Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Waarom we een ander woord voor uitsterven nodig hebben

Cultuur

Ton den Boon

© anp
taal

“Uitsterven is wel een erg hevige manier van sterven”, concludeerde schrijver Koos van Zomeren toen in de jaren tachtig de otter uit Nederland dreigde te verdwijnen.

Het is een treffend aforisme, maar kijk je naar het type grammaticale onderwerpen van sterven en uitsterven, dan verschillen beide werkwoorden behoorlijk van elkaar.

Lees verder na de advertentie

Dodo

In tegenstelling tot sterven, dat je zegt van een individu, heeft uitsterven betrekking op het verdwijnen van een collectief: een plant- of diersoort. Je zegt niet dat ‘een dodo’ is uitgestorven, maar dat ‘de dodo’ is uitgestorven. Daarmee verwijs je niet naar die laatste dappere dodo die het tijdelijke voor het eeuwige verwisseld heeft, maar naar iets veel abstracters: alle dodo’s bij elkaar, de dodo als soort of als fenomeen.

Om doordrongen te raken van de ernst van die extinctie hebben we wellicht een ander, veel indringender werkwoord dan uitsterven nodig.

Met een individu kunnen we ons identificeren, maar met een soort niet. Dat verklaart waarom uitsterven ons doorgaans veel minder raakt dan sterven. Een paar maanden geleden kopte Trouw: “Wij sterven uit maar het laat ons koud”. Die onverschilligheid over dat uitsterven hoeft ons echter niet te verbazen. Het raakt ons ook niet echt als we lezen dat er de komende eeuw misschien wel een miljoen soorten op aarde uitsterven. Daarentegen worden we wel getroffen als we op tv zien hoe de laatste ijsbeer of grootkopschildpad in zijn eentje met pijn en moeite zijn laatste adem uitblaast. Zo’n beeld levert namelijk een emotie op.

Om doordrongen te raken van de ernst van die extinctie (een nóg afstandelijker woord dan uitsterving) hebben we dan ook wellicht een ander, veel indringender werkwoord dan uitsterven nodig.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Lees hun bijdragen op trouw.nl/taal. Ook een vraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Deel dit artikel

Om doordrongen te raken van de ernst van die extinctie hebben we wellicht een ander, veel indringender werkwoord dan uitsterven nodig.