Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Theater in het hoge gras is razend populair

Cultuur

Sandra Kooke

© Bowie Verschuuren

Theater over boeren of over de geschiedenis van de streek: het is razend populair bij een publiek dat normaal niet naar de schouwburg gaat. Nu het seizoen van het locatietheater begint, is het overal te zien.

Op een landje naast een boerderij in Egmond aan den Hoef banjeren zangers door het hoge gras. Slagwerkers betimmeren hout, deksels, melkbussen, koebellen en wat er maar voorhanden is op de boerderij. Ze repeteren de oer-opera 'Aardappelvreters'. In een verzonnen boerentaaltje wordt het verhaal verteld van boer Brot die ten onder gaat aan de stedelijke werkelijkheid van het grote geld en ambtelijke regelzucht. Vanaf vanavond zitten tientallen mensen op de tribune met uitzicht op de mestvaalt, al dan niet met dekens en poncho's tegen de kou of de regen.

Lees verder na de advertentie

Aardappelvreters is het soort theater dat tegenwoordig een enorme aantrekkingskracht heeft op een publiek dat doorgaans niet de deur van de schouwburg platloopt voor toneelvoorstellingen. Dat publiek komt niet voor een Griekse tragedie, Shakepeare of Ibsen, maar wel voor een voorstelling over het leven bij hen om de hoek, voor een voorstelling waar ze zich persoonlijk betrokken bij voelen. Vooral als ze er niet voor naar de schouwburg hoeven, maar in een weilandje, schuur of kerk worden ontvangen.

De reden voor het succes ligt bij de ingewikkelde wereld waarin we leven

Denk aan het succes van de voorstelling 'Mansholt' van Toneelgroep Jan Vos, 'Het Pauperparadijs' in en over het armengesticht in Veenhuizen, 'Het verzet kraakt' in Twente of de drie voorstellingen van Marcel Hensema in onvervalst Gronings over de Groningse dichter Ede Staal. Of neem de drie voorstellingen die PeerGroup maakte over de 16de-eeuwse Friese vrijheidsstrijder Grutte Pier, de grootste held uit de Friese geschiedenis. Toen de derde voorstelling werd gespeeld in kasteel Radboud in Medemblik zaten ook de Friese broers Fred en Dries Steenhuisen in de kasteelzaal. Dries was er voor uit Nieuwegein gekomen, Fred zelfs uit Oisterwijk. Waarom? "Omdat we familie van Grutte Pier zijn, vanwege onze roots. De andere twee voorstellingen over Grutte Pier hebben we ook gezien." En het Zuidelijk Theater dan, dat vlak bij Oisterwijk speelt? Fred: "Nee, dat ken ik niet". Dries: "Maar ik ben wel in Pijnacker bij Mansholt geweest. We zaten op strobalen, dat weet ik nog goed."

Dit soort publiek komt Dirk Bruinsma, artistiek leider van PeerGroup, bekend voor. Al twintig jaar maakt het Drentse PeerGroup voorstellingen voor de drie noordelijke provincies. Daarbij betrekken ze zoveel mogelijk mensen uit de regio. Voor de tweede voorstelling van Grutte Pier stelden ze een verzetsleger van tachtig man samen. "We zien dat steeds meer theatermakers verhalen uit de regio nemen. En het is mateloos populair bij het publiek. Vooral als men de verhalen herkent. Neem de voorstelling 'Het meisje van Yde', over het veenlijk uit Drenthe, die is gemaakt met acteur Peter Tuinman en amateurs. Er was ook best kritiek op deze voorstelling, maar het hele dorp doet mee; het is een verhaal van hier en wordt dus enorm gewaardeerd. Na Grutte Pier gaan we een voorstelling maken over Tjerk Vermaning, een bekende Drentse amateurarcheoloog over van men zegt dat hij stenen heeft vervalst. De mensen hier kennen hem."

Lees verder na onderstaande afbeelding.

