Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Voor sommige kunst moet je drempels over, maar niet voor de gelaagde gezelligheid van Neo Matloga

Cultuur

Joke de Wolf

Neo Matloga, ‘Nka nako go motseba’, collage, houtskool en inkt op canvas. © Sije Kingma, Fries Museum

De Zuid-Afrikaanse kunstenaar Neo Matloga (1993) maakt uitnodigende zwart-witschilderijen met verf, collages en inkt. Nu heeft hij zijn eerste museumtentoonstelling in het Fries Museum.

Voor sommige kunst moet je drempels over, moet je dingen weten of snappen voordat je het mooi of interessant kunt vinden. Niet bij de kunst van Neo Matloga: daar voel je je meteen welkom. Op de bovenste verdieping van het Fries Museum, met uitzicht op de moderne hoogbouw van Leeuwarden, zet Matloga deuren en ramen open voor pottenkijkers, de bewoners van de schilderijen nodigen de kijker zelfs uit bij hen thuis.

Lees verder na de advertentie

In de eerste ruimte hangen drie enorme doeken. Schilderijen noemen we ze voor het gemak, met herkenbare huiselijke scènes. Op eentje staat een stel voor de buitendeur te zoenen, op een ander zit een groep mensen rond een tafel, vrienden, diep in gesprek. De achtergrond is losjes geschilderd, maar de mensen – gezichten, neuzen, ogen, monden, lichamen in kleding – zijn opgebouwd uit fragmenten van foto’s, collages dus. De plant in de hoek is ook een foto, een zwart-witfoto. De groep praters zit aan een tafel met een tafelkleed van echte stof met patroontjes, plat op het doek bevestigd. Het zijn monochrome kunstwerken, alles is in zwart-wit. En de mensen erop zijn allemaal donker, zwart dus.

Post-apartheid

Matloga werd geboren in Mamaila, een dorpje in Limpopo, de arme, meest noordelijke provincie van Zuid-Afrika. Een jaar na zijn geboorte waren de eerste algemene verkiezingen in het land, Matloga behoort tot de post-apartheid-generatie. Zijn ouders stonden achter zijn keuze voor de kunstacademie in Johannesburg, vertelde hij eerder in een interview. “Als je medicijnen studeert, maak je mensen lichamelijk beter, als je kunstenaar bent, zal je mensen psychologisch helpen”, luidde hun motto. In Johannesburg begon Matloga met schilderen, in kleur.

Hij was geïnspireerd door de geschiedenis van schrijvers, jazzmuzikanten en intellectuelen in de jaren veertig en vijftig in ‘Sophiatown’: een zwarte wijk buiten Johannesburg die in 1955 door de regering met geweld werd ontruimd. Nelson Mandela was een van de vele demonstranten daartegen. 

Neo Matloga, ‘Bula pelo yao’, collage, houts­kool en inkt op canvas © -

In de olieverfschilderijen toonde Matloga zijn helden zoals hij ze zich thuis voorstelde, en ook zijn eigen jeugd, thuis in Mamaila, werd een onderwerp. Ja, hij voelde zich achtervolgd door de geesten van het verleden: racisme, seksisme, ongelijkheid. Maar woede daarover verbeelden was geen optie, liever concentreerde hij zich op de goede kanten van de geschiedenis. En de nostalgie. Zijn werk maakte naam zowel in Zuid-Afrika als daarbuiten en in 2016 werd hij aangenomen op De Ateliers, de tweejarige Amsterdamse kunstopleiding. Hier begon Matloga met de zwart-witcollages.

In Leeuwarden word je via een buitenmuur uitgenodigd verder te lopen. De muur is een enorm schilderij met één klein geschilderd raam, een silhouet daarachter maakt nieuwsgierig naar de ruimte erachter. Die is gevuld met vier grote schilderijen.

Thuis

Hier zijn we bij de mensen thuis, koppels, geliefden. Ze hangen tegen elkaar op de bank, ze dansen met elkaar, of ze zitten met kleren aan, nog wel, op de rand van het bed. Er speelt een ouderwetse grammofoon in een hoek van de kamer, er staan weer planten, elpees liggen over de vloer. Niet alles is collage: de bank, het bed en de platenspeler zijn getekend of geschilderd. Aan de muur in de kamer bij het bed hangt een schilderij, een eerder werk van Matloga zelf, als foto.

