Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Rk, protestant - word toch allebei

Cultuur

Pieter van der Ven

Review

Oud-hoogleraar en priester Henk van der Linde heeft een autobiografische apologie geschreven over zijn overgang naar de rk kerk, maar wel een met veel losse eindjes.

Met de titel 'Van protestant katholiek geworden en beide trouw gebleven' dingt oud-hoogleraar dr. Henk van der Linde niet naar de prijs voor kort en krachtig, maar de 'terugblik' van deze 88-jarige ex-dominee en rk priester draagt als ernstige verantwoording een stroeve titel.

Het verhaal van Henk van der Linde is op deze pagina al wel eens gedaan. Het kinderrijke, rechtzinnig-hervormde onderwijzersgezin dat behalve een gewone dominee, drie degelijke huisvrouwen en een Philips-directeur ook nog een gereformeerde-bondsprofessor, een herrnhutter-professor én de van dominee tot priester en hoogleraar oecumenische theologie geworden Henk voortbracht.

Van der Linde's dissertatie 'Rome en de Una Sancta' uit 1947 toonde de wijsheid van het gezegde over omgaan met pek onomstotelijk aan. Hij was besmet geraakt, ,,ik was verkocht,'' schrijft hij nu.

Als neo-katholieken in onze dagen de ongewone overstap naar de moederkerk wagen speelt niet zelden het esthetische, het rituele, het spirituele een grote rol, de intuïtie dat het geloof niet alleen van het woord leeft. Dat was daarvóór ook al zo, maar in de jaren vijftig was voor mensen als Van der Linde, maar ook voor de latere bisschop Bür, prof. W.H. van de Pol en de predikant Jaap Loos 'katholiciteit' het toverwoord. Met veel misbaar had de pater redemptorist H.J. Hegger juist zijn onbijbelse moederkerk en haar angstaanjagende biechtstoelen de rug toegekeerd en voor de Reformatie gekozen. Henk van der Linde ging zonder woede, mét bijbel en al náár Rome, naar 'Petrus', naar de catholica. Die stond met haar eeuwenoude geschiedenis, traditie en universaliteit dichterbij de 'Una Sancta Ecclesia' uit de geloofsbelijdenis dan welke protestantse kerk, met haar deelwaarheden en provincialisme ook maar bij benadering kon verwezenlijken, vond hij.

Opvallend spreekt Van der Linde niet over de 'Reformatie' maar over de 'zogenoemde Reformatie', want wat bedoeld was als hoognodige hervorming van de ene moederkerk heeft in zijn ogen toch vooral scheuring en afgebroken takken opgeleverd.

Henk van der Linde spreekt dierbaar over het geloof van thuis en van de eerste helft van zijn leven; hij wilde geen breuk, voelde zich geen 'bekeerling', voor hem was de overgang geen 'aanklacht' tegen het oude huis maar het betrekken van een noodzakelijke uitbouw -in de breedte, de diepte, de hoogte- die het oude huis niet bood. Toch bewaart hij aan de laatste dagen als hervormde dominee pijnlijke herinneringen. Zijn promotor Berkelbach van der Sprenkel, voorzitter van de Oecumenische raad van kerken, beschouwde hem als kroonprins, maar liet hem prompt vallen.

Het waren de laatste dagen dat een rechtgeaarde hervormde 'turks' liever had dan 'paaps'. Werd hij maar anglicaans of joods of oud-katholiek, alleen niet dát. De actie 'beschadiging-Van der Linde' werd dan ook stevig ingezet door ambtsdragers die hun geheimhoudingsplicht schonden. En scriba ds. F.H. Landsman (,,onder de fatsoenlijke mensen de laatste antipapist'') toonde hoever het in de hervormde kerk met de oecumene was gesteld. Van der Linde mocht geen afscheid nemen op zondag in de dienst met een preek vanaf de kansel. Het moest door de week, zonder toga, van achter een klaptafeltje. ,,Ik werd door twee ouderlingen begeleid, alsof ik door koddebeiers werd opgebracht.''

