Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Scheidingskunst

Cultuur

Frank Straver

Cees Krijnen maakte zijn ouders scheiding tot kunstproject. Moeder Greta Blok werd ’Ambassadrice van de Gescheiden Vrouwen’.

’Mama, ik wil je helpen. Ik ga jouw echtscheiding gebruiken voor mijn kunst, en jij krijgt daarin een glansrol. Je hoeft alleen maar jezelf te zijn.” Zo bereidde Cees Krijnen (37) zijn moeder Greta Blok voor op een lange reeks projecten die hij zou maken over de slepende juridische breuk met haar man. Alleen jezelf zijn, dat raakt gelijk de kern van Krijnens werk. De beeldend kunstenaar komt akelig dicht bij het doel dat veel kunstenaars, zoals de dadaïsten in de jaren '20, nastreefden: het leven zelf verheffen tot kunst. Het werk van Krijnen is momenteel te zien in Slot Zeist.

„Mijn kunst is als een dagboek. Ik maak werk dat gaat over situaties in mijn eigen leven”, vertelt Krijnen in zijn atelier te Haarlem. Aan klein persoonlijk drama was in dat leven geen gebrek. In 1999 was de echtscheiding van zijn ouders, die al in 1988 werd aangevraagd, nog steeds niet rond. „Mijn vader sleepte mijn moeder om de haverklap voor de rechter, omdat hij het niets eens was met de verdeling van de inboedel.” ’Juridisch stalken’, noemt Krijnen dat. Het gevolg was heel wat jaren aan rechtbankzittingen, gezeur en onenigheid. Krijnen: „Het liep uit de hand. Mijn moeder zat er echt doorheen, ik wilde haar helpen. Als ik jurist was geweest, had ik mijn moeder in die hoedanigheid bijgestaan. Maar ik ben kunstenaar, kunst was míjn gereedschap.” Alles kwam in het teken te staan van Krijnens moeder. Met zijn vader heeft de kunstenaar al meer dan 20 jaar geen contact: „Ik ken hem eigenlijk niet.”

In zijn werk stortte Krijnen zich volledig op de moeilijke situatie tussen zijn ouders. Niet door die misère nog eens te benadrukken, maar door een uitweg voor zijn moeder te bedenken. „Ieder mens is in staat om van een vervelende gebeurtenis iets moois te maken. Het stigma van het gescheiden vrouwtje dat op mijn moeder lag, veranderde ik in het ideaalbeeld van een glamoureuze vrouw.”

Op foto’s portretteerde Krijnen Greta Blok als een heldin, een vrouw die ogenschijnlijk geen zwakte kent. „Mijn moeder is een talent, een natural. Ze heeft nooit een kunstzinnige opleiding gevolgd, maar we vormen een ijzersterk duo. Vergelijk ons maar met Gilbert & George. Podiumervaring heeft mijn moeder trouwens wel opgedaan, tijdens de vele verhoren in de rechtbank.”

Om zijn moeders echtscheidingspijn in de meest letterlijke zin van het woord te verzachten liet Krijnen door een Haarlems farmaceutisch bedrijf zijn zelfbedachte Powderpuff fabriceren. Dit grote apparaat op wielen blaast verpoederde aspirines de lucht in. Tijdens performances inhaleerde Greta Blok die ’helende lucht’. Krijnen: „Ik was de therapeut, mijn moeder de patiënt.” Deze en andere projecten werkten volgens Greta Blok: „Cees heeft alle zorgen rond mijn scheiding veranderd in iets leuks.”

Mede door de medicinale poging tot pijnverlichting werd Krijnens project ’Financing My Parents’ Divorce’ in 1999 bekroond met de befaamde Prix de Rome in de categorie theater/beeldende kunst. „Die prijs betekende mijn doorbraak, alle deuren stonden vanaf dat moment open. En met het prijsgeld kon ik de titel letterlijk waarmaken. Ik hielp mijn moeder door de advocaatskosten te betalen.” Krijnen kreeg internationaal veel aandacht en werd onder andere door de bekende Arte Povera-kunstenaar Michelangelo Pistoletto uitgenodigd om zijn werk tentoon te stellen in Italië.

Krijnen introduceerde zijn moeder als Grande Dame in Parijs, New York, Londen en Berlijn. Haar functie: Ambassadrice Gescheiden Vrouwen in Nederland, officieel erkend door het ministerie van Buitenlandse Zaken. ’Woman In Divorce Battle On Tour’, noemde Krijnen het project. Gestoken in een goudleren vechtpakje, altijd met keurig opgestoken haar, legde Greta Blok aan de toegestroomde pers verklaringen af over de rechten van vrouwen en kinderen.

Al is Krijnens zorg om zijn moeder zeer oprecht, in bespotting en humor is hij alles behalve terughoudend. Zijn bedenksel ’echtschei-dingschocolade’ getuigt daar wel van. Maar er zijn voorbeelden te over. Op een van de foto’s drukt zijn moeder zich omhoog op een sculptuur in penisvorm en tijdens een performance trad ze met zichzelf in het huwelijk. Krijnen: „Het lijkt soms wel of het niet mag, humor in moderne kunst. Maar het maakt mijn boodschap juist extra krachtig.”

Over zijn vader kan de kunstenaar niet veel zeggen. „Hij was een zeeman, altijd op het water. Omdat ik niet eens weet wie hij is veroordeel ik hem ook niet.” Wat Krijnen wel veroordeelt, is het Nederlandse rechtsysteem. Dat maakte het volgens hem mogelijk dat het zeventien jaar heeft moeten duren voor de scheiding rond was. „Een rechter had tegen mijn vader moeten zeggen: zo is het genoeg, meneer Krijnen. Maar mijn vader kreeg de vrijheid om het rechtsysteem te misbruiken.”

Op de huidige expositie ’De Verstekeling’ in Slot Zeist is te zien dat Krijnen de juridische molen verafschuwt. Aan de muur hangen bewerkte poststukken uit de echtscheidingsprocedure. Verder hangen er veel grote foto’s van zijn moeder: als western-ster in Las Vegas, in galajurk op een parelwit strand in Miami en dan weer als amazone, statig op een hoog zwart paard. Greta Blok leent zich graag voor haar zoons projecten, maar zegt zich geen enkele faam te verbeelden. Krijnen: „Het lijkt soms alsof ze zich nauwelijks beseft dat zij het is die op de foto’s staat.”

Door de expositieruimte klinkt een smartlap, geschreven door Gerardjan Rijnders. ’Zijn vader was een kapitein, dus was hij zelden thuis. Hoe kon hij een vader zijn? Want vaders horen thuis’, klinkt jammerend de stem van Frédérique Spigt. ’De stiefmoeder zij wacht op straat, tot Cees naar buiten komt. En als hij dan het pand verlaat, schalt het uit haar mond: Het is een loeder Cees, jouw moeder, galmt het door de straat. Jouw moeder is een loeder, waar jij nu kunst van maakt.’

Het nummer kwam tot stand na een incident in het theater. Samen met zijn moeder speelde Krijnen in Shakespeares Hamlet. „Na het stuk zocht ik mijn vrienden backstage op en uit het niets was daar de nieuwe vrouw van mijn vader”, vertelt Krijnen. „Ik ken haar niet, maar herkende haar gezicht uit een documentaire die over mij is gemaakt. Haar verschijning voelde bedreigend. ’Oprotten hier’, heb ik tegen haar geschreeuwd.” Nadien werd Krijnen aangeklaagd voor verbale bedreiging. Het is niet langer zijn moeder, maar de kunstenaar zelf die zich bij de rechter mag melden.”

Deel dit artikel