Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Verwerpelijke gaskamerscène in 'Sobibor' is mooifilmerij van massamoord

Cultuur

Ronald Rovers

© TRBEELD
Recensie

Sobibor
Regie: Konstantin Khabenski
Met Konstantin Khabenski, Christopher Lambert, Mariya Kozhevnikova
★★☆☆

De horror van vernietigingskampen kun je niet genoeg laten zien. Zou je denken. In de praktijk moet je oppassen met beelden van verschrikkingen omdat ze mensen gevoelloos maken. Het is één reden waarom films altijd terughoudend zijn geweest met scènes in gaskamers. In het Russische kassucces ‘Sobibor’, over het gelijknamige ­nazivernietigingskamp, is van terughoudendheid geen sprake. 

Lees verder na de advertentie
De nuance kan niet voorkomen dat dit
een platte, visueel weinig interessante verbeelding van kampervaringen is

Eerst de feiten. In 1943 leidden Russische gevangenen een ontsnapping uit Sobibor aan de Poolse oostgrens, een van slechts twee succesvolle ontsnappingen uit de nazikampen. De andere vond datzelfde jaar plaats in Treblinka. Dat succes was relatief: het grootste deel van de ontsnapte gevangenen werd buiten de hekken alsnog vermoord.

Omdat die opstand dit jaar 75 jaar geleden plaatsvond en het een Russische legerofficier was die de ontsnapping leidde, is met Russisch geld deze omvangrijke productie van de grond getild. Volgens regisseur en hoofdrolspeler Konstantin Khabenski, vooral in Rusland een bekend acteur, ging daar veel historisch onderzoek aan vooraf.

Esthetisch verantwoord

In de eerste tien minuten zit een totaal verwerpelijke gaskamer­scène, waarbij naakte vrouwenlichamen esthetisch verantwoord over elkaar heen zijn gelegd. Dit is dus precies wat filmmakers niet moeten doen: mooifilmerij van massamoord. Toch blijkt de film later wat gevoel voor nuance te hebben. Anders dan het sensationele ‘Escape From Sobibor’ met Rutger Hauer uit 1987, legt ‘Sobibor’ de nadruk op de onderlinge spanningen tussen de gevangenen. Spanningen omdat sommigen meenden dat gehoorzaamheid aan de nazi’s de meeste kans op overleven gaf, waardoor het risico op verraad groter werd.

Wat de film ook laat zien, is hoe lang het sommige mensen kostte om in te zien dat de nazi’s hun vernietiging nastreefden. In Sobibor werden vorig jaar nog naambordjes van vijf Nederlandse gezinnen gevonden die ze dachten op hun nieuwe brievenbus te bevestigen. Dat was wat de nazi’s praktisch tot in de gaskamer suggereerden: dat het ongemak tijdelijk was en dat de deportaties een soort herhuisvesting waren. 

Nogal plat

Helaas kan al die nuance niet voorkomen dat ‘Sobibor’ een nogal platte, visueel weinig interessante verbeelding van ervaringen in het kamp is. Waardoor je niet voelt hoe vernederend het was en wat het betekent om letterlijk elk moment vermoord te kunnen worden.

Zo’n scène als met de vrouwenlichamen in de gaskamer laat meteen al zien met wat voor regisseur je te maken hebt: iemand die niet op de hoogte is van de precaire omgang met beelden van de gaskamers en de discussie over hoe je de verschrikkingen laat zien. Een discussie die zeker al sinds 1985 wordt gevoerd, toen ‘Shoah’ van Claude Lanzmann verscheen. Die discussie kennen, is toch echt een eerste vereiste als je een film over vernietigingskampen maakt.

Elke week de nieuwste films besproken door onze recensenten. U leest ze hier.

Deel dit artikel

De nuance kan niet voorkomen dat dit
een platte, visueel weinig interessante verbeelding van kampervaringen is