Van der Linde vermeldt niet hoe dat toen in het omgekeerde geval ging -bepaald niet royaler. Het was verraad, overlopen naar de vijand, of de persoon in kwestie dit zelf zo ervoer of niet. Later werd het anders, vertelt Van der Linde. Hij is toen vele jaren als welkome gastprediker in zijn oude gemeente Middelburg voorgegaan, de eerste keer een heftig emotionele belevenis. En hoeveel menselijker ging het toe, toen de hervormde predikant J.H. van Leeuwen in 1987 katholiek en later priester werd en omgekeerd de dominicaan Hein Schaeffer hervormd predikant.

Nog steeds vindt Van der Linde het spijtig dat de 'katholiciteit' die hem in vuur en vlam zette, zijn kerk-van-huis-uit ,,geen lor kan schelen''. De oude hervormde coryfee H. Berkhof heeft ooit eens geschreven over wat dat is en wat er gebeurt als je daar (te) sterk in gelooft.

Van der Linde's overstap viel in de tijd van paus Johannes XXIII. Velen geloofden toen dat die 'ene heilige kerk' echt daagde, de oecumene nam een voorschot op haar nakende hoogbloei. Van der Linde heeft nooit onder stoelen of banken gestoken dat hij een man is van Johannes XXIII, van de bisschoppen Bekkers en Bluyssen, niet van Johannes Paulus II en de restauratie en regressie die deze meebracht en het korset waar hij theologen weer in wil rijgen. Van der Linde werd niet rooms-katholiek voor de pauselijke onfeilbaarheid of voor een Mariadogma.

Hij zegt niet dat hij spijt heeft van zijn stap. Zijn denken en zijn positie zijn schatplichtig aan Hans Küng en Edward Schillebeeckx; aan beiden besteedt hij ruimer aandacht dan je in iemands 'terugblik' op het eigen leven zou verwachten. Beide oude theologen staan al jaren met Rome op gespannen voet.

Over Jezus en diens evangelie heeft Van der Linde van niemand zoveel geleerd als van Schillebeeckx - Barth. Noordmans, Miskotte, Calvijn, al die protestantse kanonnen van de 'Sola Scriptura', brengen de huidige protestantse theologie niet tot ,,die dimensie van vragen'' die Schillebeeckx wel aandurft.

Is Van der Linde de beide helften van zijn lange leven inderdaad trouw gebleven, zoals hij stelt? Hijzelf denkt van wel, ondanks kritiek op alle twee. ,,We moeten niet langer óf protestant óf katholiek worden, maar beide, in een dubbele, zelfs meervoudige loyaliteit. Dan doen we dikwijls dagelijks al. We hebben beide nodig: De katholiciteit voor de volheid, de groei in alomvattendheid, het protestantse als kritisch principe in die groei en als gedurige correctie van de corruptie door macht.''

Voor een autobiografische apologie laat Van der Linde de zoeker met veel losse eindjes zitten. Van dominee werd hij priester, gehuwd en wel. Op één bladzijde figureert zijn vrouw even, die met yoga en new age heel andere wegen ging dan hijzelf. En daarmee houdt die verhaallijn ineens op, voor de lezer onaf.

Katholiek of protestant? In de sacrale ruime van de katholieke kerk ziet Van der Linde steevast de godslamp flakkeren. Het doet hem denken aan het verloederde heiligdom van Silo, waar nochtans de godslamp brandde en Samuel tot profeet en richter werd geroepen.

Bij wijze van motto citeert Van der Linde Willem Barnard, die hervormd en oud-katholiek iets van de voorgestelde dubbele loyaliteit praktiseert en ooit dichtte:

Alle klokken, de mystieke,/ de gebarsten katholieke,/ de verschillende hervormde/ die de hemel eens bestormden,/ slaan hetzelfde uur, het slaat/ drie. Het is nog niet te laat.



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie