Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Sarajevo, een statige Oost-Europese smeltkroes

Cultuur

Nils Elzenga

© RV
reizen

Eind vorige eeuw doorstond Sarajevo de langste belegering uit de moderne geschiedenis. Ondanks, of juist dankzij, deze periode barst de Bosnische hoofdstad van levenslust.

Sarajevo’s historische stadshart, de autovrije wijk Bascarsija, is net een Turkse bazaar. Logisch ook, want gebouwd in de tijd dat de Ottomanen het hier voor het zeggen hadden. Je kunt heerlijk verdwalen in het labyrint vol kebabtenten, koffiehuizen en modezaken. Snuisterijenwinkels verkopen er tot vazen verbouwde granaathulzen, terwijl dikke verkopers in de zon genoeglijk aan hun waterpijpen lurken, dadels eten en potjes schaken.

Lees verder na de advertentie

Her en der steken minaretten de lucht in, als naalden in een reusachtig speldenkussen. Zoals van de Gazi Husrevbeg-moskee, Sarajevo’s grootste islamitische gebedshuis. Op het voorplein, waar eeuwenoude bomen het zonlicht zeven, knielen enkele gelovigen richting Mekka.

De bistro bij stadsbrouwerij Sarajevsko is een uitgelezen plek voor een ijskoud biertje

Heiligdommen dicht bijeen

Even verderop ligt Sarajevo’s oudste religieuze monument, de Servisch-Orthodoxe Michaël en Gabriëlkerk. In het godshuis, omzoomd door een binnentuin waarlangs een puik museum en dito wijnwinkel liggen, heerst een verstilling die prettig contrasteert met de drukte op straat. Zacht klinkt ontroerende pianomuziek. Een dame brandt devoot kaarsen. Overal hangen goudomlijste iconen - het orthodox-christelijke geloof is visueel misschien nog wel uitbundiger dan het katholieke.

Rond de wijk Bascarsija herinneren de gebouwen aan de Oostenrijks-Hongaarse overheersing die volgde op de Ottomaanse. Aan de overzijde van de rivier de Miljacka, die het langgerekte Sarajevo van oost naar west doorklieft, vind ik stadsbrouwerij Sarajevsko. De aangrenzende bistro, een soort luxueuze uitvoering van een Oostenrijkse Stube, is een uitgelezen plek voor een ijskoud biertje. Pal ernaast ligt overigens een moskee, en twee straten verderop de monumentale Asjkenazische synagoge, die helaas dicht is als ik langskom. 

Na het wederom oversteken van de Miljacka loop ik naar de katholieke Heilig Hartkathedraal, opgetrokken uit natuursteen en gelegen aan een statig plein. In geen andere stad zag ik heiligdommen van zoveel religies zo dicht bijeen.

Helaas werd de religieuze en etnische smeltkroes Sarajevo, zoals heel Joegoslavië, uiteengereten tijdens de oorlogen van de jaren negentig. Vanuit de omringende bergen, die je vanuit de stad ziet liggen en die in 1984 nog het decor hadden gevormd van de Olympische Winterspelen, namen Servische troepen de stad jarenlang dagelijks onder vuur.

Tekst gaat verder onder de afbeelding

Het Bascarsija-plein in Sarajevo, met links de houten Sebilj-fontein. © RV

De stad overleefde het langste beleg uit de moderne geschiedenis - nog altijd zitten veel gebouwen vol kogelgaten - dankzij een achthonderd meter lange bevoorradingstunnel. Een van de geheime uitgangen herbergt tegenwoordig een museum (tunelspasa.ba). Tijdens de rit ernaartoe, per antieke rammeltram langs eindeloze rijen socialistische flats, waan ik me even terug in het voormalige Joegoslavië. Pronkstuk van het museum, naast het vliegveld vlak buiten de stad, is een voor publiek opengesteld stuk tunnel. Claustrofobisch.

