Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Rosa Parks leefde onbewust naar haar heldendaad toe

Cultuur

HANS VELDMAN

Review

Op 1 december 1955 ging mevrouw Rosa Parks, een zwarte vrouw van middelbare leeftijd, na een dag hard werken met de bus naar huis in Montgomery in Alabama. Ze nam voor in de bus plaats op een voor een blanke bestemde stoel. Toen een blanke Amerikaan de bus betrad en de chauffeur haar sommeerde op te staan weigerde ze met als gevolg dat zij uit de bus verwijderd en gearresteerd werd.

De actie van Parks had geweldige gevolgen. De leiders van de zwarte gemeenschap in Montgomery, onder voorzitterschap van de jonge baptistische dominee Martin Luther King, riepen naar aanleiding van dit voorval alle zwarten in Montgomery op de bussen te boycotten. Aan de oproep werd massaal gevolg gegeven. Een jaar lang liepen zij naar hun werk met het idee, dat 'zij niet voor zichzelf maar voor hun kinderen en kleinkinderen liepen'.

Een jaar later deed het Amerikaanse Hooggerechtshof de uitspraak dat de rassenscheiding in openbaarvervoermiddelen ongrondwettig was en konden de Afro-Amerikanen in het openbaar vervoer een zitplaats kiezen die zij zelf wensten. Behalve dat voor het eerst in de Amerikaanse geschiedenis een massale actie van de zwarte bevolking een concreet resultaat had opgeleverd, betekende de overwinning van de actievoerders het begin van een proces dat uiteindelijk zou leiden tot de formele opheffing van de rassenscheiding in Verenigde Staten.

In Amerika en daarbuiten is Rosa Parks nog steeds een gerespecteerd en gevierd persoon. President Clinton nodigde haar uit zijn jaarlijkse 'State of the Union' bij te wonen. Tegen de gewoonte in onderbrak Clinton zelfs zijn toespraak toen hij Rosa Parks in het Congres ontwaarde. Hij complimenteerde haar voor haar moedige actie in 1955 en omschreef haar als een vrouw die de 'geschiedenis een rechtvaardige wending had gegeven'.

Nelson Mandela gaf pal na zijn aantreden als president te kennen dat het zijn vurigste wens was 'Rosa' te ontmoeten. Toen beiden elkaar in Washington troffen, gaf hij ten overstaan van de wereldpers te kennen dat Rosa zijn belangrijkste inspiratiebron was in zijn strijd tegen de apartheid.

Hoewel over de betekenis van de actie van Rosa Parks veel is geschreven, is de vraag wie deze activiste van het eerste uur nu eigenlijk was, weinig onderzocht. Aangenomen werd dat het hier een handeling betrof van een eenvoudige vrouw die zich niet realiseerde welke grootse gevolgen haar protest had. Op zich is deze veronderstelling niet verkeerd, zij het dat Douglas Brinkley in zijn mooi verzorgde en scherp geschreven 'Rosa Parks' duidelijk maakt dat zij onbewust naar haar opzienbarende handeling toeleefde.

Zowel zij als haar man waren lid van de burgerrechtenbeweging en volgden zomercursussen op de bekende Highlanderschool van burgerrechtenactivist Myles Horton. Zij werkte als naaister in een blank well to do-liberal gezin waarin uitgebreid gediscussieerd werd over de achterstelling van zwarten. Bovendien was zij opgegroeid met rassenhaat en angst voor de blanken. ,,Ik herinner mij dat ik als meisje altijd insliep met het rondzwevende enge geluid van rondtrekkende leden van de Klan, hoorde 's nachts vaak het geschreeuw van de lynch-partijen en was altijd bang dat een brandende fakkel ons huis zou aandoen.'

Maar waarom ze nu net op 1 december 1955 besloot tegen haar achterstelling op te treden, ja dat wist Rosa zelf ook niet. In menig interview gaf zij nadien te kennen dat zij niet goed wist wat haar die bewuste dag dreef. ,,Ik had geen angst, eenvoudigweg omdat ik me helemaal niets voorgenomen had.'

Parks' actie droeg weliswaar in grote mate bij tot het welzijn van de Afro-Amerikaanse bevolking, zelf had zij er weinig voordelen van. Door de voortdurende bedreigingen werden zij en haar man gedwongen Montgomery te verruilen voor Detroit en kwam hun huwelijk onder druk te staan. De animositeit van blank Amerika jegens haar kon Parks goed begrijpen, over de relatie met de leiders van de burgerrechtenbeweging kon zij zich echt opwinden. Haar innige band met Martin Luther King kon op de nodige jaloezie rekenen van ambitieuze activisten.

Bovendien hadden de leiders van Kings 'Southern Christian Leadership Conference' (SCLC) weinig op met haar kritische houding. Volgens Parks had de beweging weliswaar de emancipatie van de zwarten hoog in het vaandel staan, maar tegenover zwarte vrouwen namen de zwarte activisten eenzelfde onderdrukkende houding aan als de blanken. De kritiek van Parks op de succesvolle Mars naar Washington, namelijk dat het belachelijk was dat geen enkele vrouw zich in de voorste gelederen van de optocht had bevonden, maakte haar binnen de beweging bepaald niet populair.

Nog gevoeliger lag haar openlijk geuite sympathie voor de radicale activist Malcolm X. Parks keurde zijn denkbeelden over een gewelddadige strijd voor emancipatie af, in zijn opvatting dat de Afro-Amerikaan een eigen identiteit had die gerespecteerd diende te worden, kon zij zich helemaal vinden. Deze gedachte vormde immers de ziel van haar handeling op 1 december 1955.

Deel dit artikel