Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Stel, je komt jezelf verknipt tegen in het boek van je dochter

Cultuur

Sander Becker

© Nanne Meulendijks

Als familielid van een schrijver moet je een dikke huid hebben, want autobiografische romans kunnen kwetsend zijn. Je kunt ook naar de rechter stappen, maar de kans op succes is klein.

Je zult maar de vader, moeder of geliefde van een schrijver zijn. Of de ex. Grote kans dat je jezelf dan opeens herkent in een personage. Grote kans ook dat je helemaal niet blij wordt van het geschetste portret, waar je je vrijwel niet ­tegen kunt verdedigen.

Lees verder na de advertentie

Sommige naasten doen toch een verwoede poging. Eens in de zoveel tijd is er zo’n moeder die alles uit de kast haalt om het beeld van de  'romanmoeder’ te corrigeren. Dat gebeurt nu met het boek ‘De porseleinkast’ van schrijfster Nicolien Mizee. Het autobiografische relaas zit volgens moeder Clara Mizee-Andriessen vol met ‘nodeloos grievende’ verzinsels. Ze voelt zich geschaad in haar privacy, reden waarom zij het boek via een kort geding wil ­laten verbieden. De rechtszitting vond plaats op 27 september. Donderdag is de uitspraak.

De vader en de romanfiguur zijn niet identiek, oordeelde de rechter, dus het boek mocht blijven

De gewraakte passages zijn pittig. Zo schrijft Mizee: “Ik heb altijd geweten dat ze vreemd was, hoor. Ze kamde m’n haar niet, zodat het moest worden afgeknipt, ze ging niet naar dokters en tandartsen, zodat m’n halve gebit wegrotte en ik altijd kromliep van de buikpijn en nu een darmverzakking heb, die je normaliter alleen bij bejaarden ziet […]”.

Mizee vindt het ‘verschrikkelijk’ dat haar moeder de ruzie tot in de rechtbank uitvecht. “Dit is een nachtmerrie, zowel voor mijn moeder als mij”, laat ze via haar uitgever Van Oorschot weten. Ze wijkt niet voor de aanklacht en staat nog volledig achter het boek.

Brievenroman

Volgens de uitgever, tegen wie de rechtszaak is aangespannen, snijdt de aanklacht geen hout. “‘De porseleinkast’ is een brievenroman, een gefictionaliseerde versie van de werkelijkheid”, zegt Menno Hartman, uitgever bij Van Oorschot. “Dat alleen al zou voldoende reden moeten zijn om het boek vrij te pleiten.”

De moeder ziet het anders. Zij is bang dat lezers haar aanrekenen wat de moeder in het boek verkeerd doet. Het geschetste beeld van ‘verwaarlozing’ strookt niet met de werkelijkheid, aldus de moeder. Ze ontkent ook dat ze haar dochter structureel heeft gekleineerd of haar een ongezonde seksuele moraal heeft opgedrongen. En anders dan de vader in het boek vertelt, beweert zij dat ze haar man nooit met een mes heeft bedreigd.

Deze rechtszaak is een nachtmerrie, zowel voor mijn moeder als voor mij

Schrijfster Nicolien Mizee

De roman bestaat uit literaire faxen die Mizee jarenlang verstuurde aan haar docent scenarioschrijven, Ger Beukenkamp. Ze schrijft over zichzelf en haar omgeving, een soort dagboek dus. Maar ze wil de geadresseerde ook prikkelen en imponeren. Daarom dikt ze de werkelijkheid aan met fantasie.

In literaire geschillen kiest de rechter meestal voor de artistieke vrijheid. Dat was bijvoorbeeld het geval bij schrijfster Emma Curvers. Haar vader eiste in 2014 dat haar boek ‘Iedereen kan schilderen’ uit de handel werd genomen omdat hij het grievend vond. Maar de vader was niet identiek aan de romanfiguur, oordeelde de rechter, dus het boek mocht blijven. A.F.Th. van der Heijden hoefde zijn roman ‘De helleveeg’ in 2013 ook niet aan te passen, omdat hij de familienaam van zanger Peter Koelewijn erin zou hebben bezoedeld.

Toch krijgen klagers soms ook weleens gelijk. Zoals in mei van dit jaar, toen een Haagse rechter het boek ‘Tot de dood ons scheidt’ van Yvonne Floor verbood. De schrijfster presenteerde het werk – ondertitel: ‘Leven met een wraakzuchtige ex’ – nadrukkelijk als waargebeurd, als ‘literaire non-fictie’. Zo botste ze opnieuw hard met haar ex, die grote moeite met het van hem geschetste beeld vol agressie en psychische mishandeling. De rechter gaf de ex gelijk, ­omdat auteur en uitgever zulke ­beschuldigingen in non-fictie stevig moeten onderbouwen met bewijzen, en dat was onvoldoende gebeurd.

Mizees jongste faxenboek is niet op de markt gebracht als non-fictie en daarom heeft Van Oorschot goede hoop. De uitgever zegt alles te hebben gedaan om een conflict te voorkomen, bijvoorbeeld door de personages te anonimiseren en bepaalde details te schrappen. Er is ook een uitgebreid dossier opgebouwd om de verhalen in het boek te onderbouwen, hoewel dat bij fictie niet vereist is. Tot slot heeft de huisjurist van de uitgever het boek voor publicatie grondig nageplozen.

Vampiermoeder

Aangeslagen familieleden of vrienden bellen wel vaker met klachten op, zegt uitgever Hartman. “Wij maken dat ongeveer twee keer per jaar mee, ondanks alle voorzorg. Bij andere uitgeverijen zal het niet anders zijn. Meestal kom je er wel uit met een goed gesprek, maar dat heeft hier niet geholpen.”

In 2016 stapte de moeder al eens naar de Raad voor de Journalistiek omdat haar dochter haar in een interview met NRC negatief zou hebben afgeschilderd en ze een ‘vampiermoeder’ werd genoemd. Dat interview ging over de romanmoeder, oordeelde de raad. Krant en schrijfster gingen vrijuit.

Als de echte Reda zijn mond had gehouden, had niemand hem herkend in de verkrachter

De moeder wil geen commentaar geven, want publiciteit zou de affaire pijnlijker maken. Zelf heeft ze dit jaar overigens ook een boek gepubliceerd, ‘Zonderling op zolder’, waarin ze het privéleven van haar ­familie blootlegt en zich tegen de boeken van haar dochter verdedigt.

Zijn haar beschuldigingen dan niet een gevalletje van ‘de pot verwijt de ketel’? Nee, zegt haar advocaat Daniël Haije desgevraagd. “Haar eigen boek is geen openbaar werk, het is alleen bedoeld voor haar naaste omgeving.”

Maar het kan altijd gekker. De meest curieuze literaire rechtszaak van de afgelopen jaren vond in 2016 plaats in Frankrijk. Schrijver Édouard Louis had in ‘Geschiedenis van geweld’ beschreven hoe hij werd verkracht door de Noord-Afrikaanse man Reda. De bewuste Reda, die in het echt ook zo heet, klaagde de schrijver aan voor smaad. Er wonen duizenden Reda’s in Parijs, dus als de echte Reda zijn mond had gehouden, had niemand hem herkend. Je kunt ook té gevoelig zijn voor de suggestieve kracht van literatuur, oordeelde de rechter, die de aanklacht resoluut van tafel veegde.

Lees ook: 

Mizee beschrijft ervaringen waarmee je je prima kunt identificeren

In het tweede deel van 'De porseleinkast' schrijft Nicolien Mizee wederom vele faxen vol zelftwijfel. De geadresseerde, toneelschrijver Ger Beukenkamp reageert nog altijd niet.

Deel dit artikel

De vader en de romanfiguur zijn niet identiek, oordeelde de rechter, dus het boek mocht blijven

Deze rechtszaak is een nachtmerrie, zowel voor mijn moeder als voor mij

Schrijfster Nicolien Mizee

Als de echte Reda zijn mond had gehouden, had niemand hem herkend in de verkrachter