 'Er moet iets gebeuren' bij Das Mag

Thomas Verbogt: Als de winter voorbij is
Er zijn schrijvers van wie ik geen werk oversla. Heb ik een boek van Thomas Verbogt uit, verlang ik alweer naar een nieuw werk. Hij schrijft op een lichte toon over allesbepalende gebeurtenissen. Over dingen die je kwijtraakt en hoe je dat tegen beter weten in bij je probeert te houden. Zo ook in dit boek, dat leest alsof een goede vriend je op een avond een geheim onthult, je laat zien wie hij is. Ik gun heel Nederland een Thomas Verbogt en Thomas Verbogt gun ik heel Nederland. Connie Palmen: Jij zegt het

Connie Palmen: Jij zegt het
Een boek dat me een oneindige diepte in sleurde. Palmen raakt alle dimensies (zichtbaar en onzichtbaar) in deze liefdesgeschiedenis tussen Ted Hughes en Sylvia Plath aan; precies zoals je van literatuur verwacht, het bracht mijn hoofd en mijn hart in beweging en vooral: in de war. Zo knap. Zo mooi. Zo goed. Zo echt.

Yuval Noah Harari: Sapiens, een kleine geschiedenis van de mensheid
Als je geen hoge pet ophebt van de mens en daar nog wat bewijzen bij zoekt. Zeer aanstekelijk schetst Harari hoe het komt dat wij mensen zijn zoals we zijn. Een brutaal ontnuchterend boek.

-----
Jan Brokken
Schrijver van 'De vergelding' kiest zijn beste non-fictie; zijn nieuwste boek is 'De Kozakkentuin'.

Van Dale, Groot Woordenboek van de Nederlandse taal, 15e druk
Wel even geaarzeld, ik heb de 12de, 13de en 14de druk in huis. Beslist geen spijt, de 15de druk is helder, nodigt uit tot eindeloos bladeren, is bovendien veel speelser en kosmopolitischer dan die oude serieuze woordenboeken. Alleen hadden ze wel mogen vermelden dat ik de zeemansterm labberkoeltje gered heb van de vergetelheid, een omissie die in de volgende druk beslist rechtgezet moet worden.

Svetlana Alexijevitsj: Het einde van de rode mens
Toen ik hoorde dat Alexijevitsj de Nobelprijs voor de literatuur had gewonnen, kon ik mijn oren niet geloven. Eindelijk erkenning voor de literaire non-fictie, eindelijk waardering voor wat onmiskenbaar een van de grootste literair-journalistieke prestaties is van de afgelopen decennia. In dit boek kun je iedere zin onderstrepen want iedere zin behelst een levensles.

Eric de Kuyper: Drie zusters in Londen, 1914-1918
Zelden zo'n zuiver familieverhaal gelezen, het is prachtig, beeldend, precies, ontroerend.

Inge Schilperoord

Debuteerde dit jaar met de roman 'Muidhond', genomineerd voor de ECI-prijs.

Kamel Daoud: Moussa, of de dood van een Arabier
Een onthutsend antwoord op Albert Camus' 'De Vreemdeling'. Camus laat de Fransman Meursault op een onmenselijk heet, Algerijns strand een Arabier doden. Zonder schijnbaar motief. We volgen Meursaults filosofische bespiegelingen maar de Arabier blijft anoniem, Tot nu. De debuutroman van de Algerijnse journalist Kamel Daoud is een strak gecomponeerde monoloog van de fictieve broer van de Arabier. Al pratend zoekt hij naar zin en vergelding, maar vindt net zo weinig betekenis in zijn eigen daden als Meursault. Een weergaloze roman over kolonialisme, religie, en hoe geweld leidt tot geweld.

Jenny Offill: Verbroken beloftes
Een klein en hartverscheurend teder boek over menselijke kwetsbaarheid . De 29- jarige hoofdpersoon van Offills roman is een net gedebuteerd schrijfster op zoek naar geluk. De liefde zal haar dat niet brengen, denkt ze, haar werk wel. Maar ze wordt verliefd, trouwt, krijgt een kind, scheidt. Alles wat ze vindt, ontglipt en vervreemdt haar. Ondanks, of dankzij, zichzelf. Zeldzaam, pijnlijk mooi.

-----
Sandra Langereis
Schreef de biografie van Christoffel Plantijn, en werkt aan het levensverhaal van Erasmus.

Paul Gillaerts e.a. (red.): De Bijbel in de Lage Landen. Elf eeuwen van vertalen
Beschrijft hoe en waarom de Bijbel al 1000 jaar steeds opnieuw in de moerstaal is naverteld.

Luuc Kooijmans: Het geheim van de Valeriusstraat
De betere historische bekentenisliteratuur: een spannende ontrafeling van een fout familieverleden, maar ook een scherpe visie op het verdringen en verdraaien van herinnering.

Jaap Cohen: De onontkoombare afkomst van Eli d'Oliviera. Een Portugees-Joodse familiegeschiedenis
Portretteert een individuele worsteling met drie eeuwen Joods voorouderschap en schrijft vanuit dat particuliere perspectief een monumentale geschiedenis van een tijdperk. Over de weerbaarheid van mensen die perfide ideeën over identiteit in hun eigen voordeel probeerden om te buigen, en over de kwetsbaarheid van mensen in de confrontatie met rassenwetten en macht.

© Pieter Geenen

Oscar van Gelderen

Uitgever Lebowski Publishers

Arjen Fortuin: Geert van Oorschot, uitgever.
Een meeslepende biografie van een notoire boekverkoper, uitgever, drankorgel, ruziemaker - en visionair. Bovendien, groot brievenschrijver: 'In het braadpannetje lag één bal. Een akelig gezicht. Bijna nog erger dan een méns alleen.' Verplichte kost!

Michel Houellebecq: Onderwerping
Schitterend stilist, ik bleef mooie zinnen aanstrepen. Een nieuwe Houellebecq is voor mij altijd een event, en in dit boek komen al zijn thema's samen: de wereld als markt en strijd, maatschappijkritiek, sardonische humor en eenzaamheid. Een ontluisterende, maar toch opwekkende leeservaring. Actueler dan ooit.

Patti Smith: M Train
Verrassend goed. Haar vermogen om te bewonderen (volgens een bekend psychiater: 'de gedecafeïneerde kant van jaloezie') slaat soms om in dweepziek gedrag, maar toch las ik met veel plezier over een leven dat volledig in dienst staat van de inhoud, de binnenkant, de innerlijke mens. Veel koffie!

-----
Mizzi van der Pluijm
Directeur Uitgever Atlas Contact

Elena Ferrante: De Napolitaanse romans

In één ruk las ik dit jaar Ferrante's twee (losse) romans en vier delen van de Napolitaanse romans. De nauwkeurige beschrijvingen van de emoties van elkaar beconcurrerende meisjes, de invloed van een armoedig millieu op de rest van een leven, de angsten, onzekerheden. De schrijfster heeft mij in een lange maand van binge-lezen aan de leesstoel gekluisterd.

Edith Wharton: The Custom of the Country
Net als Ferrante beschrijft Wharton de invloed van een huwelijk op een vrouwenleven en hoe vrouwen vroeger alleen door te trouwen hun leven vorm konden geven. Het talent van Wharton maakt, dat je het zelfs haar buitengewoon onsympathieke personage gunt te slagen in haar nietsontziende pogingen een beter leven te krijgen.

Marilynne Robinson: Lila
Een prachtige broze roman over de breekbaarheid van liefde en vertrouwen. Nu ik Robinson in november bij een lezing van het John Adams Institute zag, zou ik de hele roman opnieuw willen lezen. En weer speelt een huwelijk de hoofdrol. Ik lees nooit alleen fictie en heus ook niet alleen vrouwen die over vrouwenlevens schrijven. Maar die scènes uit een huwelijk, dat zal geen toeval zijn. Je leeft wat je leest.

Haye Koningsveld

Hoofdredacteur non-fictie De Bezige Bij

Antony Beevor: Het Ardennen-offensief
Beevor is de peetvader van een hele generatie historici - zonder hem geen Simon Sebag Montefiore, Catherine Merridale, Tom Holland of Robert Harris. Hij is niet meer het bestsellerkanon van weleer, maar hier is hij toch weer fantastisch op dreef. Ik was hooked vanaf de eerste bladzijde.

Ta-Nehisi Coates: Tussen de wereld en mij
Vlijmscherp, persoonlijk essay over de manier waarop racisme geworteld is in de Amerikaanse samenleving. Houdt ook Nederlandse lezers een verontrustende spiegel voor. Onlangs terecht bekroond met de National Book Award voor non-fictie.

Svetlana Alexijevitsj: Het einde van de rode mens
Eentje uit eigen stal (dat mocht van de krant). In een unieke collage laat Svetlana Alexijevitsj de stemmen spreken van hen die het meemaakten: de afloop van het alomvattende sociale experiment dat de Sovet-Unie was - en de overgang naar de zogenaamde nieuwe vrijheid. Het Nobelcomité begrijpt dat non-fictie Grote Literatuur kan zijn.

