Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Volgens Clarice Lispector kan lafheid ook verrijkend zijn

Cultuur

Ger Leppers

© Paulo Gurgel Valente
Recensie

Clarice Lispector stond ongemakkelijk in het leven, en dat was, zoals zo vaak bij schrijvers, uiteindelijk een troef. 

Niets sprak voor haar vanzelf, waardoor zij nolens volens alles in haar leven aan een onderzoekende arendsblik onderwierp. Biograaf Benjamin Moser aarzelde niet haar de belangrijkste Joodse schrijver sinds Kafka te noemen.

Lees verder na de advertentie

Lispector (1920-1977) werd geboren in een dorpje in de Oekraïne. Toen zij één jaar oud was, emigreerde het gezin naar Brazilië. In 1943 trouwde ze met een diplomaat, van wie ze zestien jaar later scheidde. Daarna verdiende ze de kost met vertalen en het schrijven van bijdragen aan kranten en tijdschriften, en ontwikkelde zij zich tot de beroemdste schrijfster van haar land. Na enkele eerdere, schuchtere pogingen om deze bijzondere schrijfster bij ons te introduceren, heeft De Arbeiderspers nu besloten een krachtig offensief te openen. Een mooie roman, een prachtige bundel kronieken en de schitterende biografie van Benjamin Moser verschenen al, en nu is het de beurt aan het boek dat geldt als het meesterwerk van Clarice (in Brazilië worden vooraanstaande personen, tot de president aan toe, familiair met de voornaam aangeduid).

‘De passie volgens G.H.’ is een lange, intense monoloog van een middelbare dame uit de betere kringen van Rio de Janeiro, beeldhouwster in haar verloren uren, die in een halve dag een definitieve persoonsverandering doormaakt.

Oordeel: Een rijke, veel­ei­sen­de­me­di­ta­tie over de zin van het leven

Fascinatie

Haar dienstbode heeft ontslag genomen, en nu moet G.H. de bodenkamer klaarmaken voor de volgende bewoonster. De ruimte blijkt kraakhelder en brandschoon, op een kakkerlak na. Die kakkerlak ontketent bij G.H. een hevige weerzin, maar ook een intense fascinatie. “De wetenschap dat ze al exact hetzelfde als nu bestonden toen de eerste dinosaurussen nog niet waren verschenen, de wetenschap dat de eerste opgedoken mens ze al in grote aantallen had zien rondkruipen, de wetenschap dat ze getuige waren geweest van het ontstaan van de grote olie- en steenkoolvelden in de wereld en de wetenschap dat ze er al waren tijdens het grote oprukken en daarna het grote inkrimpen van de gletsjers.”

De confrontatie met de kakkerlak is de aanleiding voor een uitvoerige, poëtische en rijke meditatie over de zin van het leven door de vertelster, die vindt dat zij haar weerzin tegen het dier moet overwinnen, omdat ze geheel wil opgaan in het bestaan, ermee wil samenvallen, één wil worden met alles maar dan ook alles wat was, is en zal zijn.

© x

Ook lafheid kan verrijkend zijn, zo laat de schrijfster in het begin van deze roman weten: “lafheid, het is mijn grootste avontuur, die lafheid van mij is zo’n weids veld dat ik haar alleen met de grootste moed kan aanvaarden -, ik weet niet of ik met die nieuwe lafheid van mij, die zoiets is als wakker worden in een vreemd huis, de moed zal hebben om gewoon door te gaan.” De lafheid - en uiteindelijk de moed van de vertelster - is gericht op het opgeven van het heerlijk zelf.

Leg, op dit punt van het boek aangekomen, al uw ideeën en verwachtingen omtrent wat een roman is terzijde, en laat u meevoeren door een kolkende stroom van op het eerste gezicht losse associaties en gedachten van de hoofdpersoon, lees het boek als een gedicht, tot aan de laatste pagina’s waarin een gevoel van nederigheid en bevrijding zich van de vertelster (en van de lezer) meester maakt: “Het verlies van je persoonlijkheid als de grote concretisering van jezelf. De grootste veruiterlijking die je kunt bereiken. Wie tot zichzelf komt door persoonlijkheidsverlies zal de ander onder elke vermomming herkennen: de eerste stap met betrekking tot de ander is in jezelf de mens van alle mensen vinden.”

Clarice eist in deze onorthodoxe roman nogal wat van haar lezers. Maar dat mag. Ze krijgen er veel voor terug wat geen enkele ander auteur hun bieden kan.

Clarice Lispector
De passie volgens G.H.
Vert. Harrie Lemmens
De Arbeiderspers 256 blz. € 16,99

Recensenten van Trouw bespreken pas verschenen fictie, non-fictie, jeugdliteratuur en thrillers. Lees hier meer boekrecensies. 


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

Door een profiel aan te maken ga je akkoord met de gebruiksvoorwaarden en geef je aan het privacy statement en het cookiebeleid te hebben gelezen.

Deel dit artikel

Oordeel: Een rijke, veel­ei­sen­de­me­di­ta­tie over de zin van het leven