Aan de collages begon Matloga uit wanhoop, omdat hij even niet meer wist hoe het verder moest met zijn werk. Even thuis in Mamaila vanuit Amsterdam zocht hij op wat hem vertrouwd was, waar hij een emotie bij had: foto’s van zijn culturele helden uit de jaren vijftig en zestig. Er was hem in Amsterdam zo vaak gevraagd waarom alle mensen op zijn werk zwart zijn, daar mocht meer nadruk op liggen.

De nieuwe aanpak bleek een goede stap, zijn stukken slaan aan. Matloga won vorig jaar de Koninklijke Prijs voor de Schilderkunst, hij was net nog genomineerd voor de Volkskrant Beeldende Kunst Prijs 2019, hij heeft een tentoonstelling in Kenia. En nu dus ook in Friesland, met allemaal nieuw werk.

Met hun vreemde, verwrongen, bij elkaar gezochte gezichten, loensende ogen en onhandige ledematen zijn de personages van Matloga op de in totaal tien schilderijen verrassend herkenbaar en universeel. Hun woningen zijn bijna tijdloos. Gebaren en attributen refereren soms bewust naar tradities uit de westerse kunstgeschiedenis.

De keus voor collages is ijzersterk, de beelden komen direct uit het alledaagse leven. Of nee, zo vaak zien we geen niet-witte acteurs, laat staan zwarte mannen die gearmd tegen elkaar staan. Het zijn geen clichés, maar is zo gelaagd en veelzijdig als het hier en nu. De wereld van Matloga is er een die we niet eerder zo duidelijk zagen, en die tegelijk vertrouwd is. Mensen bij elkaar, thuis, vrienden, geliefden. En nooit is het benauwend, steeds is er een deur, een raam, een kunstwerk aan de muur: de mogelijkheid van een uitweg.

‘Neo Matloga: neo to love’, tot 18 augustus in het Fries Museum in Leeuwarden. In Stedelijk Museum Schiedam zijn tot 16 juni ook drie werken te zien van Matloga bij de tentoonstelling vanwege de Volkskrant Beeldende Kunstprijs. ★★★★☆

Neo Matloga: Het is bijna alsof je een kind baart

“’Neo to love’, de naam van de tentoonstelling, is een woordgrapje, het werken in zwart-wit, met collages, was voor mij nieuw, neo, en ik moest er zelf van gaan houden.” Neo Matloga, vandaag (toevallig) zelf in monochrome grijstinten gekleed, vertelt kort voor de opening gedreven over zijn tentoonstelling.

Hij omschrijft zijn schilderijen als ‘Socially confirmed scenes’, sociaal wenselijke taferelen. “Intieme momenten die ik me herinner, die ik me voorstel. Vaak komen de titels van de dagboekaantekeningen die ik maak. Ik schrijf in de taal van mijn dorp in Zuid-Afrika, het Sepedi. Vertalen hoeft niet, het zijn vaak poëtische associaties die weinig meer betekenen als je ze in een andere taal hoort.”

De Zuid-Afrikaanse kunstenaar Neo Matloga. © -

Eind vorig jaar werkte hij twee maanden in Kenia. “Ik realiseerde me opeens dat ik de natuur van thuis miste, ook in mijn werk. Dus zijn er hier ook een paar werken waarbij je het groen van buiten ziet.” Hij omschrijft de collage-personages op zijn werk alsof het levende wezens zijn, met hun eigen wil en karakter. “Ik sta vaak verbaasd over hun gezichtsuitdrukking. Lachen ze, huilen ze? Ik weet het zelf ook niet.

Matloga werkt intuïtief, vertelt hij, ‘s Ochtends weet hij niet hoe het schilderij er aan het eind van de dag uit zal of moet zien. Hij heeft inmiddels een ladenkast met ‘oren’, ‘ogen’ en ‘benen’ in zijn Amsterdamse atelier, waar hij uit put. Zijn schilderijen zijn wezens met een eigen wil. Hij timmert zelf de spieramen, spant de doeken, grondt ze, en laat op basis van zijn herinnering het werk ontstaan. “Het is bijna alsof je een kind baart. En je hebt geen idee wat het karakter zal worden.”

Lees ook:

Schilderijen met schwung en lef

De drie winnaars van de Koninklijke Prijs voor Vrije Schilderkunst waren afgelopen jaar een vrouw met Colombiaanse roots, Neo Matloga uit Zuid-Afrika en een man uit Nederland.   

The Wilds in Johannesburg leek levensgevaarlijk, nu is het een bos vol pracht

The Wilds is een natuurreservaat in het hart van miljoenenstad Johannesburg. Lang durfde niemand er te komen, want het leek er levensgevaarlijk. Tot James Delaney na jaren snoeien de botanische tuin in ere wist te herstellen.

Deel dit artikel