Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Wanneer is het lachen geblazen?

Cultuur

Peter-Arno Coppen

© anp
Taal

In mijn zomerserie over ontleedtermen haalde ik de vraag aan hoe de uitdrukking 'Dat is lachen geblazen' in elkaar zit. Onlangs kreeg ik een mail van een lezer die mij precies hetzelfde vroeg. Dat was voor mij het sein om er eens voor te gaan zitten: uitzoeken geblazen!

Ik denk dat de uitdrukking zoals wij die gebruiken uit de militaire wereld komt. De oudste gebruikswijzen zijn wel wat algemener. Zo komt in een zestiende-eeuws verhaal een torenwachter voor die 'de vijand blaast' (met een hoornsignaal waarschuwt dat de vijand eraan komt). Maar bij soldaten is het gebruikelijk om gezamenlijke acties (aftocht, reveille, eten) door geblazen signalen aan te kondigen. Precies dat betekenisaspect zit er nog in 'Lachen geblazen!' Dat suggereert dat mensen gezamenlijk beginnen of moeten beginnen te lachen.

Lees verder na de advertentie

Leuk, maar taalkundig niet erg spannend. Maar waarom 'geblazen'? En wat doet dat 'is' of 'wordt' daarbij?

Allereerst: de huidige constructie is een naamwoordelijk gezegde. Dat kun je onder andere zien aan het feit dat 'lachen geblazen' in de bijzin altijd voor 'is' of 'wordt' staat: "Ik zeg je dat het lachen geblazen wordt" en niet "Ik zeg je dat het wordt lachen geblazen", of "Ik zeg je dat het lachen wordt geblazen". Het lijkt er dus op dat 'lachen geblazen' als een toestand gezien wordt, als iets wat het geval is.

Ik denk dat de constatering 'Er is/wordt iets geblazen' zich verzelfstandigd heeft tot het moment waarop het signaal tot actie gegeven wordt. Dit wordt 'drooggekookt' tot beginaspect en gezamenlijkheidsaspect, en vervolgens als toestand in de uitdrukking versleuteld.

Grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels worden voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Lees hun bijdragen op trouw.nl/taal. Ook een vraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Deel dit artikel