Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Wat tegenstanders over de CPN beweerden, was meestal waar

Cultuur

ROMANA ABELS

Review

Ger Verrips, Dwars, duivels en dromend - De geschiedenis van de CPN 1938-1991. Balans, Amsterdam; gebonden, 580 blz. - ¿ 69,50.

De geschiedenis van de CPN, zoals Ger Verrips die heeft beschreven in 'Dwars, duivels en dromend', wordt gekenmerkt door dit soort leugens en verdraaiingen. Wat de tegenstanders van de CPN beweerden, was meestal waar, zo blijkt. Dat is vooral schrijnend voor de leden van de partij die lange tijd àlles hebben geloofd. Velen hebben daar, jaren na hun uittrede uit de partij, nog moeite mee.

Verrips zelf, die van 1953 tot 1975 lid was van de CPN, redactiechef van het partijblad De Waarheid en enige tijd lid van het partijbestuur, heeft daar geen last van. Sans rancune verhaalt hij over het ontstaan, het leiderschap en de ondergang van de partij na het einde van de Koude Oorlog. Het boek bevat veel nieuws. Verrips vond vele feiten in archieven die nooit eerder waren geopend. Het is een bewonderenswaardig werk geworden, ook leesbaar voor wie de Nederlandse communisten nooit van dichtbij hebben meegemaakt. Voor hen is het vooral een vermakelijke historie, over een kleine, eigenlijk onbetekenende groep mensen die, onderling ruzieënd en liegend, heel Nederland in beroering kon brengen.

Acht jaar onderzoek heeft geresulteerd in een lijvig werk - het boek telt bijna 600 pagina's - waarin de steeds groeiende wereldvreemdheid van de CPN en vooral van leider Paul de Groot tragisch meeslepend wordt beschreven.

Was de partij in het begin nog een onderdeel van een revolutionaire groep die in navolging van de Sovjet-Unie de heilstaat wereldwijd wilde invoeren, later verwerden de idealen tot een kritiekloos volgen van de grillen van Moskou. Wilde Moskou een demonstratie tegen de trotskisten in Amsterdam, dan kreeg het die. Wilde Moskou een feest ter ere van de zeventigste verjaardag van Stalin, dan werd dat georganiseerd. En als Moskou zei dat er een brede volksbeweging tegen de kruisraketten op de been moest worden gebracht, dan kwam die volksbeweging er.

Het geloof dat de CPSU altijd gelijk had, was al snel groter dan het geloof in de revolutie. Dat had ongetwijfeld te maken met de grote hoeveelheden dollars die de CPN vanuit Moskou ontving. Want dat er geld werd verscheept is zeker; hoeveel blijft de vraag. De archieven waarin die gegevens te vinden zijn, bleven voor Verrips gesloten.

Hoofdfiguur in 'Dwars, duivels en dromend' is Paul de Groot, die van 1930 tot 1978 lid was van het partijbestuur. De in 1986 overleden partijleider wordt zowel door ex-communisten als door hun vroegere vijanden vooral afgeschilderd als een autoritaire, wereldvreemde dictator, die iedereen en alles in de partij naar zijn hand zette. Verrips geeft een genuanceerder beeld. De Groot liep aan de leiband van Moskou en gedroeg zich inderdaad autoritair, maar zijn macht kreeg hij vooral omdat zijn volgelingen zo kritiekloos luisterden.

Een groot deel van het boek besteedt Verrips aan het oorlogsverleden van de CPN. De partij gedroeg zich in opdracht van Moskou, dat met Hitler een anti-aanvalsverdrag had gesloten, in het eerste oorlogsjaar 'correct' jegens de bezetter. Pas toen Hitler de Sovjet-Unie binnenviel, kreeg de CPN de opdracht verzet te bieden tegen de Duitsers.

Tussen 1941 en 1943 werden de verzetsactiviteiten gecoördineerd door een driemanschap: De Groot, Jansen en Dieters. De laatste twee echter werden gearresteerd en dermate gemarteld dat ze vele namen en adressen aan de SicherheitsDienst prijsgaven. De goed geoliede machine die het communistische verzet was geworden, stelde in één klap weinig meer voor.

Na de oorlog was de CPN even een van de grootste partijen van Nederland. Maar het enthousiasme van de aanhang nam snel af. De CPN raakte steeds verder geïsoleerd: communisten werden geweerd uit openbare functies nadat de partij de inval in Tsjechoslowakije in 1948 had toegejuicht, en de partij en haar krant verankerden zich in hun oorlogsverleden.

Maar de CPN verloochende zelfs dat oorlogsverleden. Om de partij te 'zuiveren' van een kleine oppositiegroep in het bestuur schreef Marcus Bakker in 1958 het rapport 'De CPN in de oorlog'. Daarin werden de verzetshelden Wagenaar en Gortzak als verraders afgeschilderd, hetgeen hen op royement kwam te staan. Dat geschrift werd pas in 1981 weer ingetrokken.

Aan de periode na 1977, toen de partij zonder De Groot op drift was geraakt, besteedt Verrips weinig woorden. Op dat moment bleek het voor CPN'ers opeens mogelijk om met sociaal-democraten te praten en had de partij geen enkel bestaansrecht meer. De communisten bestonden immers bij gratie van hun afkeer van diezelfde sociaal-democratie.

Deel dit artikel