© reyer boxem

Ook Toneelgroep Jan Vos heeft groot succes met de voorstelling 'Koning van het grasland' over de tegengestelde belangen van boeren en natuur in Friesland. De schrijver van het stuk, Tjeerd Bischoff, ontdekte dat het enorm werd gewaardeerd dat hij zich überhaupt verdiepte in het bestaan van agrariërs en hun problemen. "We merken dat er buiten de steden heel veel belangstelling is voor toneel, met name als het aansluit op de eigen werkelijkheid."

Duiding

De reden voor het succes ligt volgens hem bij de ingewikkelde wereld waarin we leven. "We zitten in een transitie-periode, veel om ons heen is aan het veranderen. Daarom zoeken mensen naar duiding, naar bevestiging. Ze willen begrijpen waar ze vandaan komen en waar we naartoe gaan. Er is daarom behoefte aan specifieke verhalen. Koning van het Grasland gaat over hoe sociale en politieke gebeurtenissen invloed hebben op de levens van bepaalde mensen. In zo'n verhaal zit ook altijd iets universeels. We merkten dat de voorstelling in Groningen en Drenthe net zo aansprak als in Friesland. Nu gaan we het spelen op festival Karavaan in Noord-Holland."

Op Karavaan staat ook de oeropera Aardappelvreters, een coproductie van Silbersee, Gouden Haas en Slagwerk Den Haag. Regisseur Gienke Deuten en muzikaal dramaturg Romain Bischoff (geen familie van Tjeerd) kozen uit eigen beweging voor een boerendrama. Bischoff is boerenzoon en weet van dichtbij hoe moeilijk het boerenbestaan is geworden, Deuten interesseert zich voor de productie van voedsel en hoe dat op ons bord komt. Maar het past ook goed bij de wensen van Karavaan dat publiek uit de omgeving wil trekken. Deuten: "Karavaan heeft een netwerk onder boeren. Die krijg je makkelijker met zo'n verhaal naar deze locatie. Maar voor ons was het ook logisch om iets te maken wat hier echt hoort. We wilden nou niet direct documentair realisme maken, dus wel theatrale grote vormen gebruiken, maar we wilden ook dat je op de bodem de actualiteit kunt voelen." Bischoff: "De boer moet altijd door, door, door. Dat wilden we laten zien. En toevallig staan we naast een boerderij waar de boer ook altijd doorgaat met zijn werk."

Het streekgebonden theater wordt vaak gebracht door kleinere of adhoc- gezelschappen

Deuten maakt vaak theater op locatie. Als ze na afloop wel eens met mensen praat, hoort ze wat het teweegbrengt. "Je geeft bezoekers iets wat ze herkennen. Het gaat over henzelf, maar op een manier die ze nooit eerder hebben meegemaakt. Mensen zeggen dan: 'Ik weet niet wat dit is, maar het raakt me'."

Griekse tragedie

Ook Deuten en Bischoff hebben de indruk dat dit soort theater over de leefwereld van mensen toeneemt. Bischoff: "Ik vind het ook vanzelfsprekend en heel gezond dat op zijn minst een deel van de kunst heel dicht op de huid van mensen zit. En wie weet werkt het als blikopener en gaan mensen daarna eerder naar de schouwburg voor die Griekse tragedie."

Festivals vragen er ook meer en meer om. Deuten: "Het is de tijdgeest. Het navelstaarderige van kunstenaars, dat bij de tijdgeest van de jaren negentig paste, is nu voorbij. Kunst wordt maatschappelijker georiënteerd. Fondsen, die subsidiëren, zijn ook kritischer geworden en willen dat je een link legt naar andere doelgroepen."

