Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Theaterspektakel met uilen, honden en paarden

Cultuur

Isabel Baneke

De Stormruiter, een theaterstuk over onze eeuwige strijd tegen het water en de bijzondere ontstaansgeschiedenis van het Friese paardenras. Honderd Friese paarden doen mee aan de voorstelling. © Sjaak Verboom

Culturele Hoofdstad Leeuwarden beleeft vanavond de première van 'De Stormruiter', een epos over de Friese strijd tegen het wassende water en het ontstaan van het Friese paardenras. Met mensen, vogels én meer dan honderd paarden.

Twee gitzwarte paarden stuiven de zandvlakte op. De armen van hun ruiters steken omhoog, losjes hangen de teugels om de hals van de dieren. Toch mindert het duo in het midden van het podium vaart. Als gestuurd door een onzichtbare hand beginnen de paarden om elkaar heen te stappen, draaiend in almaar kleinere cirkels. Ze houden stil, pauzeren even, en zakken dan door hun knieën.

Lees verder na de advertentie

Het beestenballet is een van de sleutelscènes van 'De Stormruiter', de theatervoorstelling die regisseur Jos Thie maakte in het kader van Leeuwarden-Fryslân 2018, Culturele Hoofdstad van Europa. Zaterdagavond gaat het schouwspel in het WTC Expo in Leeuwarden in première.

Zestienkoppig koor

De Stormruiter, gebaseerd op de novelle 'Der Schimmelreiter' (1888) van de Duitse schrijver Theodor Storm, verhaalt over de ambitieuze en eigenzinnige Hauke Haien, een jonge dijkgraaf die vecht tegen het water. In zijn strijd stuit hij op een mysterie, waarna hoogmoed hem uiteindelijk ten val brengt.

De makers verplaatsten het verhaal van Noord-Duitsland naar Het Bildt, een Friese streek die door het bouwen van dijken op de zee is veroverd. Ook voegden zij een extra vertelling toe aan het script: over het ontstaan van het Friese paardenras. Het theaterstuk is namelijk een initiatief van Stichting Faderpaard, die zich inzet voor het behoud van het Friese paard.

De Stormruiter belooft een spectaculair schouwspel te worden. Zo speelt de Wëreldbänd mee, als ook een zestienkoppig koor en professionele acteurs als Ellen ten Damme. Maar ook een uil, giervalk, ganzen en honden maken deel uit van de cast. En Friese paarden.

"Meer dan honderd", zegt Marijke Akkerman trots. Akkerman werkt voor het Koninklijk Friesch Paarden-Stamboek (KFPS) en is bij De Stormruiter verantwoordelijk voor de dieren. "We hebben nog tien reservepaarden en vijftien niet-Friese paarden. Moet lukken, dachten we toen we anderhalf jaar geleden met dit project begonnen. En al heb ik nog steeds vertrouwen, ik lig 's nachts weleens wakker van De Stormruiter."

Allerhande ruiters hebben zich vrijwillig met hun paard aangemeld

De voorstelling, die zo rap was uitverkocht dat de organisatie besloot er nog zeven extra shows aan vast te plakken, wordt in totaal 22 keer gespeeld. Houden de paarden dat vol? Zullen ze hun rol avond aan avond vlekkeloos vertolken? Akkerman: "Ik vind het spannend. Het blijven dieren."

Het gros van de paarden heeft een speciale schriktraining gehad. "Er wordt veel van ze gevraagd en ze moeten bomproof zijn", aldus Akkerman. Iedere voorstelling zitten er vijfduizend mensen in de zaal, legt ze uit, en dat publiek produceert meer lawaai dan de paarden gewend zijn. Ook hebben ze moeten leren omgaan met de lichten en de harde muziek.

De paarden heeft Akkerman overal vandaan getoverd, via het netwerk van het KFPS. Zo levert vereniging Het Friese Tuigpaard 36 dieren, doet stalhouderij De Zadelhoff uit Breukelen mee en hebben allerhande ruiters zich vrijwillig met hun paard aangemeld.

Logistiek

Met nog anderhalve week tot de première is vandaag alles en iedereen samengekomen in Leeuwarden. Het parkeerterrein staat vol paardentrailers, in vrijwel iedere tijdelijk opgetuigde stal staat een paard. De geur van mest komt de neus van de bezoeker al van buiten tegemoet.

"Het meeste werk van De Stormruiter zit 'm in de logistiek", stelt Akkerman. "Het is een reusachtige operatie. De acteurs moesten goed leren paardrijden, we hebben een dierenarts in huis en er is een dierenwelzijnscommissie in het leven geroepen. Die heeft ons bijvoorbeeld getipt een balk op de dijk te bevestigen, zodat de paarden denken dat er een omheining zit en niet misstappen."