-----
Eva Cossée
Uitgever Cossee

Willem van Toorn: Emanuel Querido
Arjen Fortuin: Geert van Oorschot
Elisabeth Lockhorn: Andreas Burnier
Anne Folkertsma: Hans Fallada
Vier prachtige biografieën. Emanuel Querido en Geert van Oorschot waren beiden selfmade men. Zij wisten met veel bravoure de uitgeefwereld te veroveren. Hun methodes om zichzelf te presenteren verschillen niet veel van hoe een nieuwe uitgever dat nu doet. Beiden schreven onder pseudoniem over hun eigen leven. Een mogelijke valkuil voor de biograaf, die Willem van Toorn en Arjen Fortuin goed weten te omzeilen. Lees de beide biografieën vooral in chronologische volgorde, want Van Oorschot leerde het vak bij Querido.

Biografe Elisabeth Lockhorn put ook rijkelijk uit het eigen werk van Andreas Burnier om diens leven te beschrijven in haar eloquente biografie. Anne Folkertsma neemt drie autobiografische teksten van Hans Fallada zelf op in haar boeiende biografie. Dat is misschien wel de beste manier om zo dicht mogelijk bij de geportretteerde te blijven.

© Pieter Geenen

Rob Schouten

Bespreekt Nederlandstalige literatuur.

Karl Ove Knausgard: Vrouw
Het is met z'n bijna 1100 pagina's wel een hele zit maar het loont de moeite: Karl Ove Knausgards roman Vrouw, het laatste deel van zijn autobiografische romancyclus 'Mijn strijd'. In de traditie van de donkere noordelijke schrijvers, Ibsen en Strindberg, licht Knausgard het deksel van zijn ziel vol angst en schaamte. Als iemand mocht denken dat de tijd voor bekentenisproza voorbij is dan bewijst Vrouw het tegendeel. Het opmerkelijke essay over Hitler in het centrum kleurt de boel nog eens extra.

Marcel Proust: Swanns kant op
Op nummer 2 de nieuwe vertaling door Martin de Haan en Rokus Hofstede van dit eerste deel van Prousts À la recherche du temps perdu. Nu ook in het Nederlands wonderbaarlijk vloeiend proza van even traag kronkelende als veelbetekenende volzinnen. Ik kon er niet in ophouden.

Hagar Peeters: Malva
Eindelijk weer eens iets 'Latijns-Amerikaans' en een intrigerende fusie tussen fictie, biografie en autobiografie, over de dochter van Pablo Neruda.

-----
Janita Monna
Bespreekt Poëzie.

Ilja Leonard Pfeijffer: Idyllen
Drie goeie poëziebundels uit 2015? Het waren er veel meer! Om enkele opvallende te noemen: Ilja Leonard Pfeijffer kwam begin dit jaar met het ijzersterke Idyllen. Vijftig lange, uit alexandrijnen opgebouwde gedichten over de hedendaagse mens en hoe die van zichzelf vervreemd is geraakt. Pfeijffers dwingende vorm en zijn soepele rijm stuwen de lezer voort - niet voor niets werd Idyllen onlangs genomineerd voor de VSB Poëzieprijs.

Marieke Rijneveld: Kalfsvlies
Een opvallende nieuweling. In haar debuut Kalfsvlies spatten beelden als fonteinen uit de pagina's, om in een denderende vaart in elkaar over te lopen.

Bart Meuleman: Mijn soort muziek
Meuleman vond taal om groot verlies voelbaar te maken. Hij schrijft in Mijn soort muziek op het scherp van de snede.

Remco Campert: Verloop van jaren
De toegift van 2015: Gedichten die dan bescheiden 'poëtische notities' mogen heten, maar een heel leven krachtig samenbrengen.

Paul van der Steen

Bespreekt non-fictie.

Nikolaus Wachsmann: KL. Een geschiedenis van de naziconcentratiekampen
Hét concentratiekamp heeft nooit bestaan. Hét boek over de geschiedenis van het systeem bestaat nu wel.

Bart Jungmann: Jean. Het opzienbarende leven van De Neel
Slim gecomponeerd boek over de opkomst en ondergang van een journalistieke Bourgondiër.

Christopher Clark: IJzeren Koninkrijk. Opkomst en ondergang van Pruisen 1600-1947
Grootse geschiedenis van een landje dat zo'n beetje alles tegen had om uit te groeien tot macht van betekenis.

-----
Bas Maliepaard
Bespreekt kinderboeken.

Toon Tellegen: De tuin van de walvis (4+)
Walvis wil een tuin om de fontein op zijn rug. Mooie Tellegen-fabel met beeldschone tekeningen van Annemarie van Haeringen.

Enne Koens: Hotel Bonbien (8+)
Warmbloedig en vaak grappig avontuur over Siri (10), wier ouders een Frans doorreishotel runnen en voortdurend met elkaar overhoop liggen. Gaan ze scheiden?

Koos Meinderts: De zee zien (14+)
Tedere terugblik van de zeventigjarige Kees op zijn pubervriendschap met Jan, die een dodelijke val maakte. Kees loopt sindsdien met een geheim rond.

Jandy Nelson: Ik geef je de zon (15+)
Sprankelend geschreven jongerenroman over een excentrieke tweeling, die na een tragisch voorval uit elkaar drijft. Over eerste liefdes, jaloezie, kunst en rouw.

© Pieter Geenen

Marischka Verbeek

Boekhandel Savannah Bay, Utrecht.

Kan de liefde iemand in leven houden? Drie romans die het duistere in de wereld en in de mens verbinden met een teder optimisme dat je als lezer verlicht achter laat.

Hanya Yanagihara: A little life
Met stip in mijn top tien aller tijden. Overrompelend epos over een vriendengroep in New York en de onontkoombare gevolgen van het verleden. Een boek dat je hart breekt.

Michel Faber: Het boek van wonderlijke nieuwe dingen
In loepzuiver proza, met veel mededogen schetst Faber de ontwikkeling van geloof, hoop & liefde, ook al staan mensen soms zo ver van elkaar als planeten.

Ann-Marie MacDonald: In haar lichaam besloten
Deze prachtige roman raakte mij recht in mijn ziel. Over de moed die het vergt om je kindertijd werkelijk onder ogen te zien, om te voorkomen dat je de schade ervan doorgeeft.

-----
Fabian Paagman
Boekhandel Paagman, Den Haag

Alexander Münninghoff: De stamhouder
Wat een familiegeschiedenis! Verbijsterend, ontroerend, beklemmend en confronterend. Een voorbeeld van hoe de werkelijkheid zoveel weerbarstiger is dan ieder verhaal wat je zelf zou kunnen verzinnen. En zoals de auteur terecht zelf zei: een verhaal wat verteld móest worden. Opgeschreven met veel vaart en de juiste dosis relativering en neutraliteit.

Amos Oz: Judas
Het mooiste boek dat ik dit jaar las. Over verraad, het zionisme en het conflict tussen Joden en Arabieren. En bovendien een boek wat geweldige inzichten verschaft over de flinterdunne (of zelfs niet-bestaande) scheidslijn tussen goed en fout en de onmogelijkheid van de Joodse staat.

Fausto Brizzi: 100 Gelukkige dagen
Zomervakantie 2015 zal verbonden zijn met dit boek. Een écht vakantieboek dat je tergend langzaam, maar niet tegen te houden, meetrekt in de emotionele achtbaan van Lucio Battistini. De hoofdpersoon waar iedereen zich mee kan identificeren. Een échte tearjerker.

Henk Brandsen, Gertjan en Marieke Cobelens

Boekhandel De Dolfijn, Amsterdam

De Bosatlas van Amsterdam, Noordhoff
Vroeger vond je de hele wereld in een atlas; in deze Bosatlas één stad. Beperkt? Geenszins. Iedereen met ook maar een beetje interesse in de wereld zal hier veel plezier aan beleven.

Auke van der Woud: De nieuwe mens
Schitterende cultuur-, mentaliteits- en sociale geschiedenis laat zien hoe rond 1880 een cultuuromslag plaatsvond. De nieuwe winkelpaleizen, schouwburgen, musea, grand hotels, monumenten en, wat later, de bioscoop: het zijn allemaal uitingsvormen van een nieuwe cultuur van zien en gezien en worden. Sfeer vervangt inhoud. Het woord maakt plaats voor het beeld.

Edmund de Waal: De witte weg
De auteur van de prachtige familiegeschiedenis 'De haas met de amberkleurige ogen' en keramist De Waal heeft deze geschiedenis van het porselein, het materiaal waarmee hij werkt, verweven met zijn eigen leven. Hij maakt opnieuw geschiedenis tastbaar. Literaire non-fictie van het hoogste niveau.

-----
Henk Groenewegen
Boekhandel De Tribune, Maastricht

Tom Holland Dynastie: Opkomst en ondergang van het huis van Julius Caesar
Aanstekelijke roddel, achterklap en serieuze geschiedschrijving van de Julianen en Claudianen, verteld door de geschiedenisleraar die iedereen enthousiast weet te krijgen. Schitterend.

Neil MacGregor: Duitsland - Biografie van een natie
Ook zo een gepassioneerd verteller, die 600 jaar Duitse geschiedenis in deze rijk geïllustreerde verzameling essays van alle zijden belicht. Aanrader.

Svetlana Alexijevitsj: Het einde van de rode mens
Nobelprijswinnares met een boek over een nog immer moeilijk te begrijpen en te peilen land. Wat wil de Rus? Lees ook Tolstoj, Toergenjev, Gogol enzovoorts.

Deel dit artikel

Relatief nieuw is dat de grote bestsellers geen romans meer zijn, maar non-fic­tie­boe­ken