Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Umberto Eco: meester van de historische thriller

Cultuur

Rob Schouten

Umberto Eco is 84 jaar geworden. © afp

Umberto Eco, geboren in 1932 in het Italiaanse Alessandria, was een in eigen land gerespecteerde hoogleraar semiotiek aan de prestigieuze universiteit van Bologna, toen hij in 1980 wereldwijd doorbrak met zijn roman De naam van de roos. Het boek is tot de canon van de twintigste eeuw is gaan behoren, een van de meest gelezen en vertaalde boeken van onze tijd.

'Ik ben in maart 1978 begonnen, gedreven door een vaag idee: ik voelde de sterke behoefte om een monnik te vergiftigen. Ik geloof dat de meeste romans ontstaan door zo'n ideekiem, de rest is vruchtvlees dat stukje bij beetje groeit,' schreef Eco later over zijn motief om De naam van de roos te schrijven.

Ongebruikelijke hoge cultuur
De naam van de roos, spelend in het jaar 1327, voert de bewoners en bezoekers van een welvarende benedictijnse abdij in de bergen ten tonele. Er vinden geheimzinnige gebeurtenissen plaats, allerlei monniken sterven een vreemde dood, en er lijken duivelse machten werkzaam. Een zekere William van Baskerville, geholpen door de jonge monnik in spe Adson onderzoekt de zaak en ontmaskert uiteindelijk de  boosdoener: een oude, blinde monnik die een omstreden boek vergiftigd heeft  en waaraan Jan en alleman sterft.

De naam van de roos is een 'whodunnit', op dat moment nog ongebruikelijk voor de hoge literatuur. Eco speelt erin een spel met de detectivetraditie, de naam Baskerville en Adson (verbastering van 'My dear' Watson) verwijzen naar de Sherlock Holmes verhalen van Sir Arthur Conan Doyle. Het boek is ingedeeld volgens de kloosterlijke gebedsuren en het verhaal zit vol romantische avontuur -en spookscenes. Niet toevallig werd behalve het boek ook de film, met Sean Connery als William van Baskerville, een kassucces.

Andere weg
Het is duidelijk dat Eco als schrijver een heel andere weg bewandelde dan andere literaten zoals George Steiner of bij ons Kees Fens, verdedigers van de 'haute literature'. Reeds in 1964 had Eco laten merken geïnteresseerd te zijn in wat toen nog 'Trivial'-literatuur heette. In zijn studies 'Apocalittici e integrati' en 'Il superuomo di Massa', later in het Nederlands vertaald onder de titel De structuur van de slechte smaak, buigt hij zich over de structuur en de verhalende kwaliteiten van strips en feuilletons. Die waren tot dan toe beschouwd als 'lectuur'.

Ook stond hij bekend als kenner en analyticus van James Bond-films. Je zou hem wat dat betreft een van de founding fathers kunnen noemen van de ontdekking van 'kitsch' en 'nepkunst' als inspiratie voor schrijvers en kunstenaars. Typisch een kind van de jaren zestig, waarin de democratisering van kunst en literatuur hoog op het programma kwam te staan. 

Lees verder na de advertentie
Ik geloof dat de meeste romans ontstaan door zo'n ideekiem, de rest is vruchtvlees dat stukje bij beetje groeit.

Eco over zijn motief om De naam van de roos te schrijven

Spel met allerlei genres
Ook in zijn latere romans, zoals De slinger van Foucault, toon hij zich een fantasievol kenner van de middeleeuwen. Het boek speelt zich af in het heden maar gaat over de mysterieuze invloed van het middeleeuwse denken op onze tijd. Drie redacteuren krijgen een aantal manuscripten onder ogen waarin een geheimzinnig verband wordt gesuggereerd tussen onze hoogontwikkelde en technologische wereld en oude praktijken zoals die van Rozenkruizers, Tempeliers en de Kabbala.

Ook hier weer speelt Eco een spel met alle mogelijke genres zoals de historische roman, de detective, strips en partizanenboeken. Pas in zijn laatste roman, het vorig jaar verschenen Het nulnummer, richtte Eco zich volledig op onze eigen tijd. Het boek gaat over de schandaleuze corruptie in Italië aan het eind van de vorige eeuw.

Experimenten met de geschiedenis
Behalve verder talloze, deels wetenschappelijk, deels populair-wetenschappelijke werken, schreef Eco ook kinderboeken. Een merkwaardig bijprodukt is het boek Geloven of niet geloven dat hij samen met de emeritus-bisscop van Milaan, Carlo Maria Martini, schreef. Umberto Eco, oorspronkelijk katholiek, was in zijn latere leven atheïst. Sommige van zijn latere boeken waren trouwens omstreden, zoals De begraafplaats van Praag (2010) met een fervente antisemiet in de hoofdrol. Het was de tol die hij betaalde voor zijn experimenten met de geschiedenis.

De invloed van Umberto Eco op het huidige literaire klimaat valt moeilijk te overschatten. Met zijn literaire detectiveromans en zijn studies over 'kitsch' en 'camp' liet hij de generatie na hem de nieuwe mogelijkheden van de literatuur zien; wereldwijde bestsellers als die van Donna Tartt ('De verborgen geschiedenis') en Dan Brown, ('De Da Vinci Code'), zijn zonder het pionierswerk van Umberto Eco niet goed denkbaar.  

Wie Eco louter als een profeet van nieuwe, democratische literatuur ziet doet hem echter geen recht. Hij schreef ook gedegen studies over schrijvers als Aristoteles, Dante, Joyce en Borges. Juist de fusie van hoge en lage literatuur en de invloed van de literaire teksten op historische gebeurtenissen had zijn wetenschappelijke belangstelling. De wereldberoemde schrijver kreeg niet alleen in eigen land maar ook in het buitenland diverse prijzen -maar niet de Nobelprijs voor literatuur. In 1998 ontving hij de uitzonderlijke Duitse onderscheiding 'Pour la mérite'. Bij ons kreeg hij in 2012 de Vrede van Nijmegen Penning'. Umberto Eco, die wel de Erasmus van onze tijd werd genoemd, is 84 jaar geworden.

Wie Eco louter als een profeet van nieuwe, democratische literatuur ziet doet hem echter geen recht.


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel

Ik geloof dat de meeste romans ontstaan door zo'n ideekiem, de rest is vruchtvlees dat stukje bij beetje groeit.

Eco over zijn motief om De naam van de roos te schrijven

Wie Eco louter als een profeet van nieuwe, democratische literatuur ziet doet hem echter geen recht.