© Sjaak Verboom

Het is voor het eerst dat de gehele eerste akte wordt doorlopen. Los van elkaar hebben groepen paarden scènes op verschillende plekken ingestudeerd en gerepeteerd, maar vandaag moet het geheel uit de verf komen.

Aan het decor zal het niet liggen. Het podium is honderd meter breed en vijftig meter diep - er waren zestig vrachtwagens nodig om het speelveld van zand te voorzien. Links staat een kerk met een handjevol grafstenen, rechts een statig huis. En de achterwand wordt bezet door een verschuifbare dijk, met daarachter een 85 meter breed scherm waarop fragmenten van de natuurfilm 'WAD' van Ruben Smit worden vertoond.

Negentien ganzen

"Kon je het volgen?", vraagt Jos Thie na afloop van de doorloop. Naast Nederlands wordt er in de voorstelling Bildts gesproken, een dialect dat meer overeenkomst met Nederlands dan Fries. De regisseur is tevreden. Het spel was sterk, de acteurs zagen er prachtig uit met hun kostuums en pruiken, en al zijn er nog wat technische mankementen en gutste het water nog niet door de dijk heen: al met al ging het goed. "Voor dit stadium dan hè."

Ook de dieren werkten aardig mee. Molly de uil vloog de coulissen in, maar de negentien ganzen volgden de actrice die hun hoedster speelt braaf. De vogels zijn speciaal voor De Stormruiter uitgebroed. Sinds ze uit het ei kropen, heeft hun baasje zich bij iedere voeding gehuld in het kostuum van de hoedster, zodat ze ook in de voorstelling achter de figuur met lapjesrok, gerafeld jasje en hoofddoek aan waggelen.

En de paarden? Op de leek kwam het imponerend over. Er verschenen huifkarren uit verschillende tijdperken ten tonele, er was dressuur te zien en acrobaten die ondersteboven aan hun rennende paard hingen. En dat alles zonder te vervallen in trucjes: de kunsten in de piste stonden stuk voor stuk in dienst van het verhaal.

© Sjaak Verboom

Maar paardenkunstenaars Manolo en Camille simmen. Het duo vormt het Franse theatergezelschap Théâtre du Centaure uit Marseille, dat de mythe van de centaur tot leven probeert te brengen, een figuur dat half mens en half paard is.

Jarenlang trainden de twee hun paarden, totdat ze iedere beweging van het dier konden controleren. Niet met tuigage, maar met een ragfijn touwtje dat van hun navel naar de mond van het dier loopt. "Wij gaan volledig op in onze paarden", zegt Manolo. "Ik heb dan ook geen achternaam. Ik neem de naam aan van het paard dat ik berijd."

In De Stormruiter vertolkt hij samen met Camille en hun paarden de zielen van dijkgraaf Haien en zijn vrouw. Met sierlijke dressuur, kniebuigingen en steigerbewegingen toont Théâtre du Centaure de ontwikkeling van de relatie van het koppel.

Manolo baalt. Tijdens de doorloop waren de Friese paarden onrustig op het podium. Ook het witte paard van Ellen ten Damme gedroeg zich niet; ze werd heen en weer geschud op zijn rug. "De vier hengsten die wij uit Frankrijk hebben meegenomen zijn dominant en vurig. Dat maakt de andere paarden, vooral de merries, gek."

© Sjaak Verboom

De artiest mokt nog even door. Dan herpakt hij zich. Hij vertrouwt op Thie, een regisseur die hij ontmoette toen Théâtre du Centaure in 2007 op Oerol stond, en met wie hij eerder samenwerkte tijdens het Friese paardenspektakel 'Faderpaard'.

Smartphone

"De voorstelling wordt hoe dan ook fantastisch. Dat kan niet anders, het verhaal is zo krachtig. Het laat zien hoe belangrijk de relatie tussen mens en natuur is. Die link verzwakt anno nu steeds verder, iets wat mij als centaur zeer aan het hart gaat. Ik probeer te versmelten met mijn dieren."

De mens kan niet alleen van zijn smartphone op aan, stelt Manolo. "We hebben de natuur nodig. Dat zouden jullie hier in Nederland, een land dat veroverd is op de zee, toch al helemaal moeten weten. Ik hoop dat De Stormruiter het publiek doet ontwaken. Maar de komende dagen eerst nog de punten op de i."

'De Stormruiter' gaat op 8 september in première en is tot en met 7 oktober te zien in de WTC Expo in Leeuwarden.

Lees ook:  

Theater in het hoge gras is razend populair

Theater over boeren of over de geschiedenis van de streek: het is razend populair bij een publiek dat normaal niet naar de schouwburg gaat. 

Deel dit artikel

Allerhande ruiters hebben zich vrijwillig met hun paard aangemeld