Voor de PeerGroup is dat laatste vanzelfsprekend. Bruinsma: "De mensen die nooit naar theater gaan, daar willen wij iets voor maken. Dat zijn heus geen mensen die zich alleen interesseren voor wat er in de Privé staat, wel mensen die zich bewust zijn van de plek waar ze wonen. Wij hebben daarom helemaal geen zin om ons bezig te houden met Shakespeare, wij willen ons verdiepen in het landschap, soms historisch, soms actueel, en in wat voor invloed dat heeft op de bevolking. Door het 'lezen' van het noordelijke landschap halen we verhalen naar boven voor dit publiek. Zo'n voorstelling kan niet te experimenteel zijn, dat doen we wel weer als we op Oerol of festival Noorderzon staan. Dat neemt niet weg dat we artistiek en inhoudelijk diepere lagen aanbrengen in de voorstellingen. We maken geen volkstoneel. Bij het verzetsleger van Grutte Pier wilden we vooral laten ervaren wat het is om te strijden."

Tjeerd Bischoff merkt ook dat zijn voorstellingen makkelijk een ander publiek trekken, naast de vaste theaterbezoekers. "Dat komt behalve door het onderwerp ook doordat je ze zelf op locatie ontvangt en er een sterk contact is tussen spelers en publiek. Na afloop is er altijd een barretje en kan er informeel worden nagepraat. Ik vind theater op locatie maken ook erg inspirerend en vruchtbaar op dit moment, omdat er veel meer mogelijk is dan in het schouwburgcircuit. Daar is het moeilijk om mensen naartoe te krijgen, sommige kampen met halflege zalen. Daarom is het fijn om je daarbuiten te kunnen begeven."

Lees verder na onderstaande afbeelding.

© foto Daphne van de Velde

Globalisering

Het streekgebonden theater wordt vaak gebracht door kleinere of adhoc- gezelschappen. De stadsgezelschappen brengen het nog nauwelijks, al is bij Toneelgroep Maastricht met enige regelmaat een voorstelling te vinden die het Limburgse bestaan onderzoekt, zoals 'Waar het vlakke land gaat plooien' uit 2015 en 'Ich bau dir ein Schloss' over de veranderingen in de mijnstreek uit 2017.

Het Noord Nederlands Toneel (NNT) ondersteunt wel regionale projecten. Zo speelde Marcel Hensema onder de vleugels van NNT en is NNT de coproducent van 'GAS', de nieuwe voorstelling van Toneelgroep Jan Vos, die in het najaar gaat spelen. Harmen van der Hoek, zakelijk directeur van NNT: "Onze voorstellingen hebben een landelijk of internationaal karakter, maar het regionale is beslist van gelijkwaardig belang". Ook Van der Hoek denkt dat de belangstelling voor dit soort theater te maken heeft met de veranderende wereld, met de globalisering. "Het zoeken naar je roots is de tegenbeweging die hierbij hoort. Veel regio's zijn zich nu bewust van hun identiteit; kunst en cultuur spelen daarin een rol."

NNT gaat zelf ook een regionaal onderwerp aan in de voorstelling 'Conference of the Birds' dat ze in het kader van Leeuwarden Culturele Hoofdstad in Friesland gaan spelen. "Het gaat over landschapspijn: wat doet het met je als je landschap verandert."

Is het streekgebonden theater een tijdelijk verschijnsel? Tjeerd Bischoff denkt van wel. "Het past bij dit tijdsgewricht, het gaat vast wel weer een keer voorbij." Bruinsma denkt van niet. "In het noorden is het het verst ontwikkeld - Drenthe wil zelfs als provincie een locatietheaterhub worden - maar je ziet nu steeds meer groepen die andere doelgroepen willen aanboren, zoals de Zwolse stadsproductie. Ik denk dat het nog maar net is begonnen."

Voorstellingen

'Aardappelvreters' gaat vanavond (1 juni) in première. 'Koning van het Grasland' is vanaf 6 juni te zien. Info: www.karavaan.nl.

'Conference of the Birds' speelt vanaf 7 juli in Leeuwarden. Info: www.nnt.nl.

Bij PeerGroup gaat 22 juni 'Maalkop' in première, ook een voorstelling over boerenproblemen. De cast bestaat uit acteur Fabian Jansen en koe Martje160. Info: www.peergroup.nl.

Deel dit artikel

De reden voor het succes ligt bij de ingewikkelde wereld waarin we leven

Het streekgebonden theater wordt vaak gebracht door kleinere of adhoc- gezelschappen