Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Vermeende kunstspeculant stelt hypocrisie aan de kaak

cultuur

Henny de Lange

Bert Kreuk © Martijn Gijsbertsen

Verzamelaar Bert Kreuk werd in de kunstwereld afgeschilderd als een speculant. Ten onrechte, vindt hij. In 'Art Flipper' doet hij een boekje open over hebzucht, manipulatie en bedrog in de wereld van de hedendaagse kunst.

De 'lol' in het verzamelen van kunst was een tijd helemaal weg bij Bert Kreuk (52). "Ik was volledig afgeknapt op de hypocrisie, hebzucht, bedrog en manipulatie bij een bepaald deel van de wereld van de hedendaagse kunst. Het gaat daar vaak echt alleen maar om geld."

Lees verder na de advertentie

De schatrijke kunstverzamelaar trok zich terug in zijn chalet in het Zwitserse Grindelwald om een boek te schrijven over zijn ervaringen. Morgen ligt 'Art Flipper - Bert Kreuk' in de winkel. Een onthullend boek is het geworden: over dubieuze praktijken en trucs waarmee galeries de prijzen tot astronomische hoogte opdrijven; over belangenverstrengeling; over list en bedrog.

Heel wat reputaties 'sneuvelen' er in zijn boek. De namen van deze galeriehouders en andere 'hotemetoten' in de kunstwereld noemt hij echter niet, een enkeling uitgezonderd, maar voor insiders zal duidelijk zijn wie hij bedoelt.

Ontspannen zit Kreuk erbij in de woning van zijn aangetrouwde oom en 'surrogaatvader' Theo Schols. De twee zijn onafscheidelijk sinds Theo zich over zijn neefje ontfermde, nadat die als 18-jarige met ruzie was vertrokken uit het ouderlijk huis.

Was het schrijven van het boek ook een soort therapie?

Kreuk schiet in de lach. "Zo zit ik niet in elkaar. Vanaf mijn twaalfde heb ik geen dokter meer gezien. Ook ben ik nooit bij een psycholoog geweest. De belangrijkste reden is dat ik mijn verbazing wil delen over de zakelijke, venijnige kanten van de kunstwereld. Daar gebeuren bedenkelijke zaken waar de buitenwereld geen weet van heeft."

Het schrijven ("Ik wist niet dat ik dat kon") heeft hij wel als bevrijdend ervaren. Naarmate het boek vorderde, kwam hij zijn 'dip' te boven en kreeg hij weer zin om kunst te verzamelen.

Wat hebt u zoal gekocht?

Hij laat een afbeelding zien van een zomer- en winterlandschap van de impressionist Alfred Sisley. "Kijk eens hoe prachtig. Verder nog een werk van Bruce Nauman en een mooie Monet, die nu naar Potsdam is voor een tentoonstelling. O ja, ook nog drie Schoonhovens en een Castellani." Na even nadenken: "En niet te vergeten een Joseph Beuys. Eigenlijk best veel al weer na die dip", constateert hij wat verbaasd.

Het zijn allemaal gevestigde namen, terwijl u de laatste jaren toch vooral werk van jonge, opkomende kunstenaars kocht.

"Ik ben wijs geworden door mijn ervaringen, voorzichtiger geworden. Vroeger kocht ik meteen heel veel, als ik enthousiast was over een jonge kunstenaar. Als hij dan later beter werk maakte, verkocht ik zijn mindere stukken weer.

"Nu kijk ik eerst hoe iemand zich ontwikkelt, of het niet een gehypte kunstenaar is. En als het om conceptuele kunst gaat, onderzoek ik of zijn werk wel oprecht is. Ik vraag altijd: leg me jouw kunst eens uit. Mijn haren gaan overeind staan als een kunstenaar zegt dat hij 'painting naar een next level' wil brengen, zijn werk 'narrative' noemt of een 'multi layered practice'.

"Die jonge gasten worden vaak geïnstrueerd door hun galeristen wat ze moeten zeggen. Ze worden enorm gepusht en staan onder grote druk om te presteren, maar 95 procent van die gehypte kunstenaars is geen blijvertje. Daarom worden ze ook wel drie-seizoenenkunstenaars genoemd."

Ik ben neergezet als een niet serieus te nemen verzamelaar; een speculant die alleen kunst koopt om snel weer te verkopen om rijk te worden

Valt de Vietnamese kunstenaar Danh Vo met wie u in conflict kwam, wat de aanleiding was voor dit boek, ook in die categorie?

