Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Trouw-bibliotheek Vrouwenstemmen ’Over de gekte van een vrouw’ van Astrid Roemer De vrouw als onaantastbare speelbal

Cultuur

door Sophie Tak

Review

Ze rolt van de ene in de andere relatie, maar geraakt wordt Noenka niet. Noenka, de hoofdpersoon in ’Over de gekte van een vrouw’ van Astrid Roemer, gebruikt de liefde om zich af te grenzen. Want waar eindigt zij en begint de ander?

Een moord, twee zelfmoorden, enkele verkrachtingen en wat huiselijk geweld, en dat alles in een naar binnen gekeerde roman vol poëzie.

„Ik ben Noenka, wat betekent: Niet Weer. Geboren uit twee tegenstellingen, een vrouw en een man die zelfs mijn dromen opentrekken. Ik ben vrouw, ook al weet ik niet waar het begint en waar het vrouw-zijn ophoudt, en in de ogen van anderen ben ik zwart en iedere keer wacht ik af wat dat betekent.”

Die zoektocht naar de betekenis van het vrouw zijn en het zwart zijn, is het belangrijkste onderwerp van ’Over de gekte van een vrouw’ (1982), de tweede roman van Astrid Roemer (Paramaribo, 1947).

Noenka trouwt op jonge leeftijd met Louis. Na negen dagen huwelijk scheidt ze alweer van hem. Ze is onderwijzeres en wordt na een gewelddadige ruzie met Louis door de onderwijsinspectie overgeplaatst naar een school in Nickerie. Daar ontmoet ze haar oude geliefde Ramses. Noenka en Ramses worden opnieuw verliefd en zij trekt bij hem in.

In een dorp als Nickerie wordt flink geroddeld. Het wordt niet geapprecieerd dat Noenka samenleeft met een man met wie ze niet getrouwd is en om problemen te voorkomen grijpt de onderwijsinspectie nogmaals in haar leven in. Op hun dringende verzoek verlaat ze het huis van haar minnaar. Ze huurt een kamer bij Gabrielle, die haar vraagt om bij haar in bed te komen slapen. Als Noenka’s moeder ernstig ziek wordt, keert ze terug naar haar geboortedorp en gaat weer bij Louis wonen. Gabrielle reist haar achterna, waarna de roman eindigt in een dramatische ontknoping.

Noenka lijkt de enige te zijn die zonder blijvende kleerscheuren uit de geschiedenis te voorschijn komt. Dat betekent niet dat zij de sterkste persoonlijkheid in de roman is. Noenka probeert ’nobelnaakt’ haar eigen leven te leiden, maar laat zich dikwijls passief leiden door haar geliefden of door de omstandigheden. Tijdens een potje tennis laat Alek haar flink achter de bal aan lopen. Zijn agressieve spel dient om haar te vernederen voor de toekijkende Ramses. Ze realiseert zich dit, maar mist de kracht om het spel te staken. Willoos laat ze zich alle kanten van de baan op drijven.

Ook de agressie van Louis ondergaat ze lijdzaam. Hij probeert haar een paar keer te verkrachten om ’in haar te verdwijnen’, zoals hij het zelf noemt. Omdat zij weigert zich te verzetten, is er van verkrachting in feite geen sprake. Het lukt hem niet om haar de baas te worden. Zij verklaart haar eigen onverschilligheid vanuit de geschiedenis van haar voorouders, die zich moesten onderwerpen aan de seksuele lusten van hun meesters. Noenka’s kracht, haar onverschilligheid, is tevens haar zwakte. Het maakt haar tot een onaantastbare speelbal.

Roemer grossiert in driehoeksverhoudingen in haar roman. Zo deelt Ramses het bed met zijn stiefmoeder, wat de dood van zijn vader betekent. Noenka zelf slaapt aanvankelijk alleen met Ramses, maar de aanhoudende avances van Alek doen haar uiteindelijk ook voor hem zwichten. Of de beide mannen ook met elkaar naar bed gaan, blijft onduidelijk. Een licht homo-erotisch tintje heeft hun verhouding wel. „Mijn stad zal gloeien, maar niet in vlammen opgaan voor jou”, zegt Ramses tegen zijn vriend. Gabrielle vrijt met Noenka’s man Louis, om dichter bij Noenka te kunnen zijn. Ze denkt dat ze via Louis die nacht de liefde bedreven heeft met haar minnares. En zelfs onvrijwillige seks wordt in trio’s bedreven. Als Louis twee lesbiennes op het strand ziet vrijen, verandert hij in een dolle stier en verkracht de vrouwen.

Het uiteindelijke doel van Noenka’s liefdes is zichzelf af te grenzen. Ze weet niet waar ze begint of eindigt, en dat is ook de reden waarom ze geen nageslacht wil: „Goed mijn vriend maar mijn gevoelens mag je ook weten ik moet mezelf afgrenzen, intomen. Ik wil niet dat iets van mij buiten mij om overleeft een kind bij voorbeeld”, zegt ze tegen Ramses.

Zelf is Noenka een echt moederskindje. Haar wil om op eigen benen te staan wordt gefrustreerd door de behoefte aan de geborgenheid en geur van haar moeders schoot.

Als ze ten slotte haar grote liefde in Gabrielle heeft gevonden, vallen de grenzen weg. Ze wordt één met de ander. „Toen gebeurde het dat ik niet meer wist waar ik begon en waar zij eindigde. Ik herinner mij alleen het moment waarop het beeld en de spiegel één werden, want opeens was er niets meer.”

De koloniale geschiedenis van Suriname vormt de achtergrond voor het verhaal van Noenka. De vriendschap van haar grootvader met zijn blanke meester verscheurt haar innerlijk. Enerzijds voelt ze zich verbonden met de zwarte slaven van weleer, anderzijds deelt ze de angst van haar grootvader voor het geloof van haar volk in de magische krachten van bijvoorbeeld de slang.

’Over de gekte van een vrouw’ riep bij het verschijnen in 1982 zeer uiteenlopende reacties op. Sommigen verweten de auteur dat ze te ingewikkeld deed. Het publiek sloot Roemers tweede roman in de armen. Er werden 40 .000 exemplaren van verkocht.

Het boek verscheen in een periode dat de feministische literatuur een grote opleving kende. In de jaren zeventig en tachtig van de vorige eeuw werd de Nederlandse literatuur overspoeld door vrouwelijke auteurs als Anja Meulenbelt, Tessa de Loo, Renate Dorrestein en Marion Bloem. Overigens auteurs met een zeer verschillend temperament.

Roemer noemde haar roman een ’fragmentarische autobiografie’. Het is beeldenrijk en complex geschreven, vol bijbelse verwijzingen en Creoolse allegorieën. Met name in het begin en aan het einde laat de auteur veel open. De lezer moet zelf het verhaal reconstrueren aan de hand van flarden informatie van een verwarde Noenka.

De thrillerachtige sfeer, gecombineerd met de poëtische beschrijving van een vrouwelijke binnenwereld, maakt van ’Over de gekte van een vrouw’ een heel bijzonder boek.

Deel dit artikel