Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Voltaire in Holland

Cultuur

Marinus de Baar

Review

De bekendste onder de Europese Verlichters is veelvuldig inNederland geweest. 'Voltaire in Nederland' doet daar verslag van.

Voltaire's eerste voetstappen in de Republiek der VerenigdeNederlanden liggen in Den Haag: nadat hij enige bekendheid hadverworven als dichter werd hij als secretaris verbonden aan deFranse ambassade aldaar.

De eerste brieven in de zojuist gepubliceerde bloemlezinggaan over de liefde: Voltaire had het oog laten vallen op dedochter van een Franse emigrante. Moederlief en de ambassadeurzagen dat niet zitten. Die laatste schreef aan Voltaire's vader:“Ik verwacht niets meer van uw zoon. Hij is twee keer gek:verliefd en dichter.“ Het is toch nog heel wat geworden metVoltaire. Vandaar deze bloemlezing, die hoofdzakelijk bestaat uitbrieven en passages uit geschiedschrijvingen van Voltaire waarinhij zich uitlaat over 'Holland en de Hollanders'.

De samensteller heeft zich weinig beperkingen opgelegd: alleteksten waarin maar even wordt verwezen naar de Republiek zijnerin opgenomen. Gekissebis met zijn Hollandse uitgevers; brieven(soms in code) waarin Voltaire militaire informatie over deRepubliek doorgeeft aan Frankrijk; brieven aan Hollandseperiodieken waarin hij zich beklaagt over piratenedities van zijnwerken die zonder zijn toestemming waren gedrukt. Ach, “wie eenpen heeft, heeft oorlog“, schreef hij - nota bene aan Maupertuismet wie hij een van de meest geruchtmakende ruzies van deVerlichting zou krijgen.

Wat dacht de grote Voltaire dan wel over ons land, waar hijvijf keer heeft verbleven? Al met al een matig positief beeld.Hij roemt in zijn geschiedschrijving onze vrijheidsstrijd tegenSpanje: we waren niet meer dan een modderplas waarin Philips IIuitgleed, maar wij stonden op omdat we ons de terreur van Alvaniet lieten welgevallen. Hij prijst onze eenvoud: wij kenden geenpraalziek hof en de 'Heren Hoogmogenden' gingen eenvoudig tevoet.

Een vaak terugkerend thema is dat Holland zich ontwikkelde'van modderplas tot stapelmarkt', om in de beeldspraak vanzo-even te blijven. Dat heeft zijn bewondering. Hij heeft goedewoorden over voor bekende Hollanders, zoals Erasmus, natuurlijkWillem van Oranje, Oldenbarnevelt, maar ook voor Spinoza,alhoewel hij diens atheïsme veroordeelde.

Minder is hij te spreken over Hugo de Groot en BalthasarBekker, die het hem moeilijk maken de ogen open te houden bij hetlezen van hun boeken. Dat is geen probleem bij Voltaire zelf, ookin de huidige vertaling en bloemlezing, voorzien van een kundignotenapparaat.

Deel dit artikel