Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Schitterend ongeluk heet een foto-expositie in Rotterdam. De dood waart er rond, zij het in een filmische sfeer.

Cultuur

door HENNY DE LANGE

Op de foto staat de grootste boom van het Chapultepec Park in Mexico-Stad. Het is een prachtige beeldvullende boom, maar er is iets vreselijks mee aan de hand. Een vrouw heeft zich opgehangen aan een van de takken. Op het eerste gezicht lijkt ze te staan, maar onder haar voeten is ruimte, een paar centimeters maar misschien.

In het handtasje van Bertha Ibarra Garcia, die in 1977 zelfmoord pleegde, werd een foto gevonden van haar dochter en een briefje dat niemand schuld had aan haar dood. Ze kon het niet verwerken dat haar man haar had verlaten om samen met hun dochter en zijn minnares een nieuw leven te beginnen.

Ook zonder deze informatie is dit misschien wel de meest gruwelijke foto op de tentoonstelling 'Schitterend ongeluk' in de Kunsthal, omdat de essentie je bij de eerste blik ontgaat en daarom des te harder aankomt. Je ziet in eerste instantie alleen die mooie boom en pas daarna de vrouw. In het zachte gefilterde licht lijkt ze niet meer dan een detail.

De foto is gemaakt door de Mexiaanse fotograaf Enrique Metinides, die tussen 1948 en 1979 talloze afschrikwekkende gebeurtenissen in en rond Mexico-Stad fotografeerde. Zijn foto's, gepubliceerd in dag- en weekbladen en nu voor het eerst in Nederland te zien, laten autowrakken zien, treinontsporingen, neergestorte vliegtuigen, steekpartijen op straat, schietpartijen in het park, branden, aardbevingen, explosies, moord en zelfmoord.

De vader van Metinides (1934, Mexico-Stad) had een fotozaak op de hoek van een straat waar regelmatig ongelukken gebeurden. Al op jonge leeftijd fotografeert Enrique. Als hij op zijn twaalfde zijn eerste 'rampfoto' maakt, haalt deze meteen de voorpagine van de krant. Tientallen jaren werkt Metinides voor het dagblad La Prensa. In 1960 slaagt hij er als eerste Mexicaanse fotograaf in om berichten van de politieradio te ontvangen, waardoor hij nog sneller naar de plaats van het ongeluk kan komen om daar te fotograferen.

Hoewel sommige foto's behoorlijk bloederig zijn, stralen ze niets uit van platte sensatie. Het zijn bijna surrealistische beelden, waarvan de werkelijkheid soms moeilijk doordringt. Metidines zoomt dan ook zelden in op het slachtoffer of de brokstukken van een ongeval. Die maken wel deel uit van het beeld, maar vaker wordt je oog eerder getrokken naar de omstanders, ramptoeristen of mensen die te hulp zijn geschoten.

Het lijkt wel of Metinides vaak even wacht tot ieder zijn of haar positie heeft ingenomen. Zijn foto's lijken daardoor geënsceneerd. Ze doen denken aan stills uit politie- en actiefilms. Zelden laat hij de bij dergelijke films horende spannende en wrede momenten zien. Metinides richt zich op de ontknoping, het moment waarop het publiek weer begint met ademhalen.

Charlotte van Lingen, die het werk van Metinides voor het eerst zag in Parijs, haalde de expositie naar Nederland. ,,Natuurlijk hebben we erover gepraat of we deze foto's wel konden laten zien, omdat er schokkende beelden bij zitten. Er hangt ook een bordje bij de ingang om mensen te waarschuwen. Maar wat voor ons de doorslag geeft is dat het bij Metinides nooit gaat om platte sensatie of een ordinaire rampfoto. Er is altijd meer te zien. En er spreekt ook altijd een zekere compassie uit zijn foto's.'' Wat het werk van deze fotograaf een extra dimensie geeft is dat ze ook een blik gunnen in het leven van alledag in een miljoenenstad als Mexico-Stad. En dat in een tijdsbestek van bijna een halve eeuw. Zo ontdek je dat elk decennium zijn eigen type ongevallen en delicten heeft. Overvallen op een supermarkt komen bijvoorbeeld pas in de jaren tachtig voor. En naarmate er meer hoge gebouwen komen in de stad, dreigen ook vaker mensen ervanaf te springen.

Tijdgebonden zijn ook de beelden van mensen die geëlektrocuteerd worden doordat ze in aanraking komen met bovengrondse stroomdraden. Ze zijn in de mast geklommen voor een reparatie of om illegaal stroom af te tappen. Maar er is ook een foto van een ongelukkige die wordt getroffen door een knappende hoogspanningskabel. Het lijkt of de man in kwestie dood is, maar hij heeft het overleefd.

In eerste instantie doen de foto's van Metinides denken aan het werk van de in Hongarije geboren Amerikaanse fotograaf Weegee (Arthur Felig), die ook een speciaal talent had ontwikkeld om als eerste op onheilsplekken aan te komen. Weegee werkte in het New York van de jaren dertig en veertig. Maar anders dan de foto's van Weegee, heeft het werk van Metinides een meer filmische sfeer. Vaak lijkt het of we een actiefilm zijn binnengestapt, waarvan het beeld even is stilgezet.

Metinines zei daar zelf het volgende over: ,,Mijn eerste foto's zijn altijd de façade van het gebouw waar het ongeval heeft plaatsgevonden, de ingang, de patroonhuls, het bloed, de omgekieperde lade en tot slot het lijk. Een film in foto's.''

Zijn fascinatie voor ongevallen, rampen en delicten heeft zeker te maken met de plek waar hij opgroeide en het beroep van zijn vader. Maar waarom iemand zich daar zijn hele leven mee kan bezighouden, is wel een vraag die opkomt. Fotograferen doet de inmiddels 70-jarige Metinides niet meer, maar zijn belangstelling voor de zelfkant van de stad heeft hij behouden. Alleen heeft hij zijn aandacht nu verlegd naar het bewegende beeld, vertelt Van Lingen.

Vanuit zijn appartement, omgeven door talloze radio's en tv's die onophoudelijk het nieuws volgen op zowel lokale als satellietzenders, legt hij de rampspoed die aan hem voorbijtrekt vast op tape, nu vanuit de tweede hand. Zijn boekenplanken staan boordevol met zijn archief aan videotapes. En dan heeft hij ook nog een collectie van duizenden speelgoedambulances, brandweerwagentjes en mensfiguurtjes, die hij soms opstelt in kleine scènes van rampen en reddingsacties. Van Lingen: ,,Mogelijk probeert hij de wereld te begrijpen, grip te krijgen op de chaos. Iets wat wij ook doen als we naar zijn foto's kijken.''

Deel dit artikel