Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Toch openhartigheid in deel 2 van ‘Kijken in de ziel: Premiers’

Cultuur

Maaike Bos

Dries van Agt: het langst geleden premier, het meeste mens © Maaike Bos
tv-recensie

Premier Wim Kok was in 1994 na de loodzware verkiezingscampagne en formatie zo moe dat hij in het Torentje op de grond ging liggen, ‘want er was geen bank’. Van Agt had aan het einde ‘zijn buik vol’ van het premierschap en was ‘bekaf, totaal leeggepierd’. Balkenende sliep maar drie, vier uur per nacht na een werkdag van zestien uur plus thuis ’s nachts nog stukken lezen.

Het waren de insiders-weetjes die deel 1 vorige week van Coen Verbraaks tweeluik ‘Kijken in de ziel: Premiers’ de moeite waard maakten. Want van een kijkje in de ziel was geen sprake. Alleen Dries van Agt (CDA, 1977-1982) kwam los en gaf bijvoorbeeld zijn ongezouten mening over ‘topnationalist’ Buma in het CDA. Maar Van Agt heeft niets te verliezen. “Als je 86 bent, lig je eruit man”, grapt hij licht spijtig. 

Lees verder na de advertentie
Alleen Balkenende heeft nog steeds nergens spijt van, en dat zijn kabinetten alle vier (!) strandden, lag niet aan hem maar aan de omstandigheden

Voor Wim Kok (79, PvdA, 1994-2002) en zeker Jan Peter Balkenende (61, CDA, 2002-2010) was het nog te vroeg om vrij te kunnen spreken vanwege mogelijke gevoeligheden. Zo wilde Balkenende niets kwijt over het ‘U draait’-effect op Wouter Bos toen hij eenmaal met hem samenwerkte. De enige andere levende oud-premier met verhaalpotentie, Ruud Lubbers (CDA, 1982 - 1994) was helaas te ziek.

Ik was na deel 1 al begonnen te twijfelen aan Verbraaks ambitie om in deze serie steeds weer de hoogsten in status voor de camera te willen. Hij interviewde advocaten, topzakenlui, rechters, artsen, militairen. Maar waarom moeten het per se invloedrijke personen zijn? Het gaat toch om ‘in de ziel’ kijken? Dat kan ook bij andere beroepsgroepen. Denk eens aan ‘Kijken in de ziel: schoonmakers.’ Of brandweerlieden, dj’s, leraren. Iedere beroepsgroep heeft zijn dilemma’s, successen, ­geheimen en onmacht. En juist ­daarover lieten deze statusrijke ­oud-premiers vorige week nauwelijks iets los.

'Ik ben een oen'

Gelukkig viel deel 2 woensdag veel oprechter en intiemer uit, en dat heeft het format gered. Van Agt vertelt dat hij eigenlijk geen premier had willen zijn en eerst andere ‘snuiters’ had gebeld. Hij heeft ook verdriet dat hij zijn drie kinderen niet heeft zien opgroeien omdat hij nooit thuis was. “Ik heb ze verlaten toen ze 8, 9 en 10 waren, en heb ze teruggevonden als jonge adolescenten.” Is dat het waard geweest?, vraagt Verbraak. “Met die vraag ben ik wanhopig, ik weet het niet meer”, lacht hij kwetsbaar. Later betuigt hij spijt dat hij zich pas na zijn premierschap – na de macht – op de kwestie Israël en de Palestijnen richtte. “Ik ben een oen, een kaffer, dat ik daar pas zo laat mee bezig ging”, fulmineert hij. Hij had gedacht dat de Israëlische nederzettingen wel weer ontmanteld zouden worden na de vredesonderhandelingen.

Ook Kok geeft een toenmalige verkeerde inschatting toe: de bevoegdheden van VN-militairen in Srebrenica. Van de genocide daar ligt hij nog steeds wakker. ‘Een open wond die nooit dichtgaat.’ Hij trad erom af, en vindt het ‘heel, heel jammer’ dat hij vanwege de naderende verkiezingen destijds niet publiekelijk verantwoording mocht afleggen. Dat vind ik als burger goed om te weten.

Alleen Balkenende heeft nog steeds nergens spijt van, en dat zijn kabinetten alle vier (!) strandden, lag niet aan hem maar aan de omstandigheden. Eigenlijk is dat een ontkenning van zijn eigen macht en invloed, maar daar vraagt Verbraak helaas niet naar. Van Agt en Kok brengen het premierschap wél in menselijk perspectief: ze zijn slechts passanten geweest. Toch ­intrigerend.


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel

Alleen Balkenende heeft nog steeds nergens spijt van, en dat zijn kabinetten alle vier (!) strandden, lag niet aan hem maar aan de omstandigheden