Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Van Genk was bezeten van trams en trolleys - hij maakte er kunst van

Cultuur

Henny de Lange

Vermoedelijk maakte Willem van Genk dit (ongedateerde) werk tijdens of kort na de oorlog. De moderne bebouwing voor het stadssilhouet van Arnhem is Malburgen, waarvan de bouw in 1937 begon. © Willem van Genk
Wat moeten we zien in... Amsterdam

Elke week beschrijft Trouw een kunstwerk of museum dat u niet mag missen. Vandaag: ‘De Geldersche Tramwegen’ van outsider-kunstenaar Willem van Genk in Amsterdam.

In het verleden werd outsiderkunst ook wel gekkenkunst genoemd of kunst uit de marge. Het is nu een verzamelnaam voor kunst die buiten het reguliere kunstcircuit wordt gemaakt, meestal door mensen met een verstandelijke beperking of psychische problemen. Vaak heeft deze kunst iets obsessiefs: het hele vel moet vol getekend, patronen worden eindeloos herhaald. Maar ze is ook authentiek, omdat outsiders niet kijken naar andere kunstenaars en zich niets gelegen laten liggen aan bepaalde stromingen. 

Lees verder na de advertentie

De belangrijkste outsider van Nederland is Willem van Genk (1927-2005). Hij maakte intrigerende schilderijen van stadsgezichten en zeppelins en was gefascineerd door trams en trolleybussen, waarvan hij er tientallen minutieus nabouwde met afvalmaterialen. Alleen al voor zijn werk zou je naar het in 2016 geopende Outsider Art Museum moeten gaan, dat is gevestigd in de Hermitage Amsterdam. Het museum is een dependance van Het Dolhuys, ‘museum van de geest’ in Haarlem. 

De plek waar de tram de Duitse grens passeert op weg naar Emmerik, markeert hij met een hakenkruis

Van Genk was schizofreen, autistisch, paranoïde en verzamelde op het maniakale af spullen, waaronder regenjassen. Vaak is zijn werk raadselachtig en moeilijk te doorgronden, maar dat geldt niet voor deze vrolijke collage-achtige schildering  van ‘De Geldersche Tramwegen’, die nieuw is in de collectie. 

Duistere puzzels

Centraal in het werk heeft hij het stelsel van tramlijnen getekend waarmee tussen 1934 en 1957 de Gelderse Achterhoek werd ontsloten. Over aantrekkelijke halteplaatsen geeft hij ook toeristische informatie. Dat doet hij in de reeks tondo’s boven de horizon, waar fragmenten van karakteristieke gebouwen of kerktorens in de diverse stadjes zijn afgebeeld. Ook de trams mochten niet ontbreken, die hij net als links onderin de Eusebiuskerk in Arnhem, tot in detail heeft nagetekend en met waterverf ingekleurd. De plek waar de tram de Duitse grens passeert op weg naar Emmerik, markeert hij met een hakenkruis. 

Heel veel informatie heeft Van Genk verpakt in dit werk, maar als kijker kun je hem daarin toch goed volgen, zegt conservator Ans van Berkum. “Op redelijke ongecompliceerde wijze word je binnengevoerd in de wereld van deze kunstenaar, die ook zoveel duistere puzzels heeft nagelaten.” Ze ziet dit werk, aangekocht met steun van het Mondriaan Fonds, als een sleutelstuk in zijn oeuvre. De aankoop is ook gedaan met het oog op de overzichtstentoonstelling over Willem van Genk die in augustus 2019 opent.

Het Outsider Art Museum is gevestigd in de Hermitage Amsterdam.

Eerdere aanraders van Henny van Lange leest u hier.

Deel dit artikel

De plek waar de tram de Duitse grens passeert op weg naar Emmerik, markeert hij met een hakenkruis