Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Pulserend proza van Caribische Couperus, Astrid Roemer

Cultuur

Rob Schouten

© ANP
Boekrecensie

In meerstemmige familieroman schetst Roemer de onontwarbare geschiedenis van een clan.

Boven mijn vorige recensie over Astrid Roemers proza schreef ik ‘een Caribische Couperus’ en dat zou ik er weer boven kunnen zetten. Alleen is het juist verschenen ‘Gebroken wit’ vele malen dikker dan ‘Olga en haar driekwartsmaten’ uit 2017, en speelt het zich niet in Nederland maar voornamelijk in Suriname af. Maar ook ‘Gebroken wit’ is een veelstemmige familieroman vol gefluisterde geheimenissen.

Lees verder na de advertentie

Wie zoals ik bij de titel direct dacht aan een conflict tussen zwarte en witte mensen, komt bedrogen uit. ‘Gebroken wit’ is in deze roman een veel breder motief, het slaat op de gemengde, soms onduidelijke afkomst van de personages maar komt ook op allerlei andere momenten terug, in de kleur van sierkussens, schelpen, een winterjas. De schrijfster heeft het als een literair motief behandeld.

‘Gebroken wit’ is een smeltkroes van mensen en verhoudingen

Nogal wat van Roemers eerdere proza en poëzie draagt de pijn en de frustraties van een koloniaal verleden in zich, maar in haar laatste twee roman bespeur ik dat toch niet zo, of misschien heel diep verscholen. Dit zijn boeken waarin ze vooral een milieu wil neerzetten, het kleurrijke leven van een clan. Politiek engagement valt er moeilijker in te bespeuren.

Smeltkroes

Roemer vertelt haar verhaal verbrokkeld en veelstemmig. Centrale figuur is grootmoeder Bee, een sigarenrokend oud wijfje, aan het eind van haar dagen; ze wordt omringd door kinderen en kleinkinderen, waarvan er sommige ook weer vertrokken zijn, maar die allemaal in haar hoofd leven, net zoals haar ouders, broers en zusters. Ook haar nageslacht en aanhang komen aan het woord, allemaal door elkaar en soms ook nog op verschillende momenten in hun leven.

Al lijkt ‘Gebroken wit’ zich vooral ergens in de jaren vijftig, zestig van de vorige eeuw af te spelen, het is in principe een ‘diachrone’ roman, die door de tijden heen snijdt. Heden en verleden lopen door elkaar, evenals de vele personages en hun besognes. Het heeft eigenlijk geen zin iedereen apart te volgen.

gebroken wit © -

‘Gebroken wit’ is geen psychologische roman waarin je in de geest van enkelingen afdaalt, het is een smeltkroes van mensen en verhoudingen, vol broeierige, soms moeilijk te ontwarren geschiedenissen die overigens allemaal een tamelijk huiselijk karakter hebben: in dit boek wordt gekookt en opgepast, de stoep wordt geveegd, men gaat naar school, naar de kerk, houdt van elkaar, verfoeit elkaar, houdt het met een ander, rommelt maar wat aan. De een vertrekt zomaar naar Nederland, de ander verdwijnt met een onbestemde kwaal in een psychiatrische inrichting.

Liefde, seks en overspel spelen een belangrijke rol; van lang niet alle kinderen in dit boek is duidelijk wie de vader is, vermoedelijke vaders lopen overal en nergens rond, er zitten blanke Engelsen onder, Joden, Javanen. Ook hier de bekende ko­loniale en postkoloniale smeltkroes dus.

Pulserend proza

Het gevolg is in elk geval dat er van ‘Gebroken wit’ een sterk zinnelijke, haast lichamelijke geur afkomt. Je zou de roman ook in de Zuid-Amerikaanse traditie kunnen plaatsen, herinnerend aan grote epische werken zoals die van Gabriel Garcia Marquez, met meer nadruk op de sfeer van een eigen wereld dan op plot en ontwikkeling.

Maar het meest bijzondere aan Roemers werk blijft toch wel haar stijl, soms telegramachtig, dan weer breed uitwaaierend, maar altijd met een volkomen eigen karakter. Me dunkt dat redacteurs met hun grijpgrage vingers hier beter van af kunnen blijven, want zo ontvouwt zich een uniek schouwspel voor de Nederlandse lezer. Zomaar een punctie: “Grootmoeder had half Paramaribo door te lopen om bij haar bestemming te komen. Haar voeten deden het zo goed in de sportsandalen dat ze meer risico’s nam dan anders. Ze wist dat ze plotseling uit haar mond kon bloeden. Ze wist dat ze kon neervallen opeens. Haar lijf werd gedreven door wilskracht.”

Dit is pulserend proza, dat je ook geneigd bent organisch te lezen, op te snuiven, te verorberen. Heel bijzonder. Wat er van al die personages terechtkomt, weet je na afloop misschien niet meer maar je realiseert je wel dat je naar een bijzonder schouwspel hebt gekeken, exotisch en tijdloos tegelijk.

Astrid Roemer
Gebroken wit
Prometheus; 344 blz. €19,99

Oordeel: pulserend proza, een zowel exotisch als tijdloos schouwspel

In ons dossier boekrecensies vindt u een overzicht van de besprekingen van pas verschenen fictie, non-fictie, jeugdliteratuur en thrillers.

Deel dit artikel

‘Gebroken wit’ is een smeltkroes van mensen en verhoudingen