Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Scherpzinnig journalist verzamelde revoluties

Cultuur

Samuel de Lange

Review

Journalist George Nypels trok Europa in om te bezien hoe ver het rode gevaar was opgerukt. Maar al gauw ontdekte hij dat het antisemitisme minstens zo gevaarlijk was. En overal op het continent stuitte hij op ongedierte.

De journalist Henk van Renssen heeft een beredeneerde bewerking geschreven van de artikelen van een oud-collega die tussen de twee wereldoorlogen avontuurlijke reportages voor het Algemeen Handelsblad schreef.

Gedreven door een vage ongerustheid over de toestand in de wereld, bezocht George Nypels in het begin van de jaren twintig Polen, Rusland, Hongarije, Italië, Griekenland en Turkije. Juist in die dagen vonden in veel Europese landen linkse opstanden en rechtse staatsgrepen plaats, en zo werd Nypels naar zijn eigen zeggen een ’revolutieverzamelaar’.

Zijn verzameldrift werd vooral ingegeven door de wens met eigen ogen te zien hoeveel terrein de bolsjewieken in de wereld wonnen. Want de grote vrees van het burgerlijk Handelsblad en van de katholieke journalist gold de dreiging van het rode gevaar. In de loop van zijn reizen, die hem per spoor naar onherbergzame uithoeken van het continent brachten, kwamen daar een paar zorgen bij: de vrees voor toenemend geweld en antisemitisme in de politiek.

Nypels’ sociale gevoel beperkte zich hoofdzakelijk tot het aanstootgevende karakter van armoede en tot de ergernis over al dat vieze buiten Neerlands grenzen. Het was vooral zijn afgrijzen van de omstandigheden waarin de Joden in Polen leefden die hem ingaf het voor hen op te nemen. Overigens, anders dan veel weldenkende landgenoten vond hij het te makkelijk om Polen voor antisemieten uit te maken terwijl Nederland zelf de grenzen dicht hield voor de joden die door het Verdrag van Versailles uit hun oude woongebieden waren verdreven.

Rode rakkers die hij hoorde of sprak, zoals de Duitse radencommunist Gustav Landauer en zijn Hongaarse evenknie Bela Kun, vond hij dollemannen en terroristen. Voor rechtse ordeherstellers zoals de Hongaarse fascist admiraal Horthy, en aanvankelijk ook voor Mussolini, had hij een zwak. Maar iedere journalist moet Nypels wel benijden om de scherpzinnigheid waarmee hij over Hitler schreef: ,,Ik heb Hitler onlangs gehoord. Drie volle uren heb ik hem dingen horen vertellen waarvan slechts een zéér klein percentage me sympathiek was. Toch heb ik me geen ogenblik verveeld.” En een dag later: ,,Wat ik voor heden wil vaststellen is: Hitler is als massaopwinder, als partijmaker, iets heel buitengewoons, van wie men zeer veel verwachtenof vrezen mag.” In 1923 was dat een zeldzaam geluid. Tijdens een later correspondentschap in Wenen zag hij zijn vrees door de Anschluss bewaarheid.

Nypels journalistiek paart een modern persoonlijk geluid aan een ouderwets klassenvooroordeel. Vormelijkheid en hygiëne waren obsessies van de journalist, en om de pagina beklaagt hij zich over de ’legioenen wandluizen’ die hem in de smerige wagon-lits en duistere herbergen bespringen. Zijn reisverhalen publiceerde hij veelal onder de titel ’De Heeren in’, gevolgd door een oord waar nette lui niets te zoeken hadden. Die ontsteltenis over de grofheid der zeden lijkt het gevolg van de beschermde situatie waarin Nederland verkeerde dankzij de afzijdigheid in de Eerste Wereldoorlog.

Maar de Heer Bommelachtige klaagzangen over ongedierte en ongemanierdheid brengen ook het gevoel over dat de beschaving belaagd wordt. De etiquette geeft hem niet alleen een voorsprong in de omgang met de groten der aarde, Nypels welgemanierdheid was ook een toets voor een natuurlijk fatsoen dat hij vooral in de adellijke en militaire kaste aantrof, en een enkele keer onder het gewone volk.

Zijn parmantige meningen zijn wel eens lachwekkend. Maar men moet hem nageven dat hij, als een de eersten en weinigen, de bruine nattigheid voelde. Het is jammer dat niet meer van Nypels’ artikelen in dit aardige tijdsdocument net als zijn observaties over Hitler zijn afgedrukt, want de bewerker is te vaak en te zeer aanwezig in de tekst.

Wilt u de reacties op dit artikel lezen? Registreer u hier voor een proefperiode van twee maanden.

Het plaatsen van reacties is voorbehouden aan de betalende abonnees van Trouw. Kijk hier voor een overzicht van onze abonnementen.

Het bekijken en plaatsen van reacties is voorbehouden aan onze betalende abonnees. Kijk hier voor een overzicht van onze abonnementen.

Als betalend abonnee kunt u een reactie plaatsen op dit artikel. Deze is alleen zichtbaar voor andere (proef)abonnees.

Om uw reactie te kunnen plaatsen, hebben we uw naam nodig. Ga naar Mijn profiel


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie