Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Vluchtelingen zijn welkom in de pittoreske Alpenwei

Cultuur

Pieternel Gruppen

Movies that Matter

De Oostenrijkse regering besloot dat er een hek moest komen bij de Brennerpas, om de drommen vluchtelingen uit Italië tegen te houden. Filmmaker Nikolaus Geyrhalter vroeg de grensbewoners wat ze daarvan vonden: ‘Deze mensen zijn echt niet bang.’

Een glimp van ‘de hoofdrolspeler’ krijgt de kijker pas helemaal aan het eind van ‘The Border Fence’ te zien. Het veelbesproken gaashek, netjes in rollen opgestapeld, komt tevoorschijn als een politieagent de container opent waar het werkeloos ligt opgeslagen.

Lees verder na de advertentie

Toen filmmaker Nikolaus Geyrhalter (47) in 2016 hoorde dat de Oostenrijkse regering van plan was een hek van 370 meter te bouwen op de grens met Italië kon hij zijn oren niet geloven. “Toen de vluchtelingen voor het eerst aankwamen waren de Oostenrijkers juist heel behulpzaam en vonden ze het normaal om ze welkom te heten. Het was alsof iemand plotseling een knop had omgedraaid”, zegt hij telefonisch vanuit zijn woonplaats Wenen. “Van een ‘uitdaging’ werd de komst van vluchtelingen opeens een ‘crisis’ genoemd. Het ging allemaal zo snel. Ik dacht: als dat hek niet kan worden tegengehouden, moet ik in elk geval documenteren hoe het allemaal is gegaan.”

Hoe kijken de melkboer, de barvrouw en de eigenaar van een berghut tegen de plannen van de regering aan?

Gesloten gemeenschap

Geyrhalter maakte internationaal naam met onder meer ‘Our Daily Bread’ (2005), een ontluisterende documentaire waarin hij, in stil observerende, bijna absurdistische beelden laat zien hoe ons dagelijks eten fysiek en emotioneel ver van huis wordt geproduceerd. Voor The Border Fence pakte hij zijn camera en toog naar de Brennerpas. Maar de drommen illegale migranten die volgens sommige politici via de Balkan in aantocht waren, kwam hij niet tegen.

Naar hen was de documentairemaker ook niet naar op zoek. Geyrhalter wilde vooral de ‘gewone’ grensbewoners spreken. Hoe kijken de melkboer, de barvrouw en de eigenaar van een berghut bijvoorbeeld tegen de plannen van de regering aan? “Ik vond het interessant om hun mening te horen.”

Geyrhalter trof een kleine gesloten gemeenschap aan die van tradities houdt, maar open staat voor vreemdelingen. Die passeren immers dagelijks de bergpas en stoppen voor een kop koffie of een pizza. “Deze mensen zijn over het algemeen echt niet bang voor vluchtelingen.”

De namen of precieze functie van de bewoners kom je als kijker pas bij de aftiteling te weten. Maar omdat Geyrhalter ze in hun eigen decor zet - een werkplaats, stal of keuken - wordt hun achtergrond in één oogopslag duidelijk. De groene Alpenweiden en knisperende blauwe luchten van het fotogenieke Tirol zijn daarbij nooit ver weg.

© rv

Schilderijtjes

Politici laat Geyrhalter liever links liggen in The Border Fence. “Ze komen indirect wel aan het woord hoor, bij de shots waarin de bewoners naar het nieuws kijken.” Vanuit barretjes en woonkamers volgen de Tirolers de journaals waarin ministers hen vertellen dat ze beschermd moeten worden tegen migranten en vluchtelingen. Typerend voor Geyrhalter is dat hij daarbij veel zorg besteedt aan de compositie van het beeld, waardoor je als kijker bijna een soort schilderijtjes voorgeschoteld krijgt.

Het is een mooie vondst van de documentairemaker om op deze manier de landelijke retoriek en de realiteit op de grond in één beeld te vatten. Terwijl politici waarschuwen dat 1 miljoen vluchtelingen in Libië klaarstaan om de oversteek naar Europa te maken, is van paniek geen sprake bij de grensbewoners. Kalm - soms wel heel kalm - formuleren zij in miniportretjes hun mening. Sommigen heel stellig, zoals de biologische ganzenboer die de politici hekelt omdat ze angst aanwakkeren “voor mensen die vluchten voor oorlog en geweld. Voor mensen die noodgedwongen hun ‘Heimat’ hebben moeten verlaten, hoef je echt niet bang te zijn.”

De militairen die Wenen naar Tirol stuurt om de grens te bewaken, staren verveeld het dal in

Toch is ook rondom de Brennerpas angst te bespeuren. “Ik was benieuwd waar die vrees voor vluchtelingen en migranten bij mensen vandaan komt. Zoals bij de jonge vrouw die op de snelweg in een tolkantoortje werkt. “De vluchtelingen zijn onaangenaam en doen akelige dingen”, zegt ze terwijl ze geroutineerd wisselgeld aan passerende automobilisten overhandigt. “Ze krijgen 2000 euro, een huis, een auto en een mobiele telefoon.”

© rv

Amper vluchtelingen

Er zingt veel desinformatie rond via internet, constateert Geyrhalter. De meeste bewoners zoeken voorzichtig en ietwat weifelend naar woorden. Daarbij lijkt empathie met de vluchtelingen de overhand te hebben. Zelfs bij de barvrouw die zegt tegen hun komst te zijn. Niettemin brengt ze een groepje Senegalezen, dat vlakbij haar huis op een bouwplaats werkt, tijdens de lunch een pan pompoensoep.

Op deze Afrikaanse bouwvakkers na laat Geyrhalter in The Border Fence geen migranten en vluchtelingen zien. “In al die weken dat we gedraaid hebben, zijn we er maar een paar tegengekomen. En op het moment dat ze bijvoorbeeld wel in het immigratiekantoor belandden vond ik het niet kies om een camera op ze te richten.”

Dat immigratiekantoor werd in korte tijd bij de grens uit de grond gestampt. De politieofficier die de filmmaker rondleidt door de lege ongebruikte ruimtes weet ook niet wat hij er allemaal van vinden moet. “We hebben geen invloed.” De extra militairen die Wenen naar Tirol stuurt om de grens te bewaken, staren verveeld vanaf de bergpas het dal in. “In eerste instantie vonden de bewoners het wel prima, die extra agenten en soldaten”, vertelt Geyrhalter. “Maar toen zij niets te doen bleken te hebben en het verkeer ophielden om auto’s te controleren, vonden ze het niet zo leuk meer.”

Een oproep tot actie is zijn documentaire niet. “Ik wil gewoon laten zien wat er gebeurt.” En dat is wat Geyrhalter in The Border Fence doet, zonder commentaar of moraliserende vinger te heffen. En het hek? “Voor zover ik weet ligt dat nog altijd opgeslagen in de container.”

Movies that Matter 

Movies that Matter is een filmfestival vol geëngageerde documentaires, met speciale aandacht voor mensenrechten. Het festival met films die er toe doen vindt plaats in Den Haag, van 22 tot en met 30 maart. Ga voor meer recensies en interviews met regisseurs naar trouw.nl/moviesthatmatter.

Deel dit artikel

Hoe kijken de melkboer, de barvrouw en de eigenaar van een berghut tegen de plannen van de regering aan?

De militairen die Wenen naar Tirol stuurt om de grens te bewaken, staren verveeld het dal in