Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Waanzin aan het eind van de Tweede Wereldoorlog

Cultuur

Ronald Rovers

Max Hubacher als Der Hauptmann. © TR BEELD
Recensie

Der Hauptmann
Regie: Robert Schwentke
Met: Max Hubacher, Milan Peschel, Frederick Lau

★★★

Lees verder na de advertentie

Weer een film over de Tweede Wereldoorlog? Vorige week werd bekend dat 41 procent van de Amerikanen niet weet wat Auschwitz is. Laat staan wat het betekent. Er worden duidelijk niet genoeg films over de oorlog gemaakt.

'Der Hauptmann' vertelt het bizarre verhaal van een Duitse knul die zich in de nadagen van de Tweede Wereldoorlog nog snel even als een oorlogsmisdadiger ontpopt. Een knul inderdaad, want soldaat Willi Herold was nog maar negentien jaar oud toen hij wilde deserteren, maar bij toeval een officiersuniform vond en het aantrok. Die daad zette gebeurtenissen in gang die, zelfs toen de stad Groningen al bevrijd was, in april 1945 ook vijf Groningse verzetsstrijders het leven kostte. Ze waren vlak bij de grens opgepakt en werden overgebracht naar het Duitse Leer, net toen Herolds moordenaarsbende daar arriveerde.

Regisseur Robert Schwentke koos voor zwart-wit. Misschien om alle verdenking van exploitatie en sensatiezucht te vermijden.

Over deze 'Beul van Emsland' gaat Der Hauptmann. Tenminste, zo lijkt het, maar daar hebben we het zo over. Nadat Herold het uniform en een auto met benzine vindt, trekt hij rovend en moordend door het Noord-Duitse laagland. Steeds meer dolende soldaten sluiten zich bij hem aan.

Regisseur Robert Schwentke koos voor zwart-wit. Misschien om alle verdenking van exploitatie en sensatiezucht te vermijden. Zwart-wit brengt niet alleen rust in de beelden maar het haalt ook de kleur uit gruwelijke gebeurtenissen, zoals de kleur rood bij een massa-executie. Tegelijk kun je je afvragen, juist omdat we zo gewend zijn die oorlog op historische beelden in zwart-wit te bekijken, of het niet goed is die wandaden dichterbij te halen door juist wel kleur te gebruiken. Door het juist wel herkenbaar te maken.

Extreem gedrag

Want om die herkenbaarheid is het Schwentke te doen, om het idee dat veel mensen extreem gedrag kunnen vertonen. De crux van het verhaal is niet Willi Herold, hoe verschrikkelijk de reeks gebeurtenissen ook is die hij in gang zet. Het venijn en het knappe van Der Hauptmann zitten in het 'systeem van onschuld' dat je ziet ontstaan. In de ogen en de houding van mede-officieren en ondergeschikten zie je dat ze Herold niet vertrouwen, of op z'n minst twijfelen aan zijn achtergrond. Maar de oorlog loopt op z'n eind, de hiërarchische structuren van het leger zijn kapotgeschoten, soldaten dreigen weer mensen te worden die zelf verantwoordelijkheid voor hun daden moeten nemen. Herold biedt ze een alternatief: hij geeft keihard bevelen en houdt zo tenminste nog de illusie van hiërarchie, van 'bevel is bevel' in stand. Waardoor iedereen de schuld weer van zich af kan schuiven.

Dat je dat allemaal kunt aflezen aan de film, bewijst Schwentkes uitstekende regie. Dit is geen film over een monster dat zijn daden in afzondering begaat. Dit is een film over de waanzin van massa's.

Lees ook: Wat zou ik hebben gedaan in deze situatie?
Films over de waanzin van de laatste oorlogsmaanden bestonden in Duitsland nog niet, concludeerde Der Hauptmann-regisseur Robert Schwentke. Maar nu dus wel.

Deel dit artikel

Regisseur Robert Schwentke koos voor zwart-wit. Misschien om alle verdenking van exploitatie en sensatiezucht te vermijden.