Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Taalkundige extractie: de nominatie die je wist dat zou komen

Cultuur

Peter-Arno Coppen

Koning Willem-Alexander, koningin Maxima en de prinsesjes kijken vanuit Amsterdam toe hoe in Ahoy in Rotterdam het Koningslied voor hen wordt gezongen. © ANP Kippa
Taal

In de vorige aflevering gaf ik de eerste nominatie van de Grammaticale Structuur van het Decennium. Vandaag doe ik de tweede. U kunt nog niet stemmen, dat doen we pas in 2020.

De Nederlandse taal bevat ongelooflijk veel interessante en subtiele constructies, waar op school maar weinig aandacht voor is. U hebt vast wel eens van het begrip 'extractie' gehoord, maar dat zal dan geweest zijn bij de tandarts, of als een scheikundig proces. Maar extractie als taalkundige constructie is een stuk minder pijnlijk en je hoeft er geen mondkapje bij op.

Lees verder na de advertentie

Extractie is het verplaatsen van een woord of woordgroep uit een bijzin of grotere woordgroep naar een positie daarbuiten. In de zin 'Wie denk je dat ik gezien heb?' is 'wie' geëxtraheerd uit de zin 'dat ik gezien heb' (want daar ontbreekt degene die je gezien hebt).

De constructie die ik hier in het zonnetje wil zetten is de extractie van het betrekkelijk voornaamwoord. Een mooi voorbeeld is 'De boeken die ik zei dat ik gelezen had.' 'Die' is geëxtraheerd uit 'dat ik gelezen had.'

U denkt misschien: 'Hé, die komt me bekend voor!' Dat klopt. Het is het beruchte 'de dag die je wist dat zou komen' uit het koningslied ('die' is geëxtraheerd uit 'dat zou komen'). Het mooie is dat deze extractie gevoelig is voor het werkwoord (bij 'denken' en 'zeggen' gaat het beter dan bij 'weten') en voor de plaats van het zinsdeel (extractie van het lijdend voorwerp gaat beter dan die van het onderwerp).

Daarom is extractie van het betrekkelijk voornaamwoord de tweede nominatie voor de Grammaticale Structuur van het Decennium.

Lees hier meer over de eerste nominatie voor Grammaticale Structuur van het Decennium. 

Heeft u een taalvraag of wilt u een Grammaticale Structuur van het Decennium nomineren? Mail p.a.coppen@let.ru.nl

Elke dag komt in de taalrubriek een nieuw taaldilemma aan bod. Lees hier eerdere afleveringen. 

Deel dit artikel