"Ik heb me enorm in hem vergist. Ik dacht dat zijn kunst oprecht was. Toen hij nog onbekend was, kocht ik al werk van hem. Hij is op jonge leeftijd als bootvluchteling opgepikt door een Deens schip. In zijn werk speelt zijn culturele achtergrond een belangrijke rol. Het ging heel hard met Vo. Hij werd enorm opgehemeld, won belangrijke prijzen, mocht naar de Biënnale van Venetië, maar hij kon de weelde niet aan. Hij kreeg dollartekens in zijn ogen en ging aan zelfoverschatting leiden.

"Ik ben door hem besodemieterd. Hij zou voor de tentoonstelling van mijn collectie in het Haags Gemeentemuseum een nieuw, zaalvullend werk maken. Uiteindelijk kwam hij met een bestaand werk aan: een klein doosje. Later was het voor mij duidelijk, iets wat Vo ontkent, dat hij het afgesproken werk voor een hoger bedrag had kunnen verkopen aan een andere verzamelaar. Hij bleef daarover draaien en liegen. Ik heb een rechtzaak aangespannen en die heb ik gewonnen. Uit rancune hebben hij en zijn New Yorkse galerie vervolgens mensen voor hun karretje gespannen om mij zwart te maken. Het 'team-Vo' heeft me afgeschilderd als een 'art flipper'. Ik ben neergezet als een niet serieus te nemen verzamelaar; een speculant die alleen kunst koopt om snel weer te verkopen om rijk te worden."

Was 'Art Flipper Bert Kreuk strikes back' niet een toepasselijker titel geweest, want u slaat behoorlijk wild om u heen. Was rancune de drijfveer?

"Absoluut niet. Ik wil duidelijk maken dat het beeld dat ze van mij schetsen, niet klopt. In dit boek laat ik zien wat er gebeurt als je weigert mee te doen aan de achterkamertjespolitiek. En je je niet wilt onderwerpen aan de zogenaamde ongeschreven regels, die vooral bedoeld zijn om belangen te beschermen en geld te verdienen."

Maar het klopt toch dat u regelmatig kunstwerken verkoopt, wat als not done geldt in kringen van serieuze kunstverzamelaars?

"Daar heb ik nooit een geheim van gemaakt. Mijn verzamelbeleid komt erop neer dat ik van een kunstenaar niet heel veel wil hebben, maar wel zijn allerbeste werk. Als ik een aankoop heb gedaan die minder goed blijkt dan een later werk, dan verkoop ik het weer. Uiteraard probeer ik er dan wel zoveel mogelijk voor te krijgen, zodat ik weer mooie stukken kan kopen. Het is míjn verzameling, daar mag ik toch mee doen wat ik wil?

"Het hypocriete is dat de beschuldigingen aan mijn adres vooral komen van mensen die zelf onder de tafel geheime deals maken om werk te verkopen. In mijn collectie zitten aardig wat stukken die afkomstig zijn van deze zogenaamde 'goede' verzamelaars, die zeggen nooit te verkopen."

In het boek noemt Kreuk op enkele uitzonderingen na geen namen. Maar sommige door hem beschreven personages hebben duidelijke overeenkomsten met bekende figuren in de kunstwereld. Zo duikt er een 'Matthijs' op, kunstverzamelaar, voorzitter van een 'kunstvereniging' en 'werkzaam' in het eerste advocatenkantoor van Danh Vo.

Verzamelaar Martijn Sanders, tot voor kort voorzitter van de Vereniging Rembrandt die musea steunt bij kunstaankopen, kan zich deels herkennen in deze omschrijving. Maar het woord 'werkzaam' suggereert dat hij belangen zou hebben gehad bij de rechtzaak tegen Vo.

Sanders: "Dat slaat echt nergens op. Dat is denken in complotten. Ik huur alleen maar een kamer in dat advocatenkantoor, maar ik ben geen jurist en heb geen enkele invloed op de juridische dienstverlening."

Meneer Kreuk, waarom noemt u geen man en paard? Uit angst voor juridische stappen?

"Ik heb mijn boek vooraf laten lezen door topjuristen, maar dat is verder irrelevant. Het gaat me niet om namen, maar de methodiek. Ik ga niks bevestigen of ontkennen, als mensen me vragen naar de identiteit van 'Matthijs'. Het gaat me ook niet om zijn persoon. Ik zie hem als een representant van het manipulerende deel van de kunstwereld, dat zich een moraliserende autoriteit aanmeet. Ze steken een belerende vinger naar mij op, maar het gaat allemaal om eigenbelang."

Waarom hebt u, als u zo zeker was van de wanprestatie van Vo, tijdens de zitting in hoger beroep toch afgezien van de uitvoering van het vonnis?

