Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Stedelijk Museum mengt zich in het vreemdelingendebat

Cultuur

Joke de Wolf

Bertien van Manen, Turkse meisjes tijdens feest Schiedam, 1977, ontwikkelgelatinedruk. Collectie Stedelijk Museum Amsterdam © RV Bertien van Manen
recensie

Buitenlanders, wie zijn dat, en hoelang blijf je een vreemdeling? De nieuwe tentoonstelling in het Amsterdamse Stedelijk overschrijdt de grenzen van het vluchtelingendebat.

De eerste foto is een close-up. Een man in T-shirt ligt met zijn ogen dicht op een kiezelstrand, hoofd net iets te ver naar achteren. Boven in beeld strekt de zee tot de horizon. Aangespoeld, denk je meteen. Bij de tweede foto staan er voeten naast het hoofd, mannenvoeten in sandalen, benen in politiebroeken. Een reflectiescherm om een foto te maken. Klik, de camera zoomt verder uit.

Lees verder na de advertentie

De laatste foto uit de serie toont een ander perspectief: terwijl op de achtergrond de fotosessie met het reflectiescherm doorgaat, ligt op de voorgrond iemand te zonnebaden, zijn hoofd verstopt achter de Corriere della sera. 'Vingerafdrukken van immigranten' kopt de voorpagina.

Verwarring zaaien

Barbara Visser (Haarlem, 1966) maakte deze fotoserie in 2002, toen verdronken Marokkaanse migranten aanspoelden op het strand van Nice, deze 'drenkeling' was in werkelijkheid een acteur. De foto's verspreidde ze in de Zuid-Franse stad als posters. Ze wilde verwarring zaaien met de beelden: hoe breed is het kader waarin je zo'n nieuwsbericht binnenkrijgt? En wat zijn zulke close-ups waard, als je niet het hele verhaal kent?

De keuze voor een actueel, politiek onderwerp hoort bij de nieuwe koers van het Stedelijk in Amsterdam

Het Amsterdamse Stedelijk toont de serie in de tentoonstelling 'Ik ben een geboren buitenlander', een expositie met kunst uit de eigen collectie. Het hoort bij de nieuwe koers, ingezet door directeur Beatrix Ruf: twee derde van het museumgebouw zal na de korte verbouwing werk uit de eigen collectie van in totaal zo'n 90.000 kunstwerken tonen. Ook de keuze voor een actueel, politiek onderwerp hoort bij die nieuwe koers.

‘Godenzonen’ van Gillion Grantsaan. © RV Gert Jan van Rooij

Deze tentoonstelling gaat, net als de serie van Visser die het museum in 2003 kocht, nadrukkelijk niet alleen over 'vluchtelingen'. De vraag is veel breder: buitenlanders, wie zijn dat? Hoelang blijf je dat, en hoe verandert dat je perspectief? Het Stedelijk toont drie varianten: kunst van kunstenaars die zelf migreerden, kunst óver migranten, en kunst waarin migratie meer abstract een rol speelt.

Suriname

Het geeft een ietwat chaotische melange qua onderwerp, perspectief en kwaliteit. Sommige (vaak lange) videowerken zouden wel wat meer context kunnen gebruiken, en van sommige kunst begrijp je dat het nauwelijks wordt getoond. Een prachtige fotoserie van Rineke Dijkstra (Sittard, 1959) die het naar Nederland gevluchte Bosnische meisje Almerisa sinds 1994 elke twee jaar fotografeert, en meer foto's, zoals van Aart Klein (1909-2001), die in 1957 de uit Indonesië gerepatrieerde Nederlanders vastlegde, zijn de meest toegankelijke keuzes.

Naast Indonesië komt ook Suriname uitgebreid aan bod. Bijvoorbeeld met geschilderde portretten van een (naamloze) Surnaamse arbeider, uit 1939, door Nora Hatterman (Amsterdam 1899 - Suriname, 1984), die in 1953 naar Suriname verhuisde en daar een kunstinstituut oprichtte. Remy Jungerman (Suriname, 1959) kwam in 1990 naar Amsterdam. In zijn installaties en tekeningen gebruikt hij een geplette pad als symbool voor mensen, zoals hijzelf, die vrijwillig van leefomgeving veranderen: 'een risico, maar ook een manier om te ontsnappen'.

Remy Jungerman, zonder titel. © RV Remy Jungerman

Het sterkste beeld in de tentoonstelling komt van de Amerikaanse fotograaf Lewis Hine (1874-1940). Rond 1910 fotografeerde hij de immigranten die aankwamen op Ellis Island. Tussen de bagage vereeuwigde hij ook een 'Dutch family', vader, moeder en zeven kinderen. De blik afwachtend, een bordje met het cijfer vier op hun boerenkleding gespeld. Waar ze vandaan kwamen, viel buiten het kader: ze waren buitenlanders geworden.

***

'Ik ben een geboren buitenlander', tot 3 juni 2018 in het Stedelijk Museum in Amsterdam, stedelijk.nl


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel

De keuze voor een actueel, politiek onderwerp hoort bij de nieuwe koers van het Stedelijk in Amsterdam