Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Tijd voor de werkwoordtijd

Cultuur

Peter-Arno Coppen

© anp
Taal

In veel talen van de wereld wordt de grammaticale tijd op dezelfde manier uitgedrukt als plaats en beweging. 

Tijd wordt voorgesteld als een beweging vanuit een beginpunt over een bepaalde afstand (periode) naar een eindpunt. Gebeurtenissen of toestanden worden als het ware geprojecteerd op een tijdbalk, en de taal heeft daar in principe twee mogelijkheden voor: tempus en aspect.

Lees verder na de advertentie

Tempus is de koppeling van gebeurtenissen of toestanden aan punten op de tijdbalk. Als ik zeg 'Op 1 september regent het', dan zeg ik alleen maar dat op dat tijdstip de gebeurtenis gaande is. Ik zeg niets over het begin of het einde van de regen, of hoe lang die duurt. Ik noem alleen een tijdstip.

Als dat tijdstip in het verleden ligt, heb je verleden tijd. Daar heeft het Nederlands een aparte werkwoordsvorm voor. Als ik zeg 'Op 1 september regende het' heb ik het blijkbaar over een datum in het verleden. Anders gaat het over 1 september in de toekomst (of in het algemeen).

Aspect is alles wat je kunt zeggen over beginpunt, eindpunt en duur van de gebeurtenis of toestand. Dat gaat meestal met hulpwerkwoorden of bepalingen. Zeg ik 'Op 1 september gaat het regenen' dan heb ik het over het begin van de regen. Met 'Op 1 september blijft het regenen' heb ik het over het ontbreken van het eindpunt.

De voltooide tijd is in het Nederlands de combinatie van een werkwoordsvorm en een hulpwerkwoord: 'Op 1 september heeft het geregend' zegt iets over het eindpunt (de voltooiing) van de regen. Dat kan zelfs in de toekomst liggen, zoals in 'Op 1 september (aanstaande) heeft het vast al geregend.'

In Trouw's taalrubriek worden grammaticale geschillen, etymologische enigma's en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Stuur ze in via p.a.coppen@let.ru.nl.

Deel dit artikel