Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Studenten op de bres voor Lamme Goedzak

Cultuur

Peter van der Lint

Scène uit de opera 'Thijl'. © jose gieskes
Klassiek & zo

Er staat iets moois te gebeuren. Herinnert u zich nog die gedurfde enscenering van Wagners 'Das Rheingold' in het ruim van een rijnaak, dobberend op de Rijn? 

Dat was vijf jaar geleden bij de 190ste verjaardag van het Utrechtsch Studenten Concert. Elk nieuw lustrum doet dit studentenorkest iets bijzonders, waarbij werkelijk alles - van planning en marketing tot sponsoring en uitvoering - knap in eigen hand wordt gehouden.

Lees verder na de advertentie

Komende juni, bij de viering van het 39ste lustrum, gaat het USConcert een stadgenoot eren. Een stadgenoot die die eer als geen ander toekomt: componist Jan van Gilse (1881-1944), jarenlang chef-dirigent van het Utrechts Stedelijk Orkest en directeur van het conservatorium aldaar. Jarenlang ook het leven zuur gemaakt door collega-componist en criticus Willem Pijper, die op zo'n persoonlijke, vijandige en rancuneuze manier tegen Van Gilse tekeerging, dat geen enkele hoofdredacteur dat nu nog zou tolereren van zijn of haar muziekredacteur.

Van Gilse stierf in 1944 op een onderduikadres en werd onder een andere naam begraven vanwege zijn eigen verzetsverleden en dat van zijn twee kinderen: zoon Maarten werd in 1943 gefusilleerd en in 1944 werd zoon Janric bij een overval doodgeschoten.

'Het zijn gekken die de wereld leiden'. zingt Thijl in 1941. Toen actueel, nu actueel.

In 1941 had Van Gilse zijn opera 'Thijl' afgemaakt, naar het verhaal van die eerdere strijder voor vrijheid Thijl Uilenspiegel. Op de partituur, die de componist naar al zijn onderduikadressen meenam, schreef Van Gilse: 'Aan de strijders voor recht en vrijheid'. Na het verlies van zijn jongens voegde hij daaraan toe: '...en aan mijn jongens die voor dit recht het leven lieten'.

Herkansing

Van Gilse zag zijn grootse, belangrijke opera nooit opgevoerd. De componist hoorde Thijl, Nele en Lamme Goedzak nooit de noten zingen die hij hen in de mond gelegd had. Pas in 1980 zetten De Nationale Opera en het Holland Festival de eerste uitvoeringen van 'Thijl' op poten. Ik heb die voorstelling toen half gezien, omdat ik me in de aanvangstijd vergist had. Een van de grotere teleurstellingen uit mijn leven.

Maar ik krijg een herkansing. Wat een veelbetekenend gebaar van de mensen van USConcert om hun ziel en zaligheid te leggen in het mogelijk maken van de uitvoering van 'Thijl'. Want dat schier onmogelijke gaan zij van 30 juni t/m 17 juli doen bij het Nationaal Militair Museum op de voormalige vliegbasis Soesterberg. Deze week was het orkestmateriaal klaar en kwam het USConcert voor de eerste repetities samen. Het avontuur begint nu echt. Kijk even op hun site Thijl2018.nl waar ook een knop zit voor een financiële bijdrage. Ze kunnen het gebruiken.

Ik vind het ontroerend dat studenten zo onbaatzuchtig op de bres staan voor Jan van Gilse, die zich als een soort Lamme Goedzak al die tijd heeft laten ringeloren door de vileine Willem Pijper. Zijn zeer persoonlijke, diepgravende muziek verdient die aandacht zeker. De wonderschone 'Treurmuziek bij de dood van Thijl', het enige fragment uit de opera dat nog weleens gespeeld wordt, is slechts een kleine indicatie voor de grote kwaliteit van deze partituur.

'Het zijn de gekken die de wereld leiden', zijn zo ongeveer de eerste woorden die Thijl Uilenspiegel in de opera zingt. Die woorden hadden in 1941 veel betekenis, en hebben dat nu wederom. Niet alleen een veelbetekenend eerbetoon dus, maar ook nog actueel.

Peter van der Lint schrijft iedere week met aanstekelijk enthousiasme over de wereld van de klassieke muziek. Hier meer edities van Klassiek & Zo.

Deel dit artikel

'Het zijn gekken die de wereld leiden'. zingt Thijl in 1941. Toen actueel, nu actueel.