Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Sansculottes, geuzennaam voor kledingstukken die de wereld in beweging brachten

Cultuur

Ton den Boon

© anp
taal

Aan het begin van de Franse revolutie werden opstandige burgers door de elite smalend sansculottes genoemd. Eenvoudige lieden hadden namelijk geen geld voor de modieuze kniebroeken die de adel zich kon permitteren. Ze trokken zonder (sans) kniebroeken (culottes), maar in lange broeken naar de Bastille: de citoyens hadden sansculottes als geuzennaam omarmd.

Dat leden van een volksbeweging, zoals de gele hesjes in Frankrijk, naar een kledingstuk worden genoemd, is niet nieuw. Nog een voorbeeld is de rode muts met naar voren omgebogen punt (de ‘Frygische muts’), waarmee de Jakobijnen zich tijdens de Franse Revolutie tooiden. Ze werden daarom rode mutsen (bonnets rouges) genoemd, een geuzennaam die Bretonse boeren in 2013 uit de mottenballen haalden toen ze protesteerden tegen de ecotaks. 

Lees verder na de advertentie
Aanvankelijk heetten de nazi’s bruine hemden, wat later werd vervangen door bruinhemden

 Toen Mussolini in de jaren twintig in Italië aan de macht kwam, werden zijn volgelingen naar hun typerende overhemd camicie nere genoemd. Nederlandse media vertaalden dat aanvankelijk als ‘zwarte hemden’. Al snel maakte die woordgroep plaats voor de samenstelling zwarthemden, die nog altijd in omloop is als historische naam voor de volgelingen van Mussolini en die ook voor fascisten in het algemeen wordt gebruikt. Een vergelijkbare ontwikkeling maakte de bijnaam van de nazi’s in de jaren dertig door: aanvankelijk heetten de nazi’s bruine hemden, wat later werd vervangen door bruinhemden. Als taalontwikkelingen een voorafspiegeling zijn van toekomstige maatschappelijke stabiliteit, is het begrijpelijk dat politici zich zorgen maken over de opkomst van de gele hesjes.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Lees hun bijdragen op trouw.nl/taal. Ook een vraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Deel dit artikel

Aanvankelijk heetten de nazi’s bruine hemden, wat later werd vervangen door bruinhemden