Massa witte grafzerken

De erfenis van de oorlog is onontkoombaar in Sarajevo. Tijdens mijn eerste stadswandeling tref ik midden in het Veliki-park 24 graven. Allen jongemannen, allen gestorven op 26 oktober 1993. Stel je dat eens voor in een Nederlands plantsoen. Wat zou er met de mannen gebeurd zijn? Dezelfde vraag rijst op de begraafplaats Kovaci, een onafzienbare massa witte grafzerken op een heuvel achter de Bascarsija. Memorabel beeld: de eenzame grijsaard die langzaam, teder welhaast, het onkruid verwijdert van een rustplaats. Achter hem ontvouwt zich een weids uitzicht over de stad en de bergen eromheen.

Nog helemaal onder de indruk stuit ik in de steeg naast de dodenakker op een verborgen oase. Cajdzinica Dzirlo is het charmante theehuis van Hussein, type stoere zeerob met zijn golvende grijze manen en mijlenver openhangend overhemd. Op de versleten Perzische kussens voor de openslaande houten deuren nip ik van zijn huisgemaakte limonade. Ik raak er in gesprek met Allen, een wat zwaarmoedige, van top tot teen getatoeëerde jongeman die dolgraag in West-Europa zou wonen.

Het is zonneklaar dat er in Sarajevo onderhuids etnische en religieuze spanningen sudderen

Onstuimig uitgaansleven

Bij de uitgang van het Museum of Crimes Against Humanity and Genocide 1992-1995 word ik aangesproken door straatverkoper Adnan Korienic, een Bosnische moslim die al dertig jaar samen is met een Servische en daarmee het gemêleerde karakter van de stad belichaamt. “Dit is een cultuurstad”, zegt de zelfverklaarde kosmopoliet nadat ik hem heb uitgenodigd voor een kop koffie. “Dat is altijd zo geweest en zal altijd zo blijven.”

Tekst gaat verder onder de afbeelding

Detail van de Sebilj-fontein. © RV

Sarajevo’s onstuimige uitgaansleven staat symbool voor zijn hervonden levenslust. In The City Pub geniet ik met Britse en Amerikaanse expats van een loeistrakke lokale rockband geleid door een baardige Balkanreus. Ik raak er aan de praat met Azra, een blondine die beschutting zoekt tegen een groep straalbezopen Slovenen. Azra is moslim, maar drinkt zoals veel van haar geloofsgenoten in Bosnië alcohol en draagt een knalrode jurk. Haar vader, vertelt ze, grapt graag dat ze na katholieke en orthodox-christelijke vriendjes nu alleen nog met een jood hoeft thuis te komen om het gezelschap compleet te maken. Behalve de City Pub bezoekt Azra het liefst Club Walter en Cinema Sloga. Als er tenminste geen hippe popup-feesten zijn in leegstaande kantoorgebouwen.

Het is zonneklaar dat er in Sarajevo onderhuids etnische en religieuze spanningen sudderen. Misschien nemen die zelfs wel toe - velen vrezen de toenemende invloed van het Arabische schiereiland. Reden te meer om deze historisch belangrijke en statige smeltkroes zo snel mogelijk met een bezoek te vereren.

Reisroute

Sarajevo is vanuit West-Europa (nog) geen standaardbestemming. Vanaf Schiphol, Brussel en Frankfurt kun je er alleen met een tussenstop op vliegen.

Beste reistijd

Sarajevo heeft een echt landklimaat. Hete, droge zomers dus en koude winters. Plan daarom liever een bezoek in lente of nazomer.

Informatie

Een goede website is sarajevo.travel/en. Meer weten over het uiteenvallen van Joegoslavië? Kijk op YouTube de monumentale BBC-documentaire ‘The Death of Yugoslavia’.

Eten

Goed dineren kan in Avlija (Avde Sumbula 2). Sarajevo’s beste cevapcici (gegrild gehakt) haal je bij Cevabdzinica Hodzic (Bravadziluk 34).

Musea

Aanraders: Galerija 11/07/95, over de genocide in Srebrenica (Trg Fra Grge Martica 2) en Museum Sarajevo 1878-1918 (Zelenih beretki 1), over de Oostenrijks-Hongaarse periode.

Deel dit artikel

De bistro bij stadsbrouwerij Sarajevsko is een uitgelezen plek voor een ijskoud biertje

Het is zonneklaar dat er in Sarajevo onderhuids etnische en religieuze spanningen sudderen