Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Smeken om gestreeld te worden

Home

Henny de Lange

Configuration ailée/Bottle and Bird or winged configuration, 1925. © rv

Het Kröller-Müller Museum wijdt een overzicht aan de aaibare, sensuele sculpturen van Hans Arp. Maar aanraken is verboden.

Hun voormalige atelierwoning aan de Rue des Châtaigniers in Meudon, dichtbij Parijs, is compact en klein. De kunstenaars Hans Arp en zijn vrouw Sophie Taeuber moeten op elkaars lip hebben gezeten. Maar dat zal geen probleem zijn geweest voor de twee geliefden, die ieder een eigen carrière hadden maar ook intensief samenwerkten.

Lees verder na de advertentie

De kubus met rode kozijnen is nu een museumpje. In alle vertrekken, tot de voormalige slaapkamer toe, staan beelden en hangen er collages en tekeningen tussen hun zelfgemaakte kastjes en stoelen. Sophie Taeuber-Arp ontwierp zelf het huis dat ze in 1929 betrokken, zeven jaar na hun huwelijk. Prachtige dingen hebben ze er gemaakt, ook samen, tot ze in 1941 voor de nazi's vluchtten naar Zuid-Frankrijk en vandaar naar Zwitserland, het geboorteland van Sophie. Twee jaar later overleed ze daar op 53-jarige leeftijd aan koolmonoxidevergiftiging, door een kapotte geiser in het huis van vrienden. Arp was zo aangeslagen dat hij vier jaar nauwelijks kon werken. Als er al iets uit zijn handen kwam, waren het krachteloze schimmen van zijn oude werk. Of hij verscheurde de tekeningen die ze samen hadden gemaakt om er collages van te maken.

Tekst loopt door onder afbeelding

Arp met de Navel-Monocle, 1926, © rv

Het komt vast ook door dit tragische einde van hun innige samenzijn, dat een bezoek aan hun atelierwoning een bijzondere ervaring is. Samen met conservator Jannet de Goede van het Kröller-Müller Museum in Otterlo lopen we door de witgeschilderde lage ruimtes. De kunstwerken - tekeningen van Sophie en beelden van haar man - maken duidelijk hoe intens hun samenwerking was en hoe ze elkaar hebben geïnspireerd. Achterin de intieme tuin, waarin een zwarte uitvoering van Arp's beroemde beeld 'De Wolkenherder' domineert, staat het atelier dat er eind jaren vijftig bij gebouwd is. Arp ging er toen wonen met zijn tweede vrouw Marguerite Hagenbach, al sinds de jaren dertig een vriendin van de Arps en verzamelaar van hun werk. Zij vond het huis te klein en wilde het alleen als woonruimte gebruiken.

Deze 'toe­vals­wer­ken' signeerde hij niet, anders was het toeval weg

Het had een duo-tentoonstelling mogen zijn

Het Kröller-Müller Museum organiseerde het bezoek aan de museumwoning met het oog op de zomertentoonstelling die zaterdag opent over het werk van Hans Arp (1886-1966). Het is het eerste grote overzicht in Nederland sinds de jaren zestig. Het had ook best een duo-tentoonstelling mogen zijn. Sophie mag dan minder bekend zijn dan haar man en haar oeuvre - schilderijen, tekeningen, textielwerken en beelden - bescheiden, ook door haar vroege dood; in de jaren twintig en dertig was ze een vooraanstaand kunstenaar. Niet voor niets staat ze afgebeeld op het biljet van 50 Zwitserse frank. Samen met Theo van Doesburg, mede-oprichter van De Stijl, en haar echtgenoot werkte ze onder meer aan de herinrichting van het amusementspaleis Aubette in Straatsburg. Naast de rigide kleurvlakken van Van Doesburg vielen haar speelse en subtiele patronen bijzonder in de smaak.

Tekst loopt door onder afbeelding

De Wolkenherder, 1953. © RV

Hans en Sophie leerden elkaar kennen in de Dada-beweging. Arp was mede-oprichter van deze kunststroming, die ontstond als reactie op de verschrikkingen van de Eerste Wereldoorlog. De dadaïsten zetten zich af tegen het establishment en de burgerlijke cultuur. De toevalsfactor, het irrationele en afvalmaterialen speelden een belangrijke rol in hun kunst. Arp maakte bijvoorbeeld collages van papiersnippers die hij vastplakte waar ze neervielen. Al smokkelde hij wel een beetje, want de compositie moest wel esthetisch zijn. Deze 'toevalswerken' signeerde hij niet, anders was het toeval weg.

Op foto's zie je de kunstenaar zijn beelden ook vaak strelen

Ongrijpbaar

Als centrale figuur in een internationaal netwerk van kunstenaars heeft hij grote invloed gehad op de ontwikkeling van de moderne kunst. Maar zich vastleggen op een bepaalde stijl deed hij niet. Hij hopte van de ene kunstbeweging naar de andere. Hij was niet alleen van het dadaïsme, maar ook van het surrealisme en van de Abstraction-Création. Dat maakt zijn werk ook zo ongrijpbaar en niet in een kunsthokje te stoppen.

Tekst loopt door onder afbeelding

Coquille-cristal, 1938. © rv

Hij werd geboren in Straatsburg als Hans Arp, maar noemde zich vanwege zijn meertaligheid ook Jean. Zijn moeder kwam uit de Elzas, zijn vader was Duits. In de kunstgeschiedenisboeken wordt hij geroemd om zijn veelzijdigheid. Hij schreef gedichten, schilderde, ontwierp sieraden en was beeldhouwer. Maar zijn wereldwijde faam heeft hij vooral te danken aan zijn sculpturen, die hij voor het eerst ging maken in dat huis in Meudon. Hij experimenteerde er met vloeiende, sensuele vormen, ontleend aan de natuur, zijn inspiratiebron. Hij maakte ze bij voorkeur in gips, omdat hij dat materiaal eindeloos kon schuren en polijsten tot ze de fluïde vormen hadden die we nu zo 'typisch Arp' noemen. Een echte Arp smeekt er haast om om aangeraakt te worden. Op foto's zie je de kunstenaar zijn beelden ook vaak strelen. Dat moest, vond hij, al is dat op de expositie in Kröller-Müller verboden.

Je mag ze niet strelen, zijn schelpen, stampers, wolken, borsten en heupen, maar wat zijn ze oogstrelend mooi

Aantrekkingskracht

Het mooie van die aaibare sculpturen is dat ze ook op mensen die niets hebben met abstracte kunst, een onweerstaanbare aantrekkingskracht hebben. De bronzen 'Wolkenherder' of 'Hoeder van de schapenwolkjes' in de beeldentuin van Kröller-Müller hoort al decennia tot de publiekslievelingen.

Zelf noemde Arp zijn beelden niet abstract maar juist concreet. Hij wilde de realiteit niet abstraheren, maar nieuwe, vloeiende vormen ontwikkelen, waarvan je zou zweren dat ze door de natuur zijn gevormd. Je mag ze niet strelen, zijn schelpen, stampers, wolken, borsten en heupen, maar wat zijn ze oogstrelend mooi.

Arp: The Poetry of Forms, 20 mei t/m 17 september in het Kröller-Müller Museum, Otterlo.



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie
Deze 'toe­vals­wer­ken' signeerde hij niet, anders was het toeval weg

Op foto's zie je de kunstenaar zijn beelden ook vaak strelen

Je mag ze niet strelen, zijn schelpen, stampers, wolken, borsten en heupen, maar wat zijn ze oogstrelend mooi