"Theo was daar ook boos over. Hij vond dat ik Vo de genadeklap had moeten geven. Dat had gekund, want ik had nog een belastende video achter de hand die duidelijk maakt dat er inderdaad sprake was van een wanprestatie. Zelfs de rechter was verbaasd en sprak van een 'vervroegd kerstcadeau' voor Vo, omdat ik afzag van de toegewezen claim dat hij alsnog het beloofde werk ter waarde van 350.000 dollar moest maken.

"Maar ik was het zat, omdat ik inmiddels zijn ware aard had leren kennen. Hij zou de boel blijven traineren en in nog twee jaar procederen had ik geen zin. Alle zeven werken van Vo had ik al verkocht. Ik zat helemaal niet meer te wachten op nieuw werk van deze onoprechte kunstenaar. Ik bedacht dat ik mijn energie beter kon gebruiken om een boekje, zeg maar gerust een dik boek, open te doen over de dubieuze praktijken in de wereld van de hedendaagse kunst."

Er is zoveel ach­ter­ka­mer­tjes­po­li­tiek en dat komt ook omdat elke regulering ontbreekt in deze markt

Kunt u wat concrete voorbeelden noemen?

"Begrijp me goed, er zijn ook heel veel goede galeries, in Nederland heb ik nooit slechte ervaringen gehad. Maar tijdens een bezoek aan een Londense galerie werd me een bronzen beeld aangeboden van een bekende beeldhouwster. Aan de hand van het editienummer ontdekte ik dat het niet zoals me werd verteld, tijdens haar leven was afgegoten, maar na haar dood. Deze antidatering maakt het werk een stuk meer waard. Je wordt dus besodemieterd."

"Van een andere galerist kreeg ik ongevraagd een bod op een werk dat ik helemaal niet wilde verkopen. Later bleek dat die kunstenaar een tentoonstelling zou krijgen in het prestigieuze MoMa museum in New York. Dat was nog niet bekend, maar omdat de waarde van zijn werk daarna fors zou stijgen, wilde de galerist nog wat werken voor een zacht prijsje op de kop tikken. Is dat niet gewoon handelen met voorkennis? In de financiële wereld wordt dat bestraft."

"Veel galeristen werken met een wachtlijst en spelen kopers tegen elkaar uit. Of ze zeggen dat een museum het wil kopen, en musea gaan voor. Blijkt uiteindelijk dat ze het gewoon achter hebben gehouden om de prijs op te drijven. Er is zoveel achterkamertjespolitiek en dat komt ook omdat elke regulering ontbreekt in deze markt."

Geen hedendaagse kunst meer voor u?

"Alleen van kunstenaars die zich al bewezen hebben. Emo Verkerk is zo'n kunstenaar die gewoon zijn eigen ding doet en zich niet laat opfokken door het prijzencircus op de kunstmarkt. Hij heeft net een portret voor me gemaakt van Theo met zijn kleindochter Fabiënne. Hij wilde het beslist schenken. Als dank hem ik hem een nieuwe opdracht gegeven. Door kunstenaars als Emo krijg ik weer lol in het verzamelen."

Lees ook: Werk Dumas kon wel in Gouda blijven

Wie is Bert Kreuk?

Het levensverhaal van Bert Kreuk lijkt op dat van de krantenbezorger die miljonair werd. Na de meao in Rotterdam ging hij werken bij zijn oom Theo Schols. Die nam hem vanaf zijn twaalfde onder zijn hoede, omdat hij niet met zijn vader overweg kon. Al snel begon Kreuk voor zichzelf. In Hongkong bouwde hij een toeleveringsbedrijf op voor de luchtvaartindustrie. Na twintig jaar verkocht hij het en werd kunst zijn ontspanning. In 1995 kocht hij zijn eerste kunstwerk. Nu omvat zijn collectie zo'n 800 werken, waaronder topstukken van Piet Mondriaan, Claude Monet, Willem de Kooning, Christopher Wool, Luc Tuymans, Damien Hirst, Peter Doig, Matthew Day Jackson en Kaari Upson. In 2013 toonde het Gemeentemuseum Den Haag een overzicht van de collectie-Kreuk.

© RV

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.

Deel dit artikel

Advertentie
Ik ben neergezet als een niet serieus te nemen verzamelaar; een speculant die alleen kunst koopt om snel weer te verkopen om rijk te worden

Er is zoveel ach­ter­ka­mer­tjes­po­li­tiek en dat komt ook omdat elke regulering ontbreekt in deze markt

Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang tot Trouw.nl.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.