Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Waar komt het woord horendol vandaan?

Cultuur

Ton den Boon

© ANP
TAAL

In 1996 werden de spelvarianten (alternatieve spellingen als müsli bij muesli en electriciteit bij elektriciteit) afgeschaft. Je zou daarom verwachten dat elk Nederlands woord nu op één manier kan worden gespeld.

Dat is niet het geval. Zo maakt de Woordenlijst een uitzondering voor hoorndol, dat ook gespeld kan worden als horendol. Van Dale vermeldt die alternatieve spelling overigens niet.

Lees verder na de advertentie

In kranten is horendol de laatste jaren gewoner dan hoorndol. Mogelijk heeft dat met de betekenis te maken. Hoorndol (of horendol) betekent stapelgek, maar wordt vaak specifiek gebruikt ter aanduiding dat iemand ­helemaal gek wordt van een bepaald geluid.

Het zal geen toeval zijn dat hoorndol vee vroeger in onze taal ook wel hoornwoedig werd ­genoemd

Op de hoorns

Etymologisch heeft het woord echter niets met het werkwoord horen te maken. Oorspronkelijk werd namelijk van rundvee gezegd dat het hoorndol was. Het had dan de neiging mensen of andere dieren op de hoorns te nemen. Toch heeft hoorndol (of horendol) etymologisch ook niets met ­(koeien)hoorns te maken.

Van Dale veronderstelt een verband met hoor­n­aar, horzel en hersenen: ‘de razernij van de dieren wordt veroorzaakt doordat horzels in of bij de neusgaten hun eitjes leggen en de larven zich inwendig ontwikkelen’. Kennelijk worden de ­koeien daar razend van. 

De Etymologiebank legt in het verlengde hiervan een verband met het Middelhoogduitse woord hirn­wüetic (woedend, razend), een samenstelling van hirn (hersenen) met een taalvorm waarin we ons woord woedend kunnen herkennen en die verwant is met het Oudhoogduitse woord wuot (woede, razernij). Het zal geen toeval zijn dat hoorndol vee vroeger in onze taal ook wel hoornwoedig werd ­genoemd.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Lees hun bijdragen op trouw.nl/taal. Ook een vraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Deel dit artikel

Het zal geen toeval zijn dat hoorndol vee vroeger in onze taal ook wel hoornwoedig